د امریکا ایف بي ای یو افغان د جعلي اسنادو له لارې امریکا ته د ننوتو په تور نیولی دی

دغه سازمان د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، په ګاونډیو هېوادونو کې د افغان خبریالانو د وضعیت، نیولو، اېستلو، ګواښونو او سپکاوي په تړاو یې د یوه پرانیستي لیک له لارې د ۴۵۰ څخه د ډېرو کسانو لاسلیکونه راټول کړي دي او تمه لري چې د یوې خبرې غونډې په ترڅ کې یې شریک کړي.

په دغه پرانیستي لیک کې غوښتنه شوي، چې د هغو زیانمنو افغان خبریالانو د لېږد بهیر ژر تر ژره چټک شي، چې په افغانستان کې د طالبانو د ګواښونو له امله ګډه شوي.

د افغانستان د خبریالانو د ملاتړ سازمان په خپره شوې اعلامیه کې ویلي: «دغه افغان خبریالان دا مهال په درېیمو هېوادونو کې له بې برخلیکۍ سره مخ دي او د دغه وضعیت دوام یې ژوند او راتلونکی له جدي ګواښ سره مخامخ کړی دی.»

دغه سازمان وړاندې تردې هم له هغو سفارتونو او نړۍوالو بنسټونو چې د افغان خبریالانو قضیې ورسره ثبت دي، غوښتي چې د دوی د لېږد بهیر چټک کړي.

په اعلامیه کې راغلي: «په راپور کې د امر بالمعروف وزارت پر محتسبینو یو لړ بې‌اساسه، مغرضانه او له واقعیتونو لرې تورونه لګول شوي، او هڅه شوې چې شرعي اصول او قوانین د محدودیت په معنا تفسیر شي.»

د طالبانو دغه جنجالي وزارت د پنجشنبې په ورځ په یوه خپره شوې خبرپاڼه کې، د یوناما هغه وروستی راپور غندلی چې پکې د ښځو پر ازادۍ او حقونو د بندیزونو سختېدو ته اشاره شوې ده. وزارت ادعا کوي چې “اسلامي احکام” په یاد راپور کې د محدودیت په مانا تعبیر شوي دي.
په خبرپاڼه کې راغلي: «یاد راپور نه یوازې له واقعیتونو لرې دی، بلکې د اسلامي ټولنې پر ارزښتونو ښکاره تېری او زموږ د شرعي هویت سپکاوی دی.»

په خبرپاڼه کې د یوناما د راپور هغو برخو ته اشاره شوې، چې له مخې یې د طالبانو د امر بالمعروف وزارت محتسبین ښځې له نارینه محرم پرته له روغتیايي خدمتونو محرومې کړې، د ښځو د تګ‌ راتګ په برخه کې یې پر ټرانسپورتي شرکتونو بندیزونه لګولي او د ښځو پر کاروبار او له حجاب پرته ادارو ته پر ورتګ یې "شرعي احکام" تطبیق کړي دي.

په اعلامیه کې ویل شوي: «حجاب یو شرعي فریضه، د عزت نښه او د ټولنیز وقار برخه ده. څوک چې شرعي حجاب محدودیت ګڼي، هغوی پخپله د ښځې کرامت نه پېژني.»

د طالبانو د امر بالمعروف وزارت زیاتوي، چې ټولنه د شرعي احکامو پر بنسټ اداره کوي او یوناما باید شرعي اصول د خپل لیدلوري له مخې تفسیر نه کړي.

دغه وزارت ویلي، چې هېچاته اجازه نه ورکوي، چې “شرعي او قانوني” ارزښتونه “محدودیت” وبولي.

دوی له یوناما غوښتي، چې ټولنې ارزښتونو ته دې جدي پاملرنه وکړي.

یوناما تېره ورځ په خپل تازه راپور کې ویلي و، چې طالبانو په افغانستان کې د ښخو پر ازادۍ او حقونو خپل بندیزونه سخت کړي او ښځې یې له ټولنیز ژونده اېستلي دي.

کابلوف زیاته کړه: «د روسیې سترې محکمې له خوا د طالبانو پر فعالیت د بندیز د لغوه کولو پرېکړه به په بېلابېلو برخو کې د هر اړخیزې همکارۍ ټول خنډونه لرې کړي او مسکو ته د طالبانو د سفیر راتګ به دې موضوع ته یو روښانه او وروستی ټکی کېږدي.»

کابلوف د طالبانو د سفیر په اړه ځان بې خبره وښود او وايي، چې روسیه د طالبانو د ادارې څخه د سفیر د نوماندۍ په اړه د معلوماتو په تمه ده او کله چې نوماند ور وپیژندل شي له بیا کتنې وروسته به هغه خپله دنده پیل کړي.

د روسیې سترې محکمې د اپریل په ۱۶مه د دغه هېواد د لویې څارنوالۍ غوښتنه ومنله او طالبان یې د ترهګریزو سازمانونو له نوملړ ه په موقتي ډول واېستل. د روسیې د سترې محکمې قاضي اولک ندوف وویل، دا پرېکړه سمدستي نافذه ده.

ضمیر کابلوف د «ریا نووستي» دولتي خبري اژانس سره په مرکه کې وویل:«دا د روسیې د ادارو لکه د بهرنیو چارو وزارت، د عدلیې وزارت او د لویې څارنوالۍ د دفتر د اوږدمهاله او دقیق کار پایله وه.»

له دومره هڅو سره-سره، خو لا هم د روسیې په ګډون هېڅ هېواد د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی.

داعش «ګډ دښمن»

کابلوف د خپلې مرکې په بله برخه کې وویل:« موږ د طالبانو هڅې ګورو چې د داعش خراسان څانګې پر ضد مبارزه کوي، کوم چې یوه ډېره رادیکاله نړۍواله جهادي ایډیالوژي خپروي.»

نوموړي زیاته کړه: «داعش خراسان د روسیې او طالبانو ګډ دښمن دی او مسکو به د خپلو تخصصي ادارو له لارې طالبانو ته هر ډول اړینه مرسته برابر کړي.»

په افغانستان کې د لیټیم او نادره فلزاتو استخراج

د روسیې استازي ټیینګار وکړ، چې افغانستان له طبیعي زیرمو ډک هېواد دی او دا هېواد هایدروکاربون، قیمتي ډبرو او نادره فلزاتو زیرمې لري.

نوموړي د یوې پوښتنې په ځواب کې چې ایا روسیه د دغو زیرمو د استخراج اراده لري وویل:«باید د ځمکپوهنې د څېړنو پایلې ته په تمه شو. په ځانګړي ډول دا چې د لیټیم استخراج ډېرې اوبه غواړي او دا د افغانستان لپاره یو لوی چلنج دی.»

وړاندې د استونیا د بهرنیو چارو پخواني وزیر ویلي و، چې روسیه په افغانستان کې د مهمو سیاسي او اقتصادي ګټو لپاره د لیټیم کانونو د استخراج لیوالتیا لري. نوموړي دا هم ویلي، چې روسیه غواړي د لویدیځ په وړاندې په افغانستان کې یو متحد پیدا کړي.

د افغانستان په اړه د روسیې او امریکا همکاري

ضمیر کابلوف وايي، مسکو چمتو دی چې له لویدیځ هېوادونو په ځانګړي توګه له امریکا سره د افغانستان په اړه اړیکې ولري. هغه وویل: «موږ تمه لرو چې هغوی خپل مثبت نیت په عمل کې وښييي او تر ټولو مهم دا ده چې واک ته د طالبانو له رسیدو وروسته د لویدیځو بانکونو له خوا بندې شوې او کنګل شوې شتمنۍ اداره کړي.»

همدارنګه نوموړي ویلي، چې د امریکا له خوا په افغاني صادراتو باندې ګمرکي تعرفې اغېز نه لري ځکه چې « د کابل او واشنګټن ترمنځ سوداګریزه کچه ډېره کمه ده، چې اوسمهال له لس میلیونه ډالرو زیاته نه ده.» خو نوموړی وايي، چې د امریکا دغه ډول اقدامات طالبان هڅوي، چې د روسیې په ګډونو نورو سیمه‌ییزو هېوادونو ته مخه کړي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ، د غویي پر ۱۱مه، اعلان وکړ، چې د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان سفارت په غوښتنه یې ۱۵۰ افغان سوداګریزو لاریو ته د ټرانزیټ اجازه ور کړې، چې غواړي هند ته لاړ شي او دا یې د دوستانه اړیکو نښه بللې.

د راپورونو پر اساس، هندي چارواکو تر اوسه دا لاره نه ده پرانیستې، چې له امله یې افغان سوداګر اندېښمن شوي او د دوی توکي زیانمن شوي دي.پاکستان ویلي، چې د طالبانو سفارت د اپرېل پر ۲۸مه له دوی نه د یوه رسمي لیک له لارې دا غوښتنه کړې وه.

د واګا بندر تړل کېدل د هند تر ولکې لاندې کشمیر کې د وروستیو بریدونو له امله پیل شول او له هغه راهیسې د افغانستان او هند ترمنځ سوداګریز تګ راتګ اغېزمن شوی دی.

د هندي لوري له خوا د لاریو نه منل د افغان سوداګرو لپاره یو بل خنډ ګڼل کېږي، چې د سیمې د سوداګرۍ پر بهیر ناوړه اغېز لري.

سرچینې وايي، دا خبرې د ملګرو ملتونو د هغې سیاسي طرحې په چوکاټ کې روانې دي، چې موخه له نړۍوالې ټولنې سره د افغانستان یو ځای کول دي.

په دې طرحه کې درې مهم شرطونه د طالبانو له لوري وړاندې شوي او همدا راز نړۍوالې ټولنې هم خپل درې شرطونه اېښي دي.

ملګري ملتونه غواړي، چې طالبان باید یو ټولګډونه حکومت جوړ کړي، د ترهګرو ډلو جرړې وباسي او د بشر حقونه، په ځانګړي ډول د نجونو لپاره د ښوونځیو، پوهنتونونو او د کاري چاپېریال دروازې بېرته پرانېزي.

طالبان بیا غوښتنه کوي، چې د دوی حکومت دې په رسمیت وپېژندل شي، بندیزونه دې لرې کړل شي او د افغانستان کنګل شوې شتمنۍ دې هم ازادې شي.

سرچینې وايي، د ملګرو ملتونو استازي غواړي، چې په تدریجي ډول په بېلابېلو پړاوونو کې له طالبانو سره تعامل رامنځته کړي. وايي، د بېلګې په توګه، که طالبان د یو نسبتاً پراخ بنسټه حکومت جوړېدو ته غاړه کېږدي، نو ښايي د ملګرو ملتونو څوکۍ سهیل شاهین ته وسپارل شي.

سرچینې ویلي، چې د طالبانو کابل مېشتو لوړ پوړو غړو او د ملا هبت‌الله تر واک لاندې کندهارۍ مېشتو طالبانو د دغه طرحې له اصولو سره مخالفت نه دی کړی.

همداراز ځینو افغان سیاسي مشرانو او ګوندونو هم د دې طرحې هرکلی کړی، چې موخه یې د بشري حقونو ټینګښت، د پراخ بسنټه حکومت جوړول او د ترهګرۍ ځالې ختمول دي.

نړۍواله ټولنه او د ملګرو ملتونو اداره غواړي چې د دې پلان د پلي کېدو لپاره شپږ میاشتې وخت ورکړي.

یو ډېپلوماټ چې نه یې غوښتل نوم یې په ډاګه شي افغانستان انټرنشنل ته په دې تړاو د خبرو پرمختګ منلی او ویلي یې دي، چې ټولې سلا مشورې د طالبانوکندهارۍ ډلې د مشرتابه تر څار لاندې روانې دي.

خو هغه دا هم زیاته کړې، دا طرحه د طالبانو دننه او بهر د ځینو سیاسي خوځښتونو له مخالفت سره هم مخ شوې ده.

دغه مخالفین ډېرې واکمنۍ ته ژمن دي او نه غواړي چې په سیاسي پرېکړو کې نورو ته هم ونډه ورکړي.

دا کسان غواړي چې واک یوازې د دوی په لاس کې وي او نه غوري چې نور افغان لوري یا سیاسي خوځښتونه د دغه مهم پرېکړو برخه وي.