د حکمتیار زوی د مقاومت جبهې د سیاسي رییس خبرې ماشومانه وبللې

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د هند له خوا پر پاکستان تر بریدونو وروسته د چهار شنبې په ورځ د یوې اعلامیې په خپرولو سره د پاکستان او هند ترمنځ زیاتېدونکی کړکېچ د اندېښنې وړ بللی.

د طالبانو په اعلامیه کې راغلي:« د افغانستان اسلامي امارت امنیت او ثبات د ټولې سیمې په ګټه بولي او په دواړو لوریو غږ کوي، چې له زغم څخه کار واخلي او ستونزې د دیپلوماسۍ له لارې په خبرو او تفاهم حل کړي.»

دا‌په داسې حال کې ده، چې تېره شپه هند د پاکستان پر ۹ ځایونو بریدونه وکړل. پاکستان وايي، په یادو بریدونو کې ۲۶ پاکستاني وګړي وژل شوي او ۴۶ نور ټپیان دي، خو هند وايي، چې د بریدونو تلفات لس تنه دي.

په کندهار ښار کې یو شمېر هټۍوال وايي، د طالبانو د امنیتي حوزو مسوولین یې د کاروبار خنډ ګرځیدلي او دوی ته یې امر کړی، چې په خپلو هټیو کې دې د ښځو د سنیګار توکي په ښکاره نه ږدي.

دغه هټۍ وال وايي، په ښار کې هرې امنیتي حوزې یوه ډله طالبانو ته د کمیسیون په ډول دنده سپارلې ده او هره ورځ له هغو هټیو لیدنه کوي، چې د ښځو د سینګار توکي پلوري.

محب الله، چې د کندهار ښار د دویمې امنیتي حوزې اړوند د رنګریزانو دانې په نوم یو مارکیټ کې هټۍوال دی، وایي، اړوند حوزې ټولې هټۍ ثبت کړې او هره ورځ ورڅخه منظمه لیدنه کوي.

نوموړي زیاته کړه:«هره ورځ درې یا څلور کسان له حوزې څخه راځي او پر دکانونو ګرځي، دوی ګوري چې کوم چا خو به د ښځو د سینګار شیان د دوکان مخ ته نه وي ځړولي او یا خو به په دوکان کې په ښکاره نه وي ایښي. که چا د دوکان مخ ته د ښځو اړوند شیان ځړولي وي، هغه حوزې ته بیايي او بندي کوي یې.»

سره له دې چې په کندهار کې د امر بالمعروف ریاست محتسبینو په ښار کې د رنګریزانو دانې مارکیټ ته د ښځو پر ورتګ بندیز لګولی خو لا هم دغه مارکیټ ته ښځې د خپلو اړتیا وړ توکو ترلاسه کولو لپاره ورځي.

د دې ترڅنګ یو شمېر هټۍوال وايي، طالبان هټۍوال د ماسپښین له لمانځه وروسته هره ورځ له نیم ساعت څخه ډیر وخت د «نصیحت» کولو لپاره ایساروي، خو هغه کسان چې تر لمانځه وروسته بېرته خپلو هټیو ته ورګرځي د طالبانو له خوا په نښه کیږي او امنیتي حوزې ته ورغوښتل کیږي.

د عصمت الله په نوم یو هټۍوال وايي:« دا کارونه مخکې امر بالمعروف والا کول، خو اوس هغوی موږ باندې کار نه لري، د حوزو امرینو اوس دا کار شروع کړی دی. موږ تل مسجد ته د لمونځ لپاره تللو، دا مسجد موږ په خپلو پیسو جوړ کړی دی، خو دوی موږ له لمونځ څخه وروسته هم په مسجد کې راګرځوي او موږ ته نصیحتونه کوي.»

پر همدغه مهال د لښګرګاه ښار یو شمېر هټۍوال هم ورته شکایت کوي او وايي، د حوزو د مسوولینو استازي پر هټیو ګرځي او د هټۍوالو د واردمخه جوړ شوي نوملړ له مخې د ږیرې پرښودلو امر ورته کوي.

دغه هټۍوال وايي، د حوزو د مسوولینو له لوري وضع شوي بندیزونو په اړه یې د کندهار او هلمند ولایت مقام ته څو ځله شکایتونه کړي خو غږ یې نه دی اوریدل شوی.

د طالبانو د سوداګرۍ وزارت د یوې خبرپاڼې له مخې، له جولیان وینبرګ سره په ناسته کې دواړو لوریو د افغانستان او د سیمې له هېوادونو سره د اقتصادي اړیکو د پیاوړتیا، له نړۍوالې ټولنې سره د همکارۍ پراختیا او د اقلیمي بدلون له ګواښونو سره د مبارزې لپاره د نړۍوالو بنسټونو پر رول هر اړخیز بحث کړی.

طالب وزیر دین محمد حنیف د نړۍوال ډیالوګ اکشن استازي ته د افغانستان اقتصادي وضعیت، د پراختیايي حللارو او د نړۍوالو ادارو د ونډې په اړه څرګندونې کړې دي. نوموړي ویلي، چې نړۍوالې همکارۍ کولای شي د افغانستان د اقتصادي ثبات او چاپېریال ساتنې لپاره ارزښتناکه رول ولوبوي.

په ورته وخت کې جولیان وینبرګ ویلي، چې اندونیزیا او مالیزیا ته د ده وروستي سفرونه ښيي چې دغو هېوادونو د کرنې په وده، د اقلیمي تغییراتو پر وړاندې مبارزه، د اسلامي بانکدارۍ نظام پراختیا او د وړو او منځنیو کاروبارونو ملاتړ کې مهم پرمختګونه کړي دي. نوموړي زیاته کړه چې مالیزیا چمتو ده له افغانستان سره هم په همدې برخو کې همکاري پراخه کړي.

دغه لیدنه داسې مهال کېږي چې افغانستان له یو شمېر اقتصادي او اقلیمي ننګونو سره مخ دی او د نړیوالو ادارو همکاري کولای شي په دې برخه کې د پام وړ بدلونونه راولي.

دغه سرچېنه چې نه غواړي نوم یې واخیستل شي وایي، پولیس شاوخوا څلور ساعته کور په کور ګرځېدل او هغه افغانان چې تازه یې د ویزو موده ختمه شوې وه ونیول.
سرچینې وایي، له دغو پولیسو سره چې ډېری یې په شخصي جامو کې ګرځېدل ښځینه پولیسې هم وې.
دغه کډوال وایي، دوی د ویزو د تمدیدۍ قانوني اسناد هم لرل؛ خو بیا هم ونیول شول.
له هغه وروسته چې په پاکستان کې د ویزو موده یوې میاشتې ته راکمه شوه؛ افغان کډوال له سختو ننګونو سره مخ دي.
د ویزو لوړ لګښتونه او د تمدیدۍ اوږد انتظار د دې لامل کېږي، چې پولیس دوی ونیسي او په جبري توګه یې افغانستان ته ستانه کړي.
دغه کډوال چې تر ډېره لوېدیځو هېوادونو ته د ویزو په تمه دي وایي، پولیس د دغه کډوالو چې تازه یې ویزې ختمېږي؛ کره راپور لري او څنګه چې د ویزو موده ختمه شي، ور وروټکوي.

ځیني کډوال بیا د پاکستاني پولیسو له بډې اخیستنې هم سر ټکوي او وایي، چې د پاکستان پولیس تر ډېره دغه نیول شوي کډوال د بډو په بدل کې هم خوشې کوي او یو څه موده وروسته چې ویزه یې وځنډېږي بیاځلي د دوی له‌خوا نیول کېږي.

دغه کډوال چې افغانستان ته په ستنېدو سره یې ژوند له ګواښ سره مخ دی؛ له دغه هېواده د اېستل کېدو له وېرې اړ اېستل کېږي، چې پولیسو ته بډې ورکړي.

هغه پر اېکس پاڼه دغه موضوع مهمه ګڼلې او لیکلي یې دي، چې په افغانستان کې د طالبانو سره د پښتنو یو ګڼل او د دغې ډلې تر ولکې لاندې د دوی د امنیت او ملاتړ خبره «ناسمه، له تبعیضه ډکه او زیانمنونکې ده.»

دغې موضوع وروسته له هغه د ځینو سیاست‌والو او بشري حقونو ملاتړو څرګندونې او غبرګونونه راپارولي دي، چې ښایي سویس پښتانه افغان کډوال بېرته افغانستان ته واستوي او لامل یې «له طالبانو سره د ژبې او ټبر له اړخه د دوی نږدېوالی او پښتنو پناه غوښتونکو ته په افغانستان کې نه ګواښ ښودل شول و.
د سویس نیه څورښر څایتونګ راپور ورکړی و، چې د سویس حکومت د افغان کډوالو د بېرته اېستلو لپاره یوې حساسې طرحې ته اشاره کړې او دا مفکوره د سویس د کډوالۍ په پالیسۍ کې د احتمالي تغییر نښه کېدای شي.

خو دغې موضوع ته تر پراخو غبرګونونو وروسته؛ د سویس د کډوالو چارو ادارې یوې ویاندې ماګدالینا راسټ افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي، چې د افغانستان لپاره د پناه غوښتنې او بېرته ستنولو پالیسي وروستی ځل د ۲۰۲۵ کال په اپرېل کې بدله شوې او دا پالیسي د اخراج په بهیر کې د قومونو ترمنځ هېڅ توپیر نه کوي.
د سویس د کډوالو دولتي سکرتریت (SEM) د جرمني ژبو رسنیو ویاندې د سې شنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د افغان کډوالو د بېرته ستنولو پالیسۍ کې د قومونو پر بنسټ د توپیر راوستلو کوم بدلون نه دی راغلی او نه هم دا موضوع د بحث په اجنډا کې شامله وه.