ملګرو ملتونو په افغانستان کې د وچکالۍ د مخنيوي لپاره ۱۶.۶ میليونه ډالره مرسته اعلان کړه

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په یوه اعلامیه کې وویل، چې امیرخان متقي د حماس د رهبري شورا رییس اسماعیل درویش او نورو غړو ته د غزې د وژل شویو کسانو لپاره د دوعا په خاطر لاسونه پورته کړل او هغوی یې د اسراییل پر وړاندې د «ثبات او مبارزې»له امله وستایل.

د طالبانو بهرنیو چارو وزارت وايي، چې « په دې ناسته کې په غزه کې د اسراييل نسل‌وژنه او د ډله‌ييزې لوږې غير انساني چلند وغندل شو».

د طالبانو د بهرنيو چارو وزير په دې ناسته کې له خپله اړخه د فلسطينيانو د جګړې ملاتړی کړی او ویلي یې دي، چې « د فلسطیني ولس د مشروع مبارزې ملاتړ کوي او د بريا هيله ورته کوي».

طالبانو له دې وړاندې هم د حماس وسله والې ډلې له غړو سره لیده کاته کړي او ددې ډلې ملاتړ یې څرګند کړی.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقایي د پنجشنبې په ورځ په یوه خبري ناسته کې اعلان وکړ چې د ایران او متحده ایالاتو ترمنځ غیرمستقیمې خبرې، چې ټاکل شوې وه د غوايي پر۱۳مه (مې۳مه) په روم کې ترسره شي، ځنډول شوې دي.

د ایرنا د رپوټ له مخې، بقایي وویل چې د خبرو د ځنډېدو وړاندیز د عمان د بهرنیو چارو وزیر له خوا شوی او د احتمالي نوي نیټې په اړه به وروسته معلومات ورکړل شي.

هغه د ایران د «ډیپلوماتیکې ارادې» پر دوام یو ځل بیا ټینګار وکړ او ویې ویل چې ایران له ډیپلوماسۍ د خپلو مشروعو او قانوني ګټو د ترلاسه کولو لپاره کار اخلي، څو د هغو بندیزونو او اقتصادي فشارونو پای ته رسولو ته زمینه برابره شي چې د هر ایراني د بشري حقونو تو ژوند ښه والي پر وړاندې خنډ دي.

د بقایي په وینا، د ایران استازي له پیل څخه د ښو نیتونو پر بنسټ او نړیوالو قوانینو سره سم، د سوله ییزې اتومي انرژۍ د کارونې او غیرقانوني بندیزونو د پای ته رسولو لپاره مشخص چوکاټونه ټاکلي دي.

په ورته وخت کې د عمان د بهرنیو چارو وزیر پر خپل اېکس ولیکل، چې د ایران او امریکا تر منځ څلورمه غیرمستقیمه غونډه، چې ټاکل شوې وه د شنبې په ورځ د ایټالیا په پلازمېنه روم کې ترسره شي، د «لوژستیکي» لاملونو له امله ځنډېدلې.

بدر بن حمد البوسعیدي وايي، « د لوژستیکي دلایلو له امله، مونږ د ایران او امریکا تر منځ غونډه چې د شنبې په ورځ پلان شوې وه، بلې نیټې ته وځنډوله. نوی تاریخ به د دواړو خواوو تر توافق وروسته اعلان شي».

له دې وړاندې د ایران د بهرنیو چارو وزیر سید عباس عراقچي اعلان کړی و چې دا غونډه به په روم کې ترسره شي.

هغه زیاته کړې وه چې د خبرو له رسمي پيل وړاندې، به د جمعې په ورځ له دریو اروپايي هېوادونو (فرانسې جرمني او بریټانیا) سره هم ناستې ولري.

خو د اکسیوس او المیادین د رپوټونو له مخې، دا ناستې هم تر نامعلومې نیټې وځنډول شوې.

ایران د حوثي یاغیانو د ملاتړ په تړاو د واشنګټن له خبرداري وروسته د پنجشنبې په ورځ امریکا تورنه کړه چې «متناقض چلند» او « پاروونکې څرګندونې» کوي.

د چارشنبې په ورځ واشنګټن پر هغو شرکتونو بندیزونه ولګول چې د ایران د نفتو او پټرولیم په قاچاق کې ښکیل دي.

سیګار په خپل تازه درې میاشتني راپور کې د افغانستان د اقتصادي، امنیتي، او بشري وضعیت څارلی دی.

دغه راپور د طالبانو د حکومتي ادارو وضعیت او د ترهګرو ډلو د فعالیتونو زیاتوالی په نښه کوي.

د طالبانو رژیم او ترهګرې ډلې

رپوټ وايي، که څه هم نړۍوالې ټولنې تر اوسه د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پیژندلی، خو دغه دله پر افغانستان بشپړ حاکمیت لري. د رپوټ له مخې، طالبانو د خپلو ادارو جوړښت د اسلامي قوانینو پراساس رامنځته کړی خو په عملي توګه، د دولت اداره کولو او پرمختګ پر وړاندې جدي ننګونې شته دي.

رپوت زیاتوي، « د طالبانو تر واکمنۍ لاندې، افغانستان کې نسبي امنیت شته، خو دا یوازې د سخت کنټرول او ځپل شویو ازادیو نتیجه ده، جګړه‌ییزو بریدونو کمښت موندلی، خو د مخالفو وسله‌والو ډلو فعالیتونه دوام لري».

د سیګار د راپور پر بنسټ، داعش خراسان لا هم ستر ګواښ دی او د ۲۰۲۴ کال په اوږدو کې یې بریدونه ۴۰ سلنه زیات شوي دي. د دې ډلې بریدونه ډېری وخت د طالبانو غړي، مذهبي لږه کي، او بهرني هدفونه په نښه کوي.

راپور زیاتوي، داعش خراسان غواړي ثابته کړي چې طالبان "ریښتینې اسلامي امارت" نه دي او له همدې امله دوی خپل تبلیغات زیات کړي.

بل خوا راپور کې راغلي چې طالبانو لا هم د القاعدې غړو ته پناه ورکړې. که څه هم طالبان په ښکاره ډول د القاعدې له شتون سره مخالفت کوي، خو راپورونه ښيي چې دوی د القاعدې غړو ته پناه ورکړې او د هغوی له فعالیتونو سره همکاري کوي.

 راپور زیاتوي چې تحریک طالبان پاکستان (TTP) ډله د پاکستان پر ضد بریدونه ترسره کوي او له طالبانو سره خپلې اړیکې ټینګې ساتي.

د رپوټ له مخې، بلخوا د طالبانو مخالفو ډلو د ازادۍ او مقاومت جبهې هم د دوی پر وړاندې بریدونه زیات کړي دي. دغو دواړو ډلو د ۲۰۲۴کال په اوږدو کې لږ تر لږه ۱۰۴بریدونه پر طالبانو کړي دي.

بریدونه زیاتره وخت د پنجشېر، بدخشان، او تخار ولایتونو کې ترسره شوي.د دغو ډلو فعالیتونه ښيي چې مسلح مقاومت لا هم شته، خو پراخ ملاتړ نه لري.

د طالبانو د ترهګرۍ ضد اقدامات

سیګار وايي، «طالبان ادعا کوي چې دوی د داعش او نورو ترهګریزو ډلو پر ضد عملیات کوي خو راپورونه ښيي چې زیات تمرکز یې پر مدني فعالانو او منتقدینو دی، نه پر ریښتینو وسله‌والو ګواښونو».

همداراز رپوټ وايي، د طالبانو عدلي سیستم د شک پر بنسټ خلک نیسي، شکنجه کوي او له محکمې پرته سزا ورکوي.

د سیګار په راپور کې راغلي، چې د طالبانو د سختو محدودیتونو له امله د ښځو او نجونو تعلیم، روغتیا او بشري مرستې سختې اغېزمنې شوې دي.​

د امریکا لخوا د مرستو بندېدل

په ۲۰۲۴کال کې، د امریکا متحده ایالاتو له خوا تقریباً ټولې مالي مرستې چې د افغانستان لپاره وې، ودرول شوې. یوازې دوه پروګرامونه دوام لري:د ښځو لپاره د لوړو زده کړو بورسونه او په افغانستان کې د امریکایي پوهنتون (AUAF) ملاتړ.

دسیګارڅېړنو ښودلې چې د امریکا د تطبیقوونکو ادارو له خوا لږ تر لږه ۱۰.۹میلیونه ډالر د مالیاتو، فیسونو او خدماتو په نوم طالبانو ته ورکړل شوي دي.

همداراز، د ملګرو ملتونو له لارې د نغدو ډالرو واردات د افغانستان اقتصاد ته یو څه ثبات راوړي او طالبانو ته یې هم ګټه رسولې ده.

رپوټ وايي، چې د( USAID) زیاتره پروژې، لکه د کرنې، روغتیا او حکومتدارۍ پروژې، یا خو درول شوې دي یا پرې بیاکتنه روانه ده.

اوسنی تمرکز یوازې په بشري مرستو، محدودو ښوونیزو پروګرامونو او د ښځو ملاتړ باندې دی.

سیګار وايي، د طالبانو تر واک لاندې اقتصادي فعالیت محدود دی، ځکه چې بهرني پانګوال نه راځي، نړۍوال بندیزونه شته. د طالبانو له خوا د نړۍوالو مرستو په بهیر کې لاسوهنې او اداري محدودیتونو سره سره، د بشري مرستو اړتیا لا هم په لوړه کچه ده.

د ملګرو ملتونو په راپورونو کې ویل شوي چې په افغانستان کې ۳۴میلیونه خلک بشري مرستو ته اړتیا لري.

بلخوا ملګري ملتونه هره اونۍ له قطر څخه ۴۰ تر ۸۰میلیون ډالر افغانستان ته انتقالوي، چې د بشري مرستو د تمویل لپاره کارېږي.

دا پیسې که څه هم مستقیم طالبانو ته نه ورکول کېږي، خو په غیر مستقیم ډول د طالبانو بانک‌دارۍ سیستم، اسعارو ته لاس‌رسی او د افغانۍ ارزښت ته ګټه رسوي.

د ښځو د محدودیتونو اقتصادي تاوان

د طالبانو تر واک لاندې ښځې له اساسي بشري حقونو، کار، زده کړو او رواغتیایي خدماتو بې برخې دي. ښځې یوازې د کور دننه فعالیتونه ترسره کوي او د طالبانو له خوا په رسمي ادارو کې پر کار کولو یې بندیز دی.

د سیګار راپور کې راغلي چې د طالبانو له خوا د ښځو له کار او زده کړو څخه منع کول اقتصادي پراختیا ته سخت زیان رسولی دی.

نړۍوالو موسسو راپور ورکړی چې دا بندیزونه افغانستان ته په کال کې له ۶۰۰میلیونه ډالرو څخه تر ۱میلیارد ډالرو پورې اقتصادي تاوان رسوي.

په رپوټ کې د روغتیايي خدماتو وضعیت کمزوری ښودل شوی، په ځانګړي توګه په هغو سیمو کې چې جګړې زیانمنې کړې دي.

سیګار په خپل راپور کې د افغان کډوالو وضعیت هم څېړلی. سیګار وايي، د پاکستان، ایران، او نورو ګاونډیو هېوادونو په کډوالو کمپونو کې افغانان له سختو شرایطو سره مخامخ دي او بشري مرستو او پناه‌ځایونو ته اړتیا لري.

په یوه درې میاشتني رپوټ کې چې یوناما د پنجشنبې په ورځ خپور کړی، ویل شوي، چې د طالبانو سیمه‌ییزو چارواکو په ځانګړي ډول د امر بالمعروف ادارې مامورینو د شپې له خوا د اسماعیلیه ټولنې غړي له خپلو کورونو ایستلي، د مذهبي عقایدو په تړاو یې ترې پوښتنې کړې او هڅه یې کړې چې د هغوی مذهب بدل کړي.

رپوټ زیاتوي چې طالبان نه یوازې خلک د مذهب بدلولو ته اړ باسي، بلکې په اسماعیلیه مېشتو سیمو کې یې د سني اسلام پر بنسټ دیني مدرسې هم جوړې کړې دي او له خلکو یې غوښتي چې خپل ماشومان هلته واستوي.

یوناما لیکلي، د طالبانو د امر بالمعروف مامورین د جمعې او تراویح لمونځونو په ګډون مذهبي مراسم سخت څاري، بازارونه یې د لمانځه پر مهال تړلي او هغه کسان یې مجازات کړي چې د دوی له مذهبي احکامو سرغړونه کوي.

رپوټ څرګندوي چې طالبانو د فراه، زابل، هلمند او سمنګان په جوماتونو کې د هغو کسانو نوملړ جوړ کړی چې لمونځونو ته نه حاضرېږي، ځینې یې نیولي او بد چلند ورسره شوی دی.

بل‌خوا، په بادغیس او هرات ولایتونو کې ښځو ته اجازه نه ده ورکړل شوې چې د تراویح لمونځونه ترسره کړي.

افغانستان انټرنشنل پښتو په دې اړه له یادو ولایتونو څخه څو رپوټونه درلودل، چې طالبانو خلکو ته جوماتونو کې حاضرۍ اچولې او ښځې د جمعې له لمونځونو را ګرځوي.

د فزیکي سزاوو دوام هم د یوناما د رپوټ مهمه برخه ده. یوناما وايي، د جنورۍ له لومړۍ تر مارچ ۳۱مې پورې، طالبانو لږترلږه ۱۸۰ کسان چې ۱۴۲ نارینه، ۳۵ ښځې او درې نجونې پکې شاملې دي، علناً د دُرو په سزا محکوم کړي.

یوناما د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د کارپوهانو له قوله لیکلي چې د طالبانو تر مشرۍ لاندې سترې محکمې تر اوسه لږترلږه ۲۱۳ کسان په دُرو وهلي دي چې۱۶۹ نارینه او ۴۴پکې ښځې دي.

دا رپوټ داسې مهال خپریږي، چې د افغانستان انټرنشنل - پښتو موندني ښيي، چې طالبانو د ۲۰۲۵ کال په لومړیو څلورو میاشتو کې ۲۲۹ کسان د بېلابېلو جرمونو په تور په عام محضر کې په دُرو وهلي دي. دې ډلې په دې موده کې یاد شمېر کسان د هېواد په ۲۵ ولایتونو کې په دُرو وهلي، چې لسګونه ښځې هم پکې شاملې دي.

نامشروع اړیکې، له کور څخه تېښته، بداخلاقي، زنا، لواطت، غلا، رشوت، جعل کاري، د شرابو کار و بار او فرېبکاري هغه جرمونه دي، چې تورن کسان پرې مجازات کېږي.

د افغانستان انټرنشنل دغه نوې موندنې ښيي، چې په عام محضر کې د بدني سزاوو پېښې د ۲۰۲۴ کال د لومړیو شپږو میاشتو په پرتله زیاتې شوې دي.

په راپور کې د مایک والټز او د هغه د مرستیال الېکس وانګ د دندو پرېښودو د قیقه نېټه نه ده په ډاګه شوې، خو پر مایک والټرز په مارچ میاشت کې له هغه وروسته نیوکې زیاتې شوې، چې نوموړي په غیر قصدي ډول د اتلانتیک مجلې مسوول مدیر جیفري ګولډبرګ د امریکا د دفاع وزیر او د ډونالډ ټرمپ د مرستیال په ګډون د جګپوړو امریکايي چارواکو د سیګنال په ګروپ کې شامل کړی و. د سیګنال دغه ګروپ په یمن کې د حوثیانو پر وړاندې د اقداماتو او د هغوی پر پټنځایونو د برید د همغږي کولو لپاره جوړ شوی و.

وروسته جېفري ګولډبرګ د خبرو اترو له سکرین شاټونو سره یوه مقاله خپره کړه او دغه معلومات یې پکې افشا کړل.

له دې پېښي وروسته که څه هم د مایک والټز د استعفا په اړه بحثونه راپوته شول، خو ټرمپ د نوموړي ملاتړ وکړ او هغه یې «ښه انسان» وباله.