د اوکرایني سرحدي ځواکونو اته افغان کډوال نیولي دي

نوموړي د جمعې ورځ ناوخته (مې ۲۳مه) د خپل اېکس‌پاڼې له لارې په یوه بیان کې زیاته کړې له سوریې د بندیزونو د لرې‌کېدو موخه، په دغه هېواد کې پانګه‌والو ته د پانګونې زمینې برابرېدل دي.

روبیو وايي چې امریکا د سوریې د یوه ښه او هیله‌من راتلونکي د جوړېدو لپاره د دغه هېواد د خلکو د هڅو ملاتړ کوي.

روبیو دا څرګندونې داسې مهال کوي چې شاوخوا دوه اوونۍ مخکې د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ په ریاض کې اعلان وکړ چې د سعودي عربستان له وليعهد محمد بن سلمان او د ترکیې له ولسمشر سره تر خبرو وروسته، پر سوریې بندیزونه پای ته رسوي. د هغه په وینا، متحده‌ایالاتونو له سوریې سره د اړیکو عادي‌کېدو لپاره لومړني ګامونه اخیستي دي.

د دې ترڅنګ ټرمپ قطر ته له سفر مخکې د سعودي عربستان په پلازمېنه ریاض کې د سوریې د لنډمهالي حکومت له مشر احمد الشرع سره ولیدل.

دغه اسراييلي چارواکي په دې ټينګار سره، چې سوریه یو مهم هېواد دی ويلي، چې د اسراییلو سره د اړیکو د عادي کولو لپاره د ابراهیمي تړونونو سره د دمشق یوځای کیدل کولی شي په سیمه کې وضعیت بدل کړي.

هغه زیاته کړه: «اسراییل په سوریه کې پرمختګونه له نږدې څاري او د اسد د پخواني رژیم د حالاتو بیرته ستنیدل نه مني.

العربیه د دغه اسراییلي چارواکي له قوله دا هم وویل، چې امریکا غواړي د سوریې حکومت بریالی شي او په دې برخه کې یې عملي ګامونه پورته کړي دي.

هغه دا هم وویل چې واشنګټن د سوریې په اړه د اسراییلو او ترکیې د هوکړې د بریالیتوب لپاره کار کړی او غوښتنه یې کړې، چې د وضعیت تر روښانه کېدو پورې د اسراییلي ځواکونو تر واک لاندې سیمو څخه هیڅ «تیری کوونکی» اقدام ونه شي.

تر دې وړاندې د امریکا ولسمشر په یوه وینا کې، چې د سعودي عربستان له لوړپوړو چارواکو سره یې کړې وه، هیله وښوده چې سعودي به ډېر ژر د «ابراهیم تړونونه» لاسلیک کړي، چې دا د اسراییل او عربي هېوادونو ترمنځ د اړیکو عادي‌کولو لړۍ ده.

ډونالډ ټرمپ سعودي عربستان ته د خپل سفر په جریان کې له احمد شرع سره هم ولیدل او له هغه یې وغوښتل، چې د اسراییلو سره د خپل هیواد اړیکې عادي کړي.

دا پروګرام چې په ۲۰۲۳ کال کې پیل شوی چې موخه یې زیانمنو افغانانو ته د قانوني کډوالۍ برابرېدل دي، خو په عمل کې ډېری غوښتونکي له اداري پېچلتیاوو او قانوني لارو چارو له نشتوالي سره مخامخ دي.

د جرمني حکومت ژمنه کړې وه چې د دغه پروګرام له لارې به هره میاشت تر زرو پورې د بشري حقونو فعالانو، ښځو، مذهبي اقلیتونو او خبریالانو په ګډون له ګواښ سره مخ افغانان ومني، خو د دې اشخاصو د پېژندلو او منلو بهیر ننګونکی شوی دی. یوازې ځینې نادولتي سازمانونه اجازه لري چې د دغه پروګرام لپاره کسان ومني، په داسې حال کې چې سلګونه زره اړمن افغانان دغه بهیر ته هېڅ لاس‌رسی نه‌لري.

بل‌خوا، په کابل کې د جرمني سفارت بند دی او غوښتونکي باید د خپلې ویزې او سفري مسایلو د مخ‌ ته بیولو لپاره اسلام‌اباد ته لاړ شي، خو په پاکستان کې پاتې کېدل هم له ګواښونو سره مل وي. ډېری افغانان چې قانوني اسناد نه‌لري او د پاکستاني پولیسو له‌خوا د نیول کېدو یا شړلو له ګواښ سره مخ دي.

د فرفاسونګس‌بلاګ مقالې لیکوال خبرداری ورکړی چې که څه هم دغه پروګرام د قانون حاکمیت او د بشري حقونو د ملاتړ پر اصولو ولاړ دی، خو د یاد پروګرام ناکامي د دې لامل شوې څو د جرمني پر قانوني او اخلاقي نظام باور ته زیان ورسوي. د کاناډا او متحده‌ایالاتونو په ګډون د یو شمېر هېوادونو دا ډول بشرپاله چارې ساده طرزالعملونه لري.

شنونکي وايي چې جرمني باید د د کډوالۍ پروګرام پر عملیاتي ظرفیت بیاکتنه او د پاکستان له حکومت سره ډېر نږدې کار وکړي ترڅو د افغان کډوالو د بیا ځای پر ځای کېدو په بهیر کې د هغوی حقونه خوندي شي.

په مقاله کې یو له اصلي نیوکو څخه دا ده چې د جرمني د فدرالي ادارې د کډوالو پروګرام د خلکو لپاره روڼ‌والی نه‌لري. د خلکو د باور برعکس، د جرمني د ویزو غوښتونکي نه‌شي کولای په مستقیم ډول د دې پروګرام غوښتنه وکړي، بلکه، یوازې ځینې ځانګړي جرمني نادولتي موسسې دي چې د خلکو غوښتنې څېړي او حکومت ته یې وړاندې کوي. دې چارې له ګواښ سره مخ افغانان له دې بهیره ایستلي او داسې کسان شته په دې تړاو هېڅ معلومات نه‌رلري. د مقالې لیکوال دا اقدام د عدالت د اصولو او نړۍوال خوندیتوب ته د مساوي لاسرسي خلاف ګڼي.

همداراز، په دې مقاله کې په اسلام‌اباد کې د مېشتو افغانانو ستونزمن وضعیت ته هم اشاره شوې ده. ډیری دا خلک له قانوني اسنادو پرته پاکستان ته تللي او د استوګنې د واضح حیثیت د نشتوالي له امله د نیولو، زندان یا شړلو له وېرې سره مخ دي.

ټرمپ په ټروت سوشل کې ولیکل: «دا شراکت به لږ تر لږه ۷۰ زره کاري فرصتونه رامنځته کړي، او د پانګونې ډېره برخه به په راتلونکو ۱۴ میاشتو کې ترسره شي.»

ټرمپ زیاته کړه چې راتلونکې جمعه به د فولادو شرکت فابریکې ته د "لویې غونډې" لپاره سفر وکړي.

که څه هم ټرمپ دا شراکت اعلان کړ، خو د معاملې دقیق جزیات یې شریک نه کړل، او دا لا روښانه نه ده چې ایا دا ریښتینی شراکت دی که د ملکیت انتقال.

رويټرز اژانس د جمعه په ورځ (د غبرګولي ۲مه) په یوه خبر کې ویلي، چې د وال سټريټ دريو اصلي شاخصونو لومړي زیانونه کم کړل او د اونۍ لپاره یې له ۲ سلنې زیات زيان وکړ.

په خبر کې ویل شوي، چې S&P ۵۰۰ د ۱۱ سکټورونو، ټکنالوژي، مخابراتي خدمات تر ټولو زيات تاوان کړی.

ایپل د دوو اونیو تر ټولو ټیټې کچې ته راولوېد او له هغه وروسته ۳ سلنه راټیټ شو کله چې ټرمپ د ای فون جوړونکي ته خبرداری ورکړ چې پر هغو ایفون تلیفونو چې په امریکا کې نه جوړيږي خو پر امریکایانو پلورل کيږي ۲۵ سلنه تعرفې ولګولې.

امریکا د خزانې لس کلنې معیاري قرضو ګټې د څو میاشتو له لوړو کچو لږ راکمې شوي.

د کلیفورنیا ایالت د سانتا مونیکا د پانګې مدیریت مشر جمیز سینټ اوبين وویل: «که زه د نن ورځې لپاره سرلیک غوره کړم، نو وایم: 'بیا هماغه کیسه پېل شوه!'"»

نوموړي زیاته کړه: «دا ټرمپ دی چې د تعرفو خبرو تودوخه له اروپایي اتحادیې او ایپل سره بېرته تازه کوي. بازارونه هیله‌مند وو چې د تعرفو تر ټولو بدې خبرې تېرې شوې دي، خو په حقیقت کې لا هم د دې خبرو تودې ايرې پرتې دي.»

په راپور کې د یو شمېر نورو شرکتونو يادونه هم شوې، چې د تعرفو لګولو سره یې زیان لیدلی دی.