د بشري حقونو مدافعان: طالبانو افغانستان د خپلو منتقدانو په زندان بدل کړی

د پنجشنبې په ورځ د یوه خبري کنفرانس پر مهال، جایسوال یادونه وکړه چې د افغانانو لپاره پخوانۍ ویزه موډل بند شوی دی.

هغه وویل چې افغانان کولای شي اوس په شپږو برخو کې د هند ویزه ترلاسه کړي. په دې ویزو کې روغتیایي ویزه، د ناروغ پالونکي، سوداګریزې، د ننوتلو یا انټري، محصلینو او د ملګرو ملتونو دیپلوماتيکې ویزې شاملې دي.

نوموړي له هغو افغان وګړو چې د ویزې د پخوانۍ پالیسۍ له مخې په هند کې دي، وغوښتل، چې باید خپلې ویزې له نوې پالیسۍ سره عیارې کړي او په نوي ډیلي او نورو ښارونو کې د هند د بهرنیو وګړو د ثبت دفتر سره اړیکه ونیسي.

پخوانی سیستم، چې د بیړنیو بیلابیلو ویزو په نوم یادیده، اوس بند شوی دی.

هند له څلورو کلونو وروسته یو ځل بیا افغانانو ته ویزې ورکول پیل کړي، چې دا کار د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته بند شوی و.

د وزارت ویاند زیاته کړه چې نوی سیستم به د افغان او هندي ولس ترمنځ اړیکې نورې هم پیاوړې کړي.

دغې ادارې د پنجشنبې په ورځ وویل، چې د ۱۴۰۴ کال کانکور ازموینې اخیستلو پروسه یې د پروان، کاپیسا، پنجشیر، بغلان، بامیان، غور، دایکندي، میدان وردګ، لوګر، پکتیکا او غزني ولایتونو کې پیل کړې او سبا به هم دوام ولري.

د طالبانو ترواک لاندې د ازموینو ملي ادارې ویلي، چې په یادو ولایتونو کې شاوخوا ۲۵۳۰۰ تنو د کانکور ازموینې لپاره نوم لیکنه کړې ده.

د سږکال کانکور ازموینه په پنځو پړاونو کې اخیستل کیږي.

د سرچینو د معلوماتو له مخې، د کانکور ازموینه یوازې له هلکانو اخیستل کیږي او د تېرو کلونو په څېر په دې ازموینه کې نجونو ته د ګډون اجازه نه ده ورکړل شوې.

د طالبانو له واکمنېدو وروسته دغې ډلې له شپږم ټولګي پورته ښوونځیو ته د نجونو پر تګ بندیز لګولی او لهد تېرو دریو کلو راهیسې نجونو د کانکور په ازموینو کې ګډون نه دی کړی.

خو د غیرخوراکي توکو بیې بیا ۲،۶ سلنه لوړې شوي، چې جامې، استوګنځي او د کور وسایل پکې شامل دي.

په عمومي ډول، د غويي میاشتې پړسوب یو سلنه لوړ شوی او د تېر کال د همدې میاشتې په پرتله ۴ سلنه زیاتوالی ښيي.

همداراز طالبان وايي، د افغانۍ ارزښت د امریکايي ډالرو پر وړاندې د وري میاشتې پرتله ۱،۸ سلنه او د تېر کال د همدې دورې پرتله ۲،۳ سلنه لوړ شوی دی.

د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان ملي راډیو ټلویزیون د پنجشنبې په ورځ ( د غبرګولي ۸مه) راپور ورکړ، چې د دغه کانال د ترانسپورت د اسانتیا لپاره د ۱۱ پلونو پر جوړېدو کار په چټکۍ روان دی، څو د نقليه وسایطو تګ راتګ اسانه شي.

د ملي پراختیا شرکت عمومي اجرایوي رییس عبدالرحمن عطاش تېره ورځ (چهارشنبه، د غويي ۷مه) د قوش تېپې کانال له بېلابېلو برخو څخه لیدنه کړې او د چارو بهیر یې ارزولی دی.

د قوش تېپې کانال د افغانستان له مهمو او ستراتیژیکو پرمختیايي پروژو شمېرل کېږي، چې له بشپړېدو وروسته به د زرګونه جریبه ځمکې خړوبولو ته زمینه برابره کړي.ددغه کانال چارې د تېر حکومت پرمهال پیل شوې وې.

دغه کانال تقریباً ۲۸۵ کیلومتره اوږدوالی او شاوخوا ۱۰۰ متره پراخوالی لري. د دې کانال له بشپړېدو سره به نږدې ۵۰۰ زره هکتاره کرنیزه ځمکه اوبه شي.

د منځنۍ اسیا ځینو هېوادونو په اند، د قوش تېپې کانال د بشپړېدو په صورت کې به په پراخه کچه اوبه اړول کېږي، چې له امله یې د منځنۍ اسیا د اوبو توازن ګډوډېږي او د قزاقستان په ټيټو سیندیزو سیمو کې به د چاپېریال وضعیت لا پسې خراب شي.

څو ورځې مخکې یورو نیوز په یوه تحلیل کې لیکلي و، چې افغانستان غواړي د قوش تېپې کانال له لارې د امو سیند له بهیره ۲۰ تر ۳۰ سلنه اوبه کږې کړي چې له ۵۰۰ زره هکټاره زیاتې وچې ځمکې به پرې خړوبې کړي.

د منځنۍ اسیا هېوادونو له طالبانو سره سیاسي او اقتصادي اړیکې په دې وروستیو کې پراخې کړې او غواړي ددغه سیند د اوبو د استفادې د مدیریت په برخه کې یې همکاریو ته وهڅوي.

د قزاقستان کازاینفارم اژانس وايي، چې قزاق چارواکو په دې اړه له طالبانو سره خبرې کړې دي او دمګړۍ د افغانستان د بریلیم د اومو توکو د واردولو امکانات ارزوي.

میرژان یوسوپوف ویلي، چې د اومو توکو د زیرمو د پیاوړتیا په برخه کې هڅه کوي یوازې د قزاقستان په داخلي سرچینو پورې محدود پاتې نه شي، بلکې نورې متنوع سرچینې هم ولټوي.

هغه زیاته کړې، « د اټومي انرژۍ لپاره د اړینو نایابو فلزاتو د واردولو په موخه، موږ له تاجکستان، افغانستان او ځینو افریقایي هېوادونو سره اړیکې پیل کړې دي. اوس موږ له افغانستان څخه د بریلیم د خامو موادو د وارداتو امکان ارزوو. دا چې کره حجم به څومره وي، دا اوس نه‌شو ویلی».

یوسوپوف وايي، دی پخپله افغانستان ته تللی او د قزاقستان یوې ځانګړې تخنیکي ډلې هم افغانستان ته سفر کړی دی.

یاد قزاق چارواکی وايي، « موږ قانع یو چې دغه هېواد د بریلیم کافي زیرمې لري چې زموږ اړتیاوې پوره کولی شي».

نوموړی وايي، سربېره پردې له تاجکستان سره هم همکاري پیل شوې او هلته اوس لابراتواري څېړنې روانې دي.

بریلیم یو نایابه، سخت، او سپک فلز دی چې په طبیعت کې زیاتره له کاني ډبرو او د زمردو له ترکیب نه ترلاسه کیږي. دغه فلز د برېښنا او تودوخې په انتقال، اټومي انرژۍ، فضايي صنعت، برېښنايي وسایلو او طبي وسایلو لکه ایکسرې ماشینونو کې کارول کیږي.