د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د اندونیزیا له شارژدافیر نندا اېوالېست څخه د دغه هېواد لهخوا د طالب ډیپلوماټانو له منلو او په بېلابېلو برخو کې د اندونیزیا هېواد له ملاتړه مننه وکړه.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت پر اېکس پاڼه د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې ښاغلي متقي له نندا ایوالیست سره «تعارفي» لیدنه کړې ده.
ښاغلي متقي په دغه لېدنه کې ویلي، طالبان لېواله دي چې له اندونیزیا سره په بېلابېلو برخو کې مثبتې او پراخې اړیکې ولري.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې ښاغلي نندا اېوالېست هم د اندونیزیا او افغانستان تر منځ د ښو او پراخو اړیکو پر اړتیا ټينګار کړی.
په خبرپاڼه کې د ښاغلي اېوالېست په حواله راغلي:« د خپل ماموریت په دوره کې به د افغانستان ځمکني واقعیتونه او پرمختګونه د اندونیزیا له حکومت او ولس سره شریک کړم او د دواړو هېوادونو ترمنځ به د رغنده اړیکو جوړولو لپاره کار وکړم.»
د متحدې جبهې مشر جنرال سمېع سادات وایي، د طالبانو مشر ملاهبت الله د پاکستان د څارګرې شبکې «ای اېس ای» له لوري ټاکل شوی او داسې ورځ راتلونکې ده چې هغه به په تېښته وي؛ خو کندهاریان به یې له ږېري نېسي.
هغه په خپل اختریز پېغام کې زیاته کړې، د طالبانو مشر یو جاسوس دی او افغانستان یې د خپلې واکمنۍ پر مهال له سختو اقتصادي ستونزو تر څنګ له بشري ناورین او سیاسي بې ثباتۍ سره مخ کړی.
نوموړي زیاته کړې: «ملا هبت الله طاغوت دی. الله تعالی ظالمان نه خوښوي او الله تعالی به حتمي هغه ته د دغو کړنو له کبله سزا ورکړي».
د مخکیني جمهوري نظام دغه لوړ پوړي پوځي د طالبانو لوی درستیز فصیح الدین فطرت هم په خپل پېغام کې مخاطب کړی او ترې یې غوښتنه کړې، چې د طالبانو ضد جنګېدونکو ډلو سره دې یو ځای شي.
سمېع سادات په خپل اختریز پېغام کې د قران ځینې ایتونه هم لوستي او د طالبانو د دیني مفکورې پر ضد یې کارولي دي.
هغه طالبانو ته زیاته کړې، چې هر څومره هم پر خلکو فشارونه راوړي؛ نو بیا یې هم رژیم بقا نه کوي.
دغه څرګندونې داسې مهال دي، چې د طالبانو ترمنځ هم خپلمنځي درزونه ورځ تر بلې ډېریدونکي دي او د دغه ډلې تازه تنقیص شوي غړي هم کرار، کرار له خپلې ډلې څخه واټن اخلي.
جنرال سمېع سادات تر دې مخکې هم ورته څرګندونې کړې وې او نږدې درې کاله مخکې یې ویلي و، چې ګنې د طالبانو پر ضد به عملا جګړې ته ښکته شي؛ خو هغه لا هم په امریکا کې اوسېږي او د یوه عصري دفتر لرونکی دی.
د طالبانو ضد دغه څېره له افغانانو څخه داسې مهال د طالبانو پر ضد د وسلې پورته کولو غوښتنې کوي، چې خپله په افغانستان کې نشته.
هغه یو ځل دا خبره هم کړې وه، چې تر «هغې به جګړې ته خلک ونه هڅوي؛ تر څو چې خپله ډګر» ته نه وي ښکته شوی.
نږدې څلور کاله طالبان پر هېواد واکمن دي، چې د بشري سرغړونو تر څنګ په افغانستان کې پر ډول، ډول ناورینونو تورن دي.
دغه ډله لا هم د هېڅ هېواد له لوري په رسمیت نه پېژندل کېږي او له سختې انزوا سره مخ ده. د کور دننه مخالفتونو تر څنګ طالبان په نړۍواله کچه هم له سختو نیوکو سره مخ دي.
د ایکانومېک ټاېمز په یوې مقاله کې راغلي، چې پاکستاني پوځیان د خپلو «ژورو سټراتېژیو» له مخې افغانستان د خپل کور شاته انګړ ګڼي او تر هغې پورې چې دا دریځ ختم نه شي؛ د اسلام اباد او کابل ترمنځ اړیکې نه رغېږي.
همدا راز ویل شوي، په داسې حال کې چې هند هڅه کوي له طالبانو سره خپلې اړیکې په نوې بڼه کې تعریف کړي؛ د افغانستان او پاکستان تر منځ ترینګلتیاوې لا هم مخ په زیاتېدو دي. دا وضعیت نه یوازې د سیمې پر حالاتو؛ بلکې د مهمو لوبغاړو لکه هند، چین او ایران پر تعاملاتو هم مستقیم اغېز لري.
چین چې د پاکستان سټراتېژیک ملګری ګڼل کېږي، په تېرو میاشتو کې یې هڅه کړې چې د طالبانو او اسلاماباد تر منځ اړیکې ښې کړي.
چین د دواړو هېوادونو د چارواکو لپاره د څو اړخیزو ناستو کوربهتوب کړی او پاکستان یې هڅولی، چې کابل ته سفیر واستوي.
سیمهییز شنونکي باور لري، تر هغې چې د پاکستان پوځ افغانستان ته د یوې وسیلې او د واک لاندې سیمې په سترګه ګوري؛ دغه هڅې به کومه پایله ورنکړي.
د پاکستان پوځي مشران له کلونو راهیسې افغانستان د خپلې «ستراتېژیکې ژورې» برخه ګڼي؛ څو د هند پر وړاندې پیاوړې شي. دغه لیدلوری نه یوازې د افغانستان خپلواکۍ ته تاوان رسوي؛ بلکې د کابل-اسلاماباد ترمنځ د دایمي شخړې لپاره زمینه هم برابروي.
همدا دریځ لامل شوی، چې ان د طالبانو له واکمنېدو وروسته، د دواړو هېوادونو اړیکې د همغږۍ پر ځای، د دښمنۍ او بې باورۍ بڼه خپله کړي.
تېرې ډېسمبر میاشت کې د پاکستان هوایي بریدونو پر ډیورنډ کرښه ۴۶ ولسي افغانان ووژل. همداراز، له پاکستانه د افغان کډوالو اېستلو په افغانستان کې سخت ولسي غبرګونونه راوپارول او د دواړو هېوادونو اړیکې یې لا نورې هم خرابې کړې.
مقاله کاږي، هند چې له افغانستان سره ژور فرهنګي او تاریخي تړاو لري؛ هڅه کوي چې د نرمې ډیپلوماسۍ له لارې په نویو سیمهییزو معادلو کې خپل ځای وساتي.
هند چې پخوا د افغانستان د ډېموکراټیکو حکومتونو یو له اصلي ملاتړو څخه و، اوس له طالبانو سره محدوده اړیکې جوړوي. په همدې لړ کې یې د افغانانو لپاره د ویزو د ورکړې پروسه بیا پیل کړې او دواړو لوریو یو بل سره لیدنې کتنې هم کړې دي.
مقاله په پای کې کاږي، تر هغې چې د پاکستان پوځ د افغانستان په تړاو خپل تاریخي لیدلوری بدل نه کړي،؛د کابل او اسلام اباد ترمنځ به هېڅکله اړیکې ښې نه شي او نه به هم د سیمهییز ټیکاو لپاره هڅې کومه پایله ورکړي.
د ژغورنې نړۍواله کمېټه وايي، د امريکا لهخوا د ۱۲ هېوادونو پر وګړو د سفر بنديز که څه هم ځینې استثناوې لري؛ خو د دغو هېوادونو ډېری خلک په ځانګړې توګه د هغو افغانانو د کورنۍ غړي چې امريکا ته تللي، له خپلو خپلوانو څخه د جلا کېدو له ګواښ سره مخ دي.
دغه کمېټه زياتوي، امريکا د خپلو انساني ارزښتونو څخه په شا شوې او د افغانستان په ګډون یې د هغو هېوادونو څخه د پناه غوښتونکو د ورتګ لاره تړلې چې خلک یې ډېر زیان منوونکي دي او خوندي چاپېریال ته اړتیا لري.
یادې کمېټې د پنجشنبې په ورځ په یوې خبرپاڼه کې ویلي، د ولسمشر ډونالډ ټرمپ نوی فرمان له مخې کورنۍ په «بې رحمانه او ناعادلانه» توګه سره جلا کوي.
خبرپاڼه کاږي، دغه بندیز امریکا ته د هغو کسانو د ننوتو مخه هم ډب کړې چې له جګړو، ناورینونو او ځورونو تښتېدلي دي.
تمه ده، چې د ټرمپ نوی بنديز د روانې (جون مياشتې په ۹مه نېټه) پلې شي چې پر بنسټ به یې د ۱۲ هېوادونو وګړي امریکا ته له سفر کولو منعه او همدا راز د اوو نورو هېوادونو پر اوسېدونکو به سخت محدودیتونه ولګول شي.
دغه بندیز به ډېر هغه کسان اغېزمن کړي، چې د جګړو، تاوتریخوالي یا زور زیاتي له امله د خپل ټاټوبي پرېښودو ته اړ شوي دي.
د ژغورنې نړۍوالې کمیټې په وینا، د افغانستان په ګډون دغو هېوادونو له ډلې ځینې یې د ۲۰۲۵کال د بېړنۍ پاملرنې په نوملړ کې شامل دي چې له جدي ناورینونو سره مخ دي او د سختو حالاتو د رامنځته کېدو یا زیاتېدو له ګواښ سره مخ دي.
که څه هم دغه بنديز هغو افغانانو ته استثنا ورکوي، چې د کډوالۍ د ځانګړو ویزو قضیې لري او همدا راز د ایران ځینو لږکیو ته هم په کې معافیت شته؛ خو د یادو هېوادونو سره نور زیات شمېر تړاو لرونکي کسان ترې محرومېږي. دغه بندیز حتی د بېړنیو بشري حالاتو لپاره هم کومه ځانګړې استثنا نه لري.
یاده کمېټه باور لري، چې دغه بندیز نه یوازې په نوملړ کې د شاملو هېوادونو وګړي اغېزمنوي؛ بلکې پر امریکایي وګړو به هم تاثیرات ولري.
ویل شوي، چې دغه اقدام په امریکا کې د مېشتو کسانو د کورنیو، مېرمنو او ماشومانو د یو ځای کېدو پر وړاندې هم خنډ دی.
د ژغورنې کمېټې د رهبرۍ یوه غړي هانس ون ډوېرډ وویل: «د حکومت لهخوا د ځينو ملتونو د وګړو پر امريکا د ننوتو بنديز يو توپيري او زيان رسوونکی اقدام دی. دغه بنديز د نړۍ له هغو هېوادونو څخه د خلکو راتګ منعه کوي، چې تر ټولو زيات زيانمن او کړېدلي دي. پناه اخيستوونکي او کډوال د امريکا لپاره نه امنيتي ګواښ دی، نه اقتصادي؛ برعکس هغوی د امريکا په ټولنيزه، اقتصادي او کلتوري برخه کې مهمه ونډه لري».
د ټرمپ دغه پرېکړه په داسې حال کې ده، چې د افغانستان په ګډون په یو شمېر هېوادونو کې د دغه هېواد د ځواکونو او بهرنیو ادارو ۲۰۰ زره کارکوونکي د سفرونو د بندیزو له دغه پرېکړې اندېښمن دي.
د امریکا پخواني افغان متحدین له واشنګټنه غواړي، چې ورسره دې په کړو ژمنو ودرېږي او ژر تر ژره دې ورته د سفر اسانتیاوې برابرې کړي.
وېره شته که امریکا خپلو دغو متحدینو ته د پناه غوښتنې قضیې ژر تر ژره مخ ته یونسي؛ نو د طالبانو له لوري به له سختو او مرګوني ګواښونو سره مخ شي.
د خیبر پښتونخوا سر وزیر علي امین ګنډاپور وایي، چې دوی له زندانه د تحریک انصاف ګوند د بنسټ اېښودونکي عمران خان د خوشې کېدو کومه نښه نه ویني. هغه زیاته کړه، چې دوی د احتجاج حق لري او په خپل ځواک سره به اوسنی نظام مات کړي.
هغه دغه څرګندونې تېره ورځ له اډیاله زندانه بهر د عمران خان سره تر لیدنې وروسته له خبریالانو سره په خبرو کې کړې دي.
هغه ویلي:« اوسنی نظام باور لري، چې دوی کولای شي د زور په کارولو سره ملت غلام کړي.دوی باید پوه شي، چې موږ به د زور په وړاندې د زور او د ګولیو په وړاندې د ګولیو ځواب ورکړو. که څوک په ما ډزې وکړي، هغه کسان چې زما ساتنه کوي ځواب به یې ورکړي.»
هغه د عمران خان د خوشې کېدو په تړاو ویلي:« موږ داسې کومه نښه نه وینو، چې خان صاحب به خوشې شي. موږ د اعتراض حق لرو او موږ به په خپل ځواک سره دا نظام مات کړو.»
د ایران ایراف اژانس په یوه خبر کې ویلی، چې د امریکا-اسلامي اړیکو ټولنې په یوه خبرپاڼه کې د ټرمپ د حکومت دا پرېکړه غندلې، چې د افغان کډوالو لپاره یې د لنډمهالي خوندي وضعیت لغوه کړی. دغه ټولنې دا د امریکا د اخلاقي او ملي مسولیتونو سرغړونه ګڼلې ده.
د ایران ایراف اژانس د پنجشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۵مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې دې مدني ټولنې د امریکا له کانګرس څخه وغوښتل چې سمدلاسه دي د افغانانو د قانوني وضعت د سمون قانون تصویب کړي، ترڅو په دې هېواد کې مېشتو افغانانو ته د دايمي استوګنې د ورکولو لاره هواره شي.
د امریکا-اسلامي اړیکو ټولنې د دولتي اړیکو د برخې مشر رابرټ اس مک کا خبردارۍ ورکړی: «کله چې لنډ مهاله خوندي وضعت موده د ۲۰۲۵ د جولای په میاشت کې پای ورسیږي نو زرګونه افغانان به بې برخلیکه پاتې شي.»
د رسمي شمېرو له مخې، دا پریکړه به د ښځو، ماشومانو او زيان منونکو خلکو په ګډون له ۱۱ زره څخه زیات کډوال اغېزمن کړي، چې ممکن د پراخې ناامنۍ، اقتصادي سقوط او د اساسي خدماتو د سخت نشتوالي سره افغانستان ته ستنیدو ته اړ کړل شي.
یادې ټولنې له دې وړاندې هم د ټرمپ د حکومت هغه پرېکړه غندلې وه چې په ۲۰۱۹ کال کې یې د افغان او کامرون وګړو لپاره دلنډ مهاله خوندېتوب پروګرام لغوه اعلان کړی و.
په خبرپاڼه کې ټینګار شوی: «موږ د انساني کډوالۍ پالیسیو دفاع ته ژمن یو.»
دا پریکړه په داسې حال کې شوې ده، چې د بشري حقونو سازمانونو خبرداری ورکړی، چې د طالبانو واکمنۍ او په هیواد کې د بشري بحران په پام کې نیولو سره افغانستان ته د کډوالو جبري ستنېدل د نړیوال قانون څخه سرغړونه ده.
د امریکا د کورني امنیت وزیرې کریسټي نویم اعلان وکړ، چې د متحده ایالاتو حکومت به په هیواد کې د میشتو افغان وګړو لپاره د لنډمهاله خوندیتوب پروګرام لغوه کړي.
د کورني امنیت وزارت په وینا، د دې پرېکړې عملي پلي کېدل به د ۲۰۲۵ د جولای مياشتي څخه پېل شي.
همداراز، دا پروګرام چې په ۲۰۲۳ کال کې غځول شوې و، ټاکل شوې چې د می میاشتي په ۲۰مه پای ته ورسيږي.