په کویټه کې د چاودنې له امله څلور پاکستاني عسکر وژل شوي او درې ټپیان دي

نوموړي تورخم ته د سفر پر مهال په یوه ویډیوي پېغام کې چې د (غوایي ۵مه) خپره شوې ویلي، تر اوسه پورې د روانې اپرېل میاشتې په لړ کې نږدې ۱۲۰ زره افغان کډوال له پاکستان نه خپل هیواد ته په جبري توګه راستانه شوي دي.

هغه زیاته کړې، چې په دغو کډوالو کې راستنیدونکې افغانې مېرمنې ښايي د افغانستان دننه د طالبانو د سخت بندیزونو له کبله له زده کړو،‌ کار او سفرونو څخه محرومې شي.

عرفات جمال وایي، چې افغانستان ته راستنېدونکي کډوال د خپل راتلونکي په تړاو اندېښمن دي.

د نوموړي په خبره، د افغانستان نیمایي نفوس پر بشري مرستو تکیه کوي او اوس هم لازمو بشري مرستو ته اړتیا لري.

د هغه په وینا، که څه هم د ملګرو ملتونو بېلابېل سازمانونه له کډوالو سره د نغدي او بشري مرستو په برخه کې همکارۍ کوي، خو لا هم ورته شته مرستې بسنه نه کوي او باید هېوادونه د دغو افغانانو لاسنېوی وکړي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ استازی وایي، په راتلونکو اونیو کې د بشري ناورین د مخنېوي لپاره نړۍوالو مرستو ته جدي اړتیا لري.

دغه سازمان داسې مهال له نړۍوالو څخه د افغانستان لپاره د مرستو غوښتونکی دی، چې تېره اوونۍ هم د طالبانو بېلابېلو وزارتونو وزیرانو له مرستندویه سازمانونو او خیریه بنسټونو څخه غوښتنه کړې وه، څو خپلې مرستې پراخې کړي.

ویل کېږي طالبان په کور دننه د راستنیدونکو کډوالو او فقر ځپلو افغانانو سره د مرستو توان نه لري.

دغه ډله یوازې په شعاري ډول د ناورین د مخنېوي خبرې په داسې حال کې کوي، چې هره ورځ نړۍوال مرستندویه سازمانونه په افغانستان کې له زیاتیدونکې لوږې څخه ویره څرګندوي.

د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو ویلي، دا چې افغانستان وار دمخه له بشري ناورین سره مخ دی، له پاکستان نه د کډوالو تازه بهیر به په هېواد کې د لوږې او فقر کچه لا نوره ډېره کړي. همدا راز د بېرته ستنیدونکو کډوالو پر وړاندې په هېواد کې بې روزګاري او د سرپناوو نه شتون هم لویې ننګونې دي.

يوه ځايي حکومتي ویاند شاهد رند ويلي، په دې پېښه کې پنځه نور کسان هم ټپیان شوي دي.

د پاکستان ډان ورځپاڼې د پنجشنبې په ورځ راپور ورکړ، چې د جمعیت علمای پاکستان ګوند مشر عبدالله له دوو نورو کسانو سره هغه وخت ووژل شو کله چې د دوی موټر په ماین وخوت.

دا په دې وروستیو کې څویم ځل دی چې د جمعیت علمای اسلام ګوند مشران په بلوچستان او پښتونخوا صوبو کې تر برید لاندې راځي.

د دغه ګوند مشر مولانا فضل الرحمان هم لږ تر لږه دوه ځله په پښتونخوا کې له ترهګریزو بریدونو څخه ژوندی پاتې شوی دی.

تېره میاشت، د پښتونخوا صوبايي حکومت هغه ته خبرداری ورکړ، چې د امنیتي ګواښونو له امله تګ راتګ کم کړي. فضل الرحمان ته په لیږل شوي امنیتي خبرتیا کې ویل شوي وو، چې ترهګرې ډلې د هغه د وژلو پلان لري.

د حکومت د خبرداري په ځواب کې، مولانا فضل الرحمان وویل، چې حکومت د هغه د امنیت په برابرولو کې پاتې راغلی دی.

فضل الرحمان د پاکستان په اسلامي ټولنه کې یو له خورا اغیزمنو سیاسي-مذهبي مشرانو څخه دی.

هغه له جیونیوز ټلوېزیون سره په یوې مرکه کې ګواښ‌ کړی، وای که له ملګرو ملتونو سره ثبت دغه کډوال تر یادې نېټې پورې له پاکستان څخه ونه وځي، نو د پولیسو له لوري به زور واېستل شي.

هم مهاله په دغه ټلوېزیوني بحث د کډوالۍ لپاره د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ د پاکستان څانګې ویاند قیصر افریدي هم ګډون درلود او غوښتنه یې وکړه، چې افغان کډوال باید په جبري توګه ایستل کیدو ته اړ نه شي.

طلال چوهدري زیاته کړه: «افغان کډوال زموږ مېلمانه پاتې شوي او هغوی به په درناوي او عزت سره بېرته خپل هېواد ته واستول شي.»

نوموړي وویل، چې دا پرېکړه د پاکستان د «یو سند» پالیسۍ برخه ده، چې تر دې دمه تر ۸۵۷ زره زیات ناقانونه میشت کسان، چې ډېری یې افغانان دي، بېرته خپل هېواد ته استول شوي.

د هغه په خبره، که هر څوک وروسته بېرته پاکستان ته راځي، باید د نړۍوالو اصولو له مخې ویزه ترلاسه کړي.

نوموړي دا هم وویل، چې د بېرته ستنېدو دویم پړاو روان بهیر چې د افغان سټیزن ‌کارډ لرونکو (ACC) پورې تړاو لري د مارچ په ۳۱ مه پای ته رسېدلی او اوس تمرکز پر هغو کډوالو دی چې د ملګرو ملتونو سره ثبت «پي او ار» کارتونه لري.

قیصر افریدي د دغو څرګندون په غبرګون کې زیاته کړې، د کډوالو په منځ کې د پخواني افغان حکومت چارواکي، مدني فعالان، سندرغاړي او لوستي خلک هم شامل دي او که هغوی جبري واستول شي، ژوند یې له جدي خطر سره مخامخ کېدای شي.

افریدي دا هم وویل، چې یونسیار شکایتونه ترلاسه کړي چې د پنجاب په ایالت کې ځینې قانوني کډوال هم د پولیسو له لوري نیول شوي دي، خو طلال چودري دا ادعاوې په کلکه رد کړې او ویې ویل چې کوم رسمي راپور نه دی ثبت شوی او پخواني راپورونه هم بې بنسټه ثابت شوي دي.

چودري زیاته کړه، چې افغان کډوال به د نېټې له پای ته رسېدو سره سم نه‌ ویستل کېږي، بلکې لومړی به خبر ورکړل شي، او وروسته به د کډوالو د ساتنې مرکزونو ته ولېږدول شي. هلته به دوی ته خواړه، استوګنځی، امنیت، طبي خدمتونه او د سفر اسانتیاوې برابرې شي.

پاکستان داسې مهال د ملګرو ملتونو سره ثبت لرونکو افغان کډوالو ته د جون تر پایه د رضاکارانه وتلو خبرداری ورکوي، چې اوس یې هم پولیسو په بېلابېلو ایالتونو کې د افغان کډوالو د نیولو او ایستل کیدو بهیر ګړندی ساتلی دی.

د‌ پاکستان له بېلابېلو ښارونو څخه هره ورځ په جبري توګه سلګونه کسان د تورخم، سپین بولدک او نورو لارو څخه په ډیورنډ کرښه اړول کېږي.

که څه هم د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو د افغانانو د جبري ایستل کیدل ظالمانه بللي او له پاکستان نه یې غوښتي چې دا لړۍ دې ژر تر ژره ودروي، خو پاکستان نه یوازې دغه غوښتنو ته چندان ارزښت نه دی ورکړی، بلکې برعکس یې پر افغان کډوالو د ژوند کړۍ لا نوره تنګه کړې ده.

د دغې ناستې مشري سناتور فیصل کریم کړې، چې په کې د افغانانو له لوري د جعلي پاکستاني پاسپورټونو د ترلاسه کولو او پرې سعودي عربستان د سفر مسایل په کې بحث شوي دي.

د پاکستانۍ اېکسپرېس ټریبیون ورځپاڼې د راپور له مخې، د دغه هېواد د پاسپورټ ادارې مشر مصطفی جمال قاضي وویل، چې له دغو کسانو څخه «درې زره تنو یوازې د پاسپورټ عکسونه» بدل کړي وو، خو شپږ زرو نورو بیا د پاکستان د احصایې ادارې (نادرا) له لوري‌ د معلوماتو په بدلون سره جوړ شوي.

نوموړي زیاته کړه، چې ډېری دا کسان تر پېژندل کېدو وروسته بېرته افغانستان ته ستانه کړل شوي او دا مهال هېڅ یو یې په پاکستان کې نه اوسیږي.

همدا راز ویل شوي، چې له دغو کسانو ځینې یې په سعودي عربستان کې هم پېژندل شوي او بېرته خپل هېواد ته ستانه کړل شوي دي.

قاضي وویل، د دې قضیې له افشا کېدو وروسته د نادرا او پاسپورټ ادارو کې د یو شمېر کارکوونکو پر ضد اقدامات شوي، چې ۳۵ مرستیال مدیران هم په کې شامل دي.

هغه دا هم وویل، چې د دوی اداره د کال ۵۰ میلیارده پاکستانۍ روپۍ عاید لري، خو بیا هم د مالي امکاناتو د کمښت له امله اړ دي چې له نورو حکومتي ادارو څخه مرسته وغواړي.

تر دې څو ورځې وړاندې یا د پاکستان د کورنیو چارو وزارت او د پښتونخوا ایالتي حکومت چارواکو خبر ورکړی و، چې په دغه هېواد کې د هغو افغانانو د پېژندو لپاره یې هم ځانګړې پلټنې پیل کړي، چې په جعلي توګه یې د دغه هېواد پېژند پاڼې (شناختي کارډونه) جوړ کړي دي.

همدا راز ویل شوي هغه پاکستاني وګړي به هم له قانوني څار لاندې راشي، چې افغانان یې په خپلو کورنیو کې شامل کړ‌ي او بیا یې ورته د دغه هېواد تابعیت کارډونه اخیستي دي. پاکستان له دې سره هم مهاله په دغه هېواد کې د ملګرو ملتونو د کډوالۍ کارت لرونکي او بې اسناده افغان کډوالو د اېستل کیدو لړۍ پیل کړې ده.

د پاکستان په بېلابېلو ایالتونو کې د افغان کډوالو نیول کیدو پسې کوڅه په کوڅه او کور کور په کور د پولیسو له لوري د نیول کیدو عملیات روان دي.

هره ورځ زرګونه افغانان د تورخم، سپین بولدک او اوس تازه د غلام خان بندر له لارې پر ډیورنډ کرښه اړول کېږي.

د دغه راپور له مخې، د پاکستاني ځواکونو له‌خوا د سپکو وسلو نه کار اخیستل شوی او ډزې یې کړي دي.

سرچینې چې د هند له پوځ سره تړاو لري ویلي، چې د هند پوځ هم «په موثر ډول» ځواب ویلی دی.

تر اوسه پورې د هند او پاکستان حکومتونو په رسمي توګه د دغې نښتې په اړه څه نه‌ دي ویلي او نه هم د مرګ ژوبلې یا زیانونو راپور ورکړل شوی دی.

یاده دې وي چې د «کنټرول کرښه» هغه پوځي پوله ده، چې د هند تر ادارې لاندې کشمیر د پاکستان تر ولکې لاندې کشمیر څخه جلا کوي.

دغه سیمه له پخوا راهیسې د دواړو هیوادونو تر منځ د تاوتریخوالي یوه حساسه نقطه بلل کېږي.

د دغو دواړو هېوادونو ترمنځ حالات وروسته تر هغې ترینګلي شو، چې وړمه ورځ د هندي کشمیر په پهلګام سیمه کې وسله والو ۲۵ تنه سېلانیان ووژل او ۲۰ نور یې ټپیان کړل.

د هند لومړي وزیر تر دغه پېښې وروسته د کابینې تر بېړنۍ غونډې وروسته له پاکستان سره خپلې ډېپلوماټيکي اړیکې را کمې کړې، ځینې سرحدي بندرونه یې وتړل، د اوبو تړونونه یې لغوه کړل او پاکستانیانو ته یې امر وکړ چې په د دوه ورځو په اوږدو کې له دغه هېواده ووځي.

د پاکستان د لومړي وزیر شبهاز شریف په مشرۍ هم د هند د دغو اقداماتو په غبرګون کې د ملي امنیت شورا غونډه وکړه او ورته اقدامات یې ترسره کړل.

اوس د دواړو هېوادونو له لوري بېلابېلې سرحدي پولې تړل شوې او پوځیان یې یو بل ته ګوته په ماشه او ځینو ځایو کې نښتې شوې دي.