د ایران په قزلحصار بندخونه کې د نبي بیاتي په نوم یوه افغان بندي د دغې بندخونې د مسوولانو د «ناوړه او سپک چلند» له امله د نهخوړلو اعتصاب کړی، چې په پایله کې یې مړ شوی دی. ویل کېږي، چې د دغې بندخونې مسوولانو د هغه وضعیت ته هېڅ پاملرنه نه ده کړې.
نبي بیاتي د یادې بندخونې د ګڼې ګوڼې یوې برخې ته چې د ایران د سیاسي بندیانو لپاره ځانګړې شوې، تر لېږد وروسته ګواښ کړی چې که هلته وساتل شي، له خوراک او څښاک څخه به ډډه وکړي.
نوموړی افغان د بندخونې د مسوولانو له لازمې پاملرنې او څارنې پرته د نهخوړلو د اعتصاب په څلورمه ورځ ساه ورکړې ده.
نبي بیاتي د ایران په بندخونو کې د لسګونو افغان بندیانو له ډلې و، چې تر سختو شرایطو لاندې ساتل کېده.
د بشري حقونو سازمانونو په وار-وار د ایران په بندخونو کې د افغانانو د ناوړه وضعیت په تړاو اندېښنې ښودلې دي.
د یادونې ده، چې څه موده مخکې د ایران د بشري حقونو یوه سازمان ویلي و، د دغه هېواد حکومت په تېره یوه میاشت کې د څلورو افغانانو په ګډون ۱۱۰کسان اعدام کړي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې ایراني چارواکي د افغانانو د اعدامونو رسمي اعلان نه کوي او ډېری افغان بندیان په دغه هېواد کې نه د کورنۍ غړي لري او نه هم قانوني وکیلان چې د هغوی قضیې مخ ته یوسي.
د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي صادق خان په یوې سيمه ييزه غونډه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د اړيکو پر پیاوړتيا ټينګار کړی. نوموړي زياته کړې، چې له افغانستان سره د اړیکو له پامه غورځول د پاکستان په زیان تمامېږي.
د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي محمدصادق خان د ترهګرۍ تر سیوري لاندي د پاکستان او افغانستان اړیکې تر سرلیک په نامه يوې غونډې ته د چهارشنبې په ورځ ویلي «له افغانستان سره د پاکستان اړېکې مهمې دي او باید له پامه ونه غورځول شي.»
نوموړي خبرداری ورکړی، چې د دغو اړیکو له پامه غورځولو سره پاکستان هر وخت بیه پرې کړې ده.
هغه د پاکستان حکومت څخه غوښتنه کړې، چې د افغانستان د اوسنۍ ادارې او ولس سره باید ژر تر ژر تعامل پيل کړي، چې مثبتې پايلې تر لاسه کړي.
پاکستان په کور دننه د خپلي ناامنۍ پړه زيات مهال پر طالبانو اچولې؛ خو طالبانو د پاکستاني مسولینو دغه ډول څرګندونې رد کړي دي.
د جرمني نوی حکومت پلان لري، چې د ناقانونه کډوالو او پناهغوښتونکو د ننوتلو د مخنیوي لپاره د دغه هېواد د پولو کنټرول قوي کړي.
د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکساندر دوبرېنټ د چهارشنبې په ورځ خبریالانو ته ویلي، چې راتلونکې ورځې به په پولو کې د پولیسو حضور پراخ شي.
ورته مهال دوبرېنټ زیاته کړې، زیانمنونکي کسان به اجازه ولري چې جرمني ته دننه شي.
نوموړي وویل: «موږ نه غواړو پولې وتړو، خو په ډېر جدي ډول به یې کنټرول کړو او د پولو دا قوي کنټرول به د ډېرو پناهغوښتونکو د ردېدو لامل هم شي.»
د جرمني د نوي حکومت د کورنیو چارو وزیر په وینا، د پولو د کنټرول سختېدل به په تدریجي وي او د خلکو د بېرته ستنېدو د ډاډ ترلاسهکېدو لپاره به په پوله کې د پولیسو حضور هم ګام په ګام پلي شي.
د جرمني نوي لومړي وزیر فریدریښ مېرڅ چې د سېشنبې په ورځ یې پارلماني رایې وګټلې، د خپل ټاکنیز کمپاین پرمهال یې د جرمني د کډوالۍ پالیسي د سختېدو ژمنه کړې وه.
هغه د فبرورۍ په میاشت کې له ټولټاکنو نه څو اوونۍ مخکې ویلي و، چې جرمني ته به د ناقانونه کډوالو د ننوتلو مخه ونیسي او د لومړي وزیر په توګه د ټاکل کېدو په صورت کې به د اېستلو بهیر پراخ کړي.
وروستي کلونه په جرمني کې د کډوالو اړوند بریدونو زیاتوالی چې ځیني افغانان هم پکې ښکېل دي، د دې لامل شوی چې د کډوالو پروړاندې د خلکو غبرګونونه راوپاروي او سیاسي ګوندونه هم هڅه کوي د کډوالو ضد اقدامات ډېر کړي.
د «اخلاقي جرمونو» په تور هغه درې افغانې ښځې چې په عام محضر کې په دُرو وهل شوې وې ګارډین ورځپاڼې ته وویل، طالبانو دوی اړ کړې چې اعتراف وکړي. د ګارډین په وینا، طالبانو پر افغانستان له بیا واکمنېدو وروسته څه باندې زر کسان چې کابو ۲۰۰ښځې هم پکې دي، په عام محضر کې په دُرو وهلي دي.
ګارډین ورځپاڼه راپور ورکوي، چې افغان ښځې له محرم پرته له کوره د وتلو، د طالبانو لهخوا د اړین حجاب د نه اغوستلو یا د "شرعي محرم" نه لرلو په څېر دلایلو له امله نیول شوي او په عام محضر کې په دُرو وهل شوې دي.
د بدني سزاوو درېیو قربانیانو دیبا، سحر او کریمې له ګارډین او وومن ټایمز ورځپاڼو سره د نیولو د پروسې، د طالبانو په زندانونو کې د شرایطو او په عامه ځایونو کې د دُرو وهلو د تجربو په اړه خبرې کړې دي.
۳۸ کلنه دیبا چې مېړه یې د کار لپاره ایران ته تللی او د خپلو اوو ماشومانو لپاره یوازینۍ ډوډۍ ګټونکې ده، وايي چې هغه په کور کې د نارینه وو جامې ګنډلې او د جامو د رسولو لپاره باید له کوره یوازې وتلې واي.
د هغې په خبره، په تېرو دوو کلونو کې هغه دوه ځله د امربالمعروف له خوا د نارینه د نه درلودو او د طالباني لباس نه مراعاتولو له امله نیول شوې او زنداني شوې ده او یو ځل هغې ته په عام محضر کې د ۲۵ دُرو سزا هم ورکړل شوې ده.
دیبا وویل: «دویم ځل د لومړي ځل له نیول کېدو درې میاشتې وروسته هغه وخت ونیول شوم چې په یوه کافي شاپ کې مې ټلیفون چارج کولو او داسې حالت کې ونیول شوم چې اوږد کوټ او لوی لباس مې هم اغوستی و.»
هغې د زندان په اړه وویل: «موږ په یوه حجره کې ۱۵ تنه وو، موږ یوازې څلور بسترونه درلودل، پاتې نور په فرش ویده کېدو، دوی موږ ته خواړه نه راکول او کمپلې یې چټلې وې.»
دیبا ټینګار وکړ، چې طالبانو هغه د وکیل او محرم د حاضرېدو پرته، د علماوو د سپکاوي په تور په دُرو ووهله.
هغې زیاته کړه: «زما له خوشې کېدو وروسته، حتی زما د نږدې دوستانو چلند بدل شو. دوی ماته نومونه واخیستل او بدې خبرې یې وکړې ځکه، چې دوی زما په اړه دروغ اورېدلي وو.»
له دې سره، ۲۲ کلنه سحر چې تېر کال د خپل خاله زوی سره کلینیک ته د موټر چلولو پرمهال ونیول شوه، وايي:«زه وېرېدم، ژړل مې، ساه مې نه شوه اخیستلی.»
هغې زیاته کړه: «موږ وویل، چې موږ د یو بل د خاله اولادونه یو، خو واده مو نه دی کړی. دوی ناڅاپه په غوسه شول. دوی زما د خاله زوی وواهه، زموږ ټلیفونونه یې مات کړل، زه یې د موټر په فرش پرېوتلو ته اړه کړم او توقیف ځای ته یې بوتلم.»
سحر وويل، کله چې هغې له طالبانو څخه د درملو غوښتنه وکړه، نو هغوی هغه په لغتو ووهله او د مرګ ګواښ يې ورته وکړ.
د هغې په وینا، یوې ښځې چې تور ماسک یې اغوستی و، له هغې څخه پوښتنې وکړې چې ایا هغه د خپل خاله زوی سره جنسي اړیکه نیولې ده؟
نوموړې ګارډین ته وویل، چې وروسته له انکار کولو تحقیق کونکو ګواښ وکړ، چې که اعتراف ونه کړي نو شکنجه به یې کړي.
سحر وويل، چې اړ شوه څو د طالبانو په محکمه کې د خپل خاله زوی سره د اړیکو په اړه دروغ ووايي.
هغې زياته کړه، چې د خپلوانو د شهادت سره-سره، طالبانو د دوی اړیکې د «شرعي محرم» په توګه ونه منلې.
هغې وویل: «دوی زه مجبوره کړم، چې د خپلې مور او دوستانو په وړاندې اعتراف وکړم، چې ما یو غلط کار کړی، ما نه غوښتل چې دا ووایم، خو دوی زه ووهلم. دوی زما د خاله زوی ته هم ګواښ وکړ. زه ډېره ډارېدم.»
سحر چې د ۳۰ دُرو سزا ورکړل شوې وه، وویل: «دوی د لاوډ سپیکر له لارې اعلان وکړ چې زه به په دُرو ووهل شم. زما کوچنۍ خور هم هلته وه. هغې تل ویل، چې زه د هغې الګو یم. ما هغه په ګڼه ګوڼه کې ژړېدلې ولیده. زه سمدلاسه ماته شوم.»
کریمه یوه بله ځوانه ښځه چې د وهلو پر مهال ۱۶ کلنه وه، وویل چې هغه د خپل تره زوی سره د خیاطۍ د توکو اخیستلو لپاره بهر ته تللې وه، چې طالبانو ودروله او توقیف یې کړه.
هغې وويل: «دوی موږ په سړک ودرولو. هغوی د هویت کارت وغوښت. ما وویل چې هغه زما د تره زوی دی، خو هغوی وویل چې هغه شرعي محرم نه دی او تاسو ته اجازه نه ورکول کېږي چې ورسره واوسېږئ. دوی موږ هلته ونیولو.»
کریمه چې د طالبانو په زندان کې دوه میاشتې وه، وايي: «زه بې هوښه شوم. کله چې زه بیداره شوم، زما بنګړي په وینو لړل شوي و. یوې بندي وویل، چې دوی وتړلم او زما په بدن یې پښه کېښوده.»
کریمه او د هغې د تره زوی د ښار په مرکزي چوک کې د خلکو په وړاندې په ترتیب سره په ۳۹ او ۵۰ دُرو ووهل شول او بیا بېرته زندان ته یوړل شول.
هغې وويل: «دوی موږ د یوې بلې اوونۍ لپاره وساتلو. ویل يې چې تر هغه به تاسو بهر ته نه پریږدي تر څو چې ستاسو ټپونه روغ نه شي. دوی نه غوښتل چې څوک د شکنجې اغېزې وویني.»
کریمې دا هم ویلي دي، چې د طالبانو تر څارنې لاندې ده او له هېواده د وتلو اجازه نه لري.
سحر او دیبا هم اړې شوې، چې نورو ښارونو ته کډه شي ترڅو د کلي د خلکو له سترګو او رويې څخه خلاصې شي.
د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د کاپي رایټ مسوول عبدالحق حماد وايي، چې دغې ډلې د هېواد له بازاونو سلګونه کتابونه راټول کړي دي. د نوموړي په وینا، تر دغې ډلې مخکې داسې کتابونه په کتابتونونو کې ساتل کېدل چې پیغمبر ته پهکې سپکاوی شوی دی.
نوموړي د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۱۷مه) په یوې خبري غونډه کې دغو راټولو شویو کتابونو ته د «اسلامي شریعت او افغاني کلتور خلاف» نوم ورکړی دی.
نوموړي زیاته کړې، چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو مخکې د بازارونو په کتابتونو کې داسې کتابونه هم د مطالعې لپاره ساتل کېدل چې د اسلام پیغمر ته پهکې سپکاوی شوی دی.
د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د کاپي رايټ مسوول منلې، چې دغې ډلې د دوی د طالباني ایډیالوژۍ او ارزښتونو خلاف کتابونه هم راټول کړي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت او هنر مرستیال عتیقالله عزيزي څو ورځې مخکې په یوې خبري غونډه کې ویلي، پر هغو کتابونو بندیز دی چې «د اسلامي او افغاني ارزښتونو پر خلاف دي او ملي یووالي ته زيان رسوي.»
د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت شاوخوا درې میاشې مخکې کتاب پلورونکو ته امر کړی و، چې د «اسلامي ارزښتونو خلاف» کتابونو له چاپ او خپراوي دې ډډه وکړي.
دغه وزارت ویلي و، چې په ټولو ولایتونو کې د «منع شویو کتابونو» د راټولولو بهیر دوام لري.
د طالبانو دغو بندیزونو ته لیکوالانو او د کتاب مینهوالو توند غبرګونونه ښودلي دي.
دوی نیوکې کړې، چې د طالبانو د سخت دریځو افکارو او د بیان پر ازادۍ د بندیز له کبله اوس هېڅوک لا په خپله خوښه مطالعه هم نه شي کولای او خلک اړ باسي چې د طالبي افکارو لرونکي کتابونه ولولي.
د طالبانو بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د ترکمنستان د بهرنیو چارو له وزیر رشید مردوف سره د ویډيو کنفرانس له لارې د افغانستان په خاوره کې د ټاپي نل لیکې په اړه خبرې کړي. د طالبانو په اعلامیه کې راغلي، چې دواړو خواوو په سیاسي او اقتصادي اړیکو هم بحث کړی.
د طالبانو بهرنیو چارو وزارت د چهارشنبې په ورځ (د غويي ۱۷مه) په یوې اعلامیه کې ویلي، چې امیرخان متقي د ترکمنستان د وزیرانو شورا د مرستیال او بهرنیو چارو له وزیر رشید مردوف سره د ویډیو کنفرانس له لارې د ډيپلوماتیکو اړیکو د لوړولو په اړه هم خبرې کړي دي.
طالبانو ویلي، چې متقي د دوه اړخېزو اړیکو پر پياوړتیا او د ګډو اقتصادي پروژو پر پلي کولو ټينګار کړی.
د طالبانو په اعلامیه کې راغلي، چې رشید مردوف د ټاپي پروژې روانې چارې مثبتې وارزولې او په نږدې راتلونکي کې يې د رېل پټلۍ، سوداګرۍ او ټرانزيټ په برخو کې د عملي همکاریو د پراختیا خبر ورکړ.
طالبانو ویلي، چې د ترکمنستان د بهرنیو چارو وزیر افغان سوداګرو ته د ویزو په ورکړه کې د اسانتیاو ژمنه هم کړې.
د طالبانو د اعلامیې له مخې، دواړو لوريو هوکړه وکړه چې د ټاپي پروژې د چارو چټکتیا، د رېل پټلۍ پراختیا، برېښنا، ټرانسپورټي اسانتیاوو رامنځته کولو او د اقتصادي همکاریو د پراختیا په موخه به ناستو او مشورو ته دوام ورکړي.
طالبانو تېر کال د ټاپي پروژې د پرانیست غونډې پر مهال ویلي و، چې دا پروژه د افغانستان او سیمې د اقتصادي اتصال په برخه کې ډېره ګټوره ده او د افغانستان په خاوره کې یې چارې پیل شوي.
ټاپي پروژه د پخواني جمهوري نظام پر مهال پیل شوې وه؛ خو اوس پرې طالبان وخت ناوخت تبلیغاتي شخوند هم وهي.
د دې پروژې د پلي کولو په چارو کې پخوا د طالبانو د وسلهوالو فعالیتونو له امله خنډونه او ځنډ هم رامنځته شوی و.