د افغان متعرضو ښځو د همبستګۍ غورځنګ د شیریل بېنارډ څرګندونې ناعادلانه وبللې

خو دا لیدنه د دې اوازې سبب شوه چې ښايي امریکا د افغانستان له لیتیمو سره لېوالتیا ولري.

د طالبانو د پانګونې د ترویج مسوول خلیل الرحمن ژوند د جرمني فرانکفورتر الګیماینه ورځپاڼې ته ویلي، چې له ماسک سره کوم رسمي تماس نه‌دی نیول شوی، خو ټینګار کوي چې افغانستان چمتو دی له ټیسلا او نورو نړیوالو شرکتونو سره همکاري وکړي.

طالبان باور لري چې ډونالډ ټرمپ د افغانستان د کانونو له سرچینو سره لېوالتیا لرله او له خپل پخواني دښمن سره شراکت نه ردوي.

د امریکا دفاع وزارت پینټاګون په ۲۰۱۰ کال کې افغانستان ته د سعودي عربستان د لیتیم لقب ورکړی و، ځکه پراخې لیتیمي زېرمې لري.

کله چې طالبان په ۲۰۲۱ کال کې بیا واک ته ورسېدل، ګڼ چینايي پانګوال کابل ته لاړل، ځکه د افغانستان لیتیمو یې پام ځان ته اړولی و.

د مس عینک کان، چې په ۲۰۰۸ کال کې چینایي شرکت ته ورکړل شوی و، لا هم نه دی استخراج شوی.

طالبان د ځنډ له امله ناراضه دي او نیوکه کوي چې دا پروژه د افغانانو پر ځای یوازې د چینایي کارکوونکو له خوا پر مخ وړل کېږي.

سیاسي شنونکی جلال بازوان وایي، چین په افغانستان کې امنیت ته تر اقتصاد ډېر اهمیت ورکوي. هغوی هڅه کوي خپلې کاني اړتیاوې له هغو هېوادونو پوره کړي، چې هلته زیربناوې، حقوقي خوندیتوب او نړیوال بانکي سیسټم ته لاسرسی ښه دی.

د چین له ځنډني کار وروسته، طالبانو هند، عربي متحده امارات، روسیې، ازبکستان، ایران او تازه قزاقستان ته مخه کړې ده.

د کانونو وزارت اوس مهال د طالبانو د حکومت تر ټولو فعال بنسټ دی.

فرانکفورتر الګیماینه وايي، چې له۲۰۲۱کال راهیسې طالبانو د کانونو لپاره د جوازونو وېش چټک کړی او شاوخوا ۱۵۰ کوچني کانونه او ۳۰سترې پروژې یې په قرارداد ور کړې دي، چې دا شمېر د پخواني حکومت په پرتله څلور چنده زیات دی.

د دې چټکۍ یو دلیل د پخوانیو تدارکاتي پروسو کارول دي، خو د وزارت یو پخوانی انجنیر وایي، چې ځینې پروژې بې‌مطالعې او بې پامۍ ورکړل شوې، چې د چاپېریال او اوبو د مدیریت اندېښنې یې راپارولې دي.

طالبانو د کانونو کنټرول سخت کړی څو عواید زیات کړي، په ځانګړي ډول له قیمتي ډبرو لکه زمرد څخه یوه منظمه مالیه اخیستل کېږي.

خو دا برخه لا هم له ستراتیژیکو ستونزو سره مخ ده چې ترانسپورتي، برېښنايي او بانکي ستونزې او نړیوال بندیزونه پکې شامل دي.

قاچاق یوه دوامداره ننګونه ده. یو زمرد پلورونکی وایي، ډبرې تر لیلام پورې کلکې څارل کېږي، خو ځینې کسان هڅه کوي دا ډبرې پټې کړي یا بهر ته یې وړي.

طالبان خپلو نږدې کسانو ته لومړیتوب ورکوي. د طالبانو یو پخوانی قوماندان چې هېڅ تخنیکي تجربه نه لري، د اتو جیډ کانونو جوازونه تر لاسه کړي، چې دا ډبرې په چین کې ډېر ارزښت لري. نوموړی له یوه چینایي پانګوال سره شراکت هم کړی.

طالبان هیله لري چې له امریکا سره اقتصادي تړونونه به د دوی رژیم ته نړیوال مشروعیت ورکړي، چې له امله به اروپایي هېوادونه هم ورته قانع شي.

خو د لیتیم ستره استخراجي پانګونه لا هم د سیاسي بې‌ثباتۍ، بندیزونو او د زیربناوو د کمښت له امله ټکنۍ ده.

پاکستانۍ ورځپاڼې د نېشن د پاکستان د لومړي وزیر د دفتر په حواله خبرو ورکړی چې دا پرېکړه د لومړي وزیر مرستیال او بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق ډار، د چین د ولسي جمهوریت د سیاسي دفتر غړي او د بهرنیو چارو وزیر وانګ یی او د طالبانو د بهرنیو چارو سرپرست وزیر امیر خان متقي لخوا د غیر رسمي درې اړخیزې غونډې وروسته وشوه.

درېواړو بهرنیو چارو وزیرانو د سیمه ایز امنیت او اقتصادي اتصال د ودې لپاره د یو مهم پلیټ فارم په توګه درې اړخیزه همکاري بیا تایید کړه.

دوی د ډیپلوماټیکو ښکیلتیاوو د زیاتولو، د اړیکو د پیاوړتیا، او د ګډې سوکالۍ د کلیدي محرکینو په توګه د سوداګرۍ، زیربناوو او پراختیا د ودې لپاره د عملي ګامونو اخیستلو په اړه بحث وکړ.

وزیرانو د ترهګرۍ سره د مبارزې او په سیمه کې د ثبات او پرمختګ د هڅولو لپاره په خپلو ګډو ژمنو ټینګار وکړ. موافقه وشوه چې د بهرنیو چارو وزیرانو شپږمه درې اړخیزه غونډه به په کابل کې په یوه مناسبه نیټه کې ترسره شي.

اسحاق ډار دا څرګندونې د ټول پاکستان د سوداګریزو اتحادیو د مشرانو کنفرانس ته په وینا کې وکړې.

هغه وویل چې له کلونو راهیسې دا انګېرنه خپره شوې وه چې پاکستان مهم هېواد نه دی او نړۍ هند ته ګوري، «خو اوس داسې نه ده، نوې اصول رامنځته نه شول، او اوس نړۍ پاکستان ته ګوري».

هغه وویل، چې پاکستان تل د سولې ملاتړ کړی دی.

ډار د پهلګام برید ته په اشارې سره یې وویل: «هند بې له شواهدو پاکستان تورن کړ، وروسته یې یو اړخیز ګامونه واخیستل، لکه څنګه یې چې له پلوامه پېښې وروسته تبلیغات پیل کړل».

ډار ټینګار وکړ چې د پاکستان دریځ تل روښانه و، چې جګړه به نه پیلوي.

هغه زیاته کړه، « خو دا ځل مو پرېکړه وکړه چې د دښمن د عمل پر وړاندې په کلکه ځواب ورکړو. هند د سیکانو سیمې ته توغندي ویشتلي، هڅه یې دا وه چې داسې ښکاره کړي چې ګواکې پاکستان برید کړی دی. کله چې هند د پاکستان پر ښارونو توغندي وویشتل، د پاکستان زغم نور ختم شو».

هغه وویل: « ډېرو هېوادونو د عکس‌العمل په اړه د زغم غوښتنه وکړه، خو کله چې برید پر نور خان هوایي اډې وشو، پاکستان اړ شو چې ځواب ورکړي».

د پاکستان مرستیال لومړي وزیر دا هم وویل چې سهار وختي هغه ته زنګ راغی، چې هند د اوربند غوښتنه کړې ده.

د پاکستان د سماء ټلویزیون د رپوټ له مخې، نوموړي له افغانستان سره د وروستیو اړیکو په اړه وویل چې څو کاله یې اړیکې سړې وې، خو ده افغانستان ته سفر وکړ او هلته یې له ټولو طالب چارواکو سره ولیدل.

ډار وویل، « زما وروستی سفر چین ته و، هلته مې له افغان چارواکو سره دوهم ځل هم ولیدل».

ډار دغه څرګندونې په بیجنګ کې د چین، طالبانو او پاکستان له درې اړخیزې ناستې نه تر را ګرځېدو وروسته کړې دي.

کنستانتین سیمونوف د روسیې د تېلواو ګازو اژانس ته ویلي، چې «افغانستان د سون‌توکو د مصرف له نظره ډېر غیر واضح او محدود هېواد دی. هلته د موټرو شمېر ډېر کم دی، سړکونه کم او غرني دي او اقتصاد یې وروسته پاتې دی».

د نوموړي په باور، له همدې امله تمه نه‌کېږي چې افغانستان دې د نفتو لوی بازار شي.

هغه وړاندیز کوي چې روسي شرکتونه باید پر هغو هېوادونو تمرکز وکړي چې هلته د سون‌توکو تقاضا لوړه ده.

کنستانتین سیمونوف زیاتوي، « اندونیزیا، چین او هند ښه انتخابونه دي. سعودي عربستان هم اوس پلان لري چې په هند کې دوه تصفیه‌خونې جوړې کړي، ځکه هند اوس د روسي نفتو تر ټولو لوی واردوونکی دی. خو موږ تمرکز پر افغانستان کړی، چې ښایي دا دومره موثر نه‌وي».

نوموړی وايي، چې په بهر کې د نفتو تصفیه‌خونو کې پانګونه منطقي او معقول اقدام دی، خو دی د دې پلوی نه دی چې روسیه دې په بهر کې د نفتو استخراج ته مخه کړي.

هغه وویل، چې که روسي شرکتونه بهر ته نفت صادر کړي، مالیات یې په روسیه کې پاتېږي، خو که استخراج بهر وشي، نو مالیات یې هلته پاتې کېږي.

دغه پریکړه نن پنجشنبه شوې ده.

د ولایت مقام په مشرۍ یوه ګډ کمیسیون د کندهار نفت او ګاز دولتي شرکت، کندهار ښاروالي، محکمې، کور او ښارجوړولو ریاست، سټنډرډ او نورم ملي ادارې او کندهار مستوفیت ته دنده سپارلې چې په کندهار کې له جواز لرونکو پټرول پمپونو پرته تېل پلورنځي بند کړي.

د دغه کمیسیون له خوا هټیو، پټرول پمپونو، په ګرځند ډول تېل پلورونکو او پرچون پلورونکو ته یوه اونۍ وخت ورکړی، چې تېل پلورل بند کړي او د سرغړونې په صورت کې به د طالبانو محکمې ته وروپيژندل شي.

د کندهار ولایت مقام دغه ګډ کمېسیون ویلي، چې یاده پرېکړه یې په هټیو کې د اورلګېدنې د پېښو د زیاتوالي له امله کړې ده.

تېل پلورونکي وايي، د ولایت مقام دغه‌ پرېکړه ظالمانه ده او په دې سره به په کندهار کې سلګونه کوچني تېل پلورونکي وزګار شي.

د کندهار ښار یو تېل پلورونکي افغانستان انټرنشنل ـ پښتو سره خبرو کې وویل:«بلکل چې ځینې کسان به بې احتیاطي کوي او دکان به اور اخلي، خو ولایت دې پر دوکاندارانو فشار راوړي، چې احتیاطي تدابیر ونیسي، نو دوی د خلکو د خوارۍ او روزګار مخنیوی ولې کوي».

نوموړی وايي، « دا دومره خلک چې څوک په موټر کې تېل خرڅوي، ځینو یو دوه بیلره تېل د سړک په سر ایښې وي او له دې لارې خپل ژوند برابروي، نو دا به بیا څه کوي؟.»

تېل پلورونکي وايي، د ځینو کسانو د بې احتیاطۍ سزا دې سلګونو کسانو ته نه ورکول کیږي.

د کندهار سیمه یيزو چارواکو د جواز لرونکو پټرول پمپونو پرته په هټیو او یا بل هر بڼه د تېلو پلورلو باندې په داسې حال کې بندیز ولګاوه، چې تېره اونۍ ددغه ښار په درېیو سیمو کې د تېلو په هټیو کې د اورلګېدنو له امله هټیوالو ته درانده مالي زیانونه واوښتل.