د خوندي کورونو بندولو افغان ښځې د اجباري ودونو له ګواښ سره مخ کړې

ترکي رسنیو د امنیتي سرچینو له قوله راپور ورکړی، چې د داعش خراسان څانګې مهم غړی التون ازګور چې د «ابو یاسر الترکي» په مستعار نوم یې فعالیت کاوه او له اروپا او منځنۍ اسیا څخه افغانستان او پاکستان ته د داعش غړو د انتقال مسول و، د پاکستان او ترکیې په ګډو عملیاتو کې نیول شوی دی.

طالبانو ته یو شمېر نږدې سرچینو ویلي چې نوموړی د پاکستان په بلوچستان ایالت کې نیول شوی.

د ترکیې د ملي استخباراتو سازمان ویلي، چې دغه ترکي الاصله کس له اروپا او منځنۍ اسیا څخه پاکستان او افغانستان ته د داعش غړو د انتقال ترڅنګ په ترکيه کې دداعش د رسنیو او لوژستیکي چارو مسوولیت هم پرغاړه درلود.

امنیتي سرچینو ویلي، چې د داعش نیول شوي مهم غړي التون د ترکیې او اروپا په ګڼ مېشتو ځایونو او کنسرټونو کې د بریدونو امرونه هم ورکړي وو.

د پاکستان د استخباراتو ادارې ویلي، چې پاکستان ته د یاد کس د ننوتلو د پلان په اړه یې لا له وړاندې راپور درلود، او د پاکستان د ملي استخباراتو ادارې ته یې ډاډ ورکړی و، چې له داعش سره د مبارزې لپاره به هر ډول اړینه همکاري وکړي.

یاد کس تر نیول کېدو وروسته ترکیې ته سپارل شوی دی.

د ترکیې د ملي استخباراتو ادارې ویلي، چې د التون په نیول کېدو سره نه یوازې د داعش هغه د بریدونو پلانونه شنډ شول چې پر ترکیې یې بریدونه کول، بلکې د دې ترهګرې ډلې د غړو د جذبولو لارې چارې هم بربنډې شوې.

د سرچینو د معلوماتو له مخې، نن یکشنبه «د غبرګولي ۱۱مه» د ورځې شاوخوا یوه نیمه بجه د هلمند د بهرامچې ولسوالۍ د حاجې ارین کلي په ساحه کې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ یو ځل بیا هغه مهال نښته پیل شوه، چې طالبانو غوښتل د ډیورنډ کرښې په صفري نقطه کې نظامي تاسیسات جوړ کړي.

د سرچنیو د معلوماتو له مخې، جګړه د ملکي کسانو په ګڼمېشتې سیمې کې شوې او دواړه لوري له سپکو او درنو وسلو استفاده کوي.

په هلمند کې د طالبانو له منځه سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته په بهرامچه ولسوالۍ کې له پاکستاني ځواکونو سره د نښتې پخلی کړی او وايي، چې د حاجي ارین کلي اوسیدونکو ته یې خوندي ځای ته د وتلو امر کړی دی.

درې ورځې وړاندې هم د بهرامچې ولسوالۍ په دې ساحه کې د طالبانو له خوا د امنیتي پوستې لپاره د کانټینر د ځای پر ځای کولو پر سر د دواړو لوریو ترمنځ نښته وشوه.

د هلمند د بهرامچې ولسوالۍ سیمه ییزو طالبانو تېره ورځ له پاکستاني ځواکونو سره ناسته هم کړې وه او په یوه خپره شوې ویډیو کې لیدل کیږي، چې دواړه لوري ډیورنډ فرضي کرښې ته څېرمه د نظامي تاسیساتو د نه جوړولو پر سر کومې هوکړې ته نه رسیږي.

په دغو وړاندیزونو کې د چین، افغانستان او پاکستان درې اړخیزې ناستې، په کابل کې د سفیر کچې ته د شارژدافیر لوړول، په کابل کې د روسیې، چین، پاکستان او افغانستان د څلور اړخیزې ناستې جوړېدل او د دواړو هېوادونو ترمنځ د سیاسي مشرانو د دوه اړخیزوپلاویو سفرونه شامل دي.

پاکستاني چارواکي له طالبانو سره د اړیکو رغولو لپاره خپل هغه سیاسي او ډیپلوماتیک وړاندیزونه په تدریج پلي کوي، چې د تېر کال په سلواغې میاشت کې یې افغانستان انټرنشنل په اړه رپوټ ور کړی و ، خو د دواړو خواوو د اړیکو د ترینګلتیا له امله نه وو عملي شوي. اوس، داسې ښکاري چې اسلام‌اباد غواړي له هند او بنګله دیش سره د اړیکو او امنیتي او اقتصادي وضعیت په نوي دور کې، له کابل سره د اړیکو یوه نوې لاره پرانیزي.

د ډيپلوماتیکو امتیازاتو کڅوړه

د سرچینو په وینا، د اسلام‌اباد له لوري دا وړاندیزونه یوه ډیپلوماتیکه کڅوړه ده چې موخه یې له طالبانو سره د باور فضا رامنځته کول او د همکاریو بنسټیز جوړښت بېرته فعالول دي. په دغه پلان کې د چین، افغانستان او پاکستان تر منځ د درې اړخیزو خبرو بیا پیل، په کابل کې د پاکستان د دیپلوماتیک حضور لوړول (د ناظم‌الامور پر ځای سفیر)، په کابل کې د روسیې، چین، پاکستان او افغانستان د څلور اړخیزې ناستې جوړېدل او د سیاسي، دیني او فرهنګي مشرانو د دوه اړخیزو سفرونو تنظیم شامل دي.

د اړیکو د دې رغیدو نښې له هغه وروسته څرګندې شوې، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار کابل ته سفر وکړ او له خپل طالب سیال امیرخان متقي سره یې ولیدل. دې لیدنې د چین، افغانستان او پاکستان د درې اړخیزو خبرو زمینه برابره کړه او دواړو خواوو اعلان وکړ، چې د خپلو شارژدافیرانو حیثیت د سفیرانو کچې ته لوړوي.

دوه اړخیز سیاسي تماسونه او د سیاسي او مذهبي ګوندونو د پلاویو تبادله هم د دې نوې پالیسۍ برخه ده.

تېر کال د پاکستان د عوامي ملي ګوند مشر ایمل ولي خان، سناتور مشاهد حسین، او د جماعت اسلامي پخواني مشر سراج الحق ته بلنې ورکړل شوې وې چې افغانستان ته سفر وکړي، خو د دواړو هېوادونو د ترینګلو اړیکو له امله دغه سفرونه ونه شول. سرچینې وايي، چې اوس، د دواړو خواوو تمه دا ده چې دا ډول دوه اړخیزې لیدنې به له سره پیل شي. سره له دې، دا لا روښانه نه ده چې طالبان به افغان سیاسي څېرې، چې د دوی له لوري په رسمیت نه پېژندل کېږي، د پاکستان په سفرونو کې شاملې کړي او که نه.

طالبانو په افغانستان کې سیاسی ګوندونه لغو کړي او فعالیتونه یې ممنوع دي.

په سیمه‌ییزه کچه د افغانستان، پاکستان، روسیې او چین څلور اړخیزه ناسته هم د پام وړ ده، چې پاکستان پکې ګډون ته چمتووالی ښودلی دی.

اقتصادي اړیکې

د اقتصادي اړیکو په برخه کې هم نوې هڅې روانې دي. د پاکستان له لارې د افغانستان تجارت او ټرانزیټ تر ډېره په سیاسي مسایلو پورې تړلی، خو د افغان سوداګرو چابهار بندر ته مخه او له منځنۍ اسیا سره د نوي اتصال هڅې، اسلام‌اباد اړ کړی چې دا پالېسي بیا وارزوي.

افغان تجاران له پاکستان نه غواړي چې نه یوازې په ګوادر، بلکې په کراچۍ کې هم ورته لا زیاتې اسانتیاوې برابرې شي.

پاکستان ویلي، چې د دې غوښتنو د ارزونې لپاره چمتو دی، خو دا لا نه ده روښانه، چې دا اسانتیاوې به څنګه عملي شي.

ټاکل شوې چې دغه موضوعات اسلام اباد ته د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په راتلونکي سفر کې هم تعقیب شي.

د ټرانزیټ تړون (APTTA) بیا کتنه هم د دواړو خواوو په اجنډا کې ځای پیدا کولای شي. دغه تړون چې شاوخوا ۱۳ کاله پخوانی دی، د افغان سوداګرو له خوا یې له اوږدې مودې راهیسې د بیا کتنې غوښتنه کېږي، ځکه عملي نیمګړتیاوې لري.

سره له دې چې دا اقدامات د دواړو اړخونو له نظره مثبت پرمختګ ګڼل کېږي، لا هم د باور ستونزه او امنیتي اندېښنې پر ځای پاتې دي.

له ټولو ستر خنډونه د پاکستاني طالبانو موضوع ده، چې اسلام‌اباد وایي، لا هم له افغانستان نه بریدونه کوي. افغان طالبان پرلپسې دا ردوي او د خبرو اترو له لارې یې د حل غوښتنه کوي، خو پاکستان له ټي‌ټي‌پي سره له خبرو اترو امنیتي او ددې ډلې د مشروعیت اړوند اندېښنې لري.

د شنونکو په باور، اسلام‌اباد ښايي د طالبانو سیاستونه خوښ نه کړي، خو سیمه بدلېدونکې ده، ځکه سیال یې هند د پخوانیو سیاستونو برعکس له طالبانو سره په تعامل کې دی او اسلام اباد په دې برخه کې شاته پاتې کېدل د ځان په زیان ویني.

د دغه وزارت له لوري د یکشنبې په ورځ «د غبرګولي ۱۱مه» په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې د انسجام عمومي ریاست د معاملاتو لارښوونې او د عریضه لیکونکو د چارو ریاست د څار ډلې په غويي میاشت کې په کابل ښار کې د معاملاتو لارښوونو ۲۳۰ دفترونو څارنه کړې ده.

د طالبانو عدلیې وزارت ویلي، چې د معاملاتو د لارښوونو له دفترونو د څار پرمهال یې د معاملاتو لارښوونو ۶۹ دفترونه د غیر قانوني فعالیتونو له امله تړلي دي.

په خبرپاڼه کې د یادو دفترونو د غیر قانوني فعالیتونو په اړه نور جزییات نه دي ورکول شوي.

دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې د طالبانو د عدلیې وزارت د ټولنو او ټولنیزو بنسټونو ریاست د څار ډلې ویلي وو، چې په کابل ښار کې یې ۷ خیریه بنسټونه او یوه اتحادیه د ناقانونه فعالیت له امله تړلې دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې په دغه ليدنه کې د روغتیايي خدمتونو د ارزونې په موخه په ګډې څارنې، د روغتیايي کارکوونکو پر ظرفیت لوړونې او د روغتیايي مرکزونو د بیارغونې په اړه خبرې اترې شوې دي.

بل خوا د یونېسف استازي ډاکټر تاج الدین ویلي، هڅه کوي چې د تطبیق کوونکو موسسو له لوري د وړاندې کېدونکو خدمتونو د کیفیت ارزونې په موخه د طالبانو روغتیا وزارت سره په ګډه څارنې کار وکړي.

هغه زیاته کړه، روغتیايي مرکزونو ته د درملو د لېږد په موخه به یوه ګډه کمېټه جوړېږي؛ تر څو د ټولو روغتونونو او روغتیايي مرکزونو ته د اړتیا وړ درمل چمتو او پر ټاکلي وخت روغتیايي مرکزونو ته ولېږدول شي.