د امریکا-اسلامي اړیکو ټولنه وايي د افغان کډوالو ایستل له اخلاقي مسولیتونو سره خیانت دی

پاکستان ټوډې د پنجشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۵مه) په یوه مقاله کې ویلي، چې د ۲۰۲۵ د می میاشتې د هند او پاکستان ترمنځ د شخړې وروسته، ډېرو کسانو دا اندېښنه لرله چې د طالبانو تر مشرۍ لاندې د افغان حکومت سره د نوي ډیلي اړیکې نیول به داسې وي لکه پاکستان چې د دوو احتمالي دښمنانو ترمنځ راګیر شي.

د دوی په خبره، چې د هند د بهرنیو چارو وزیر جېشنکر، بیا دا خبره تکرار کړه چې دوی به له افغانستان سره «که په هره بیه وي» اړیکې جوړوي.

د هند او طالبانو ترمنځ د دوه اړخيزو اړیکو ډېره تمه کېده؛ خو د اسلام اباد او کابل ترمنځ د اړیکو په رغولو کې د چين ښکيلتيا دا تمه کمه کړې.

د بیجینګ وروستی منځګړیتوب د هند هڅې په لوېدیځه پوله باندې تر سیوري لاندې راوستلې.

د چین، پاکستان او افغانستان درې‌اړخیزه ناسته، چې د مې په ۲۱مه په بیجینګ کې ترسره شوه د سیمې په سیاسي ډګر کې هیلې ژوندۍ کړې.

چین چې د څو اړخیزو همکاریو او د ګټو پرمختګونو اصولو ته ژمن دی، یو ځل بیا یې د اسلام‌اباد او کابل ترمنځ د خبرو له لارې د سیمې اړيکې او سوله پياوړې کړه.

دغه ناسته دا پیغام ورکوي چې چین په نړیوال ډګر کې خپل نفوذ زیاتوي او غواړي د نرمو لارو په ملګرتیا سره د خپل «یو کمربند، یوه لاره»پروژه خوندي کړي.

پاکستان ټوډی ويلي، چې په وروستۍ درې‌اړخیزه ناسته کې پاکستان او افغانستان دې ته موافقه وکړه چې سفیران سره تبادله کړي، چې دوی تر ناستې وروسته عملي اقدام هم وکړ.

په خبر کې ویل شوي، چې سیمه له احتمالي کړکېچ سره مخ ده خو دغه ناستې د دواړو ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د باور د جوړېدو لپاره زمینه برابره کړه.

دوی ویلي، چې د افغانستان او چين اړيکې د افغانستان د ثبات، سیمه ييز یوالي او پرمختګ لپاره پراخ ظرفیت لري.

پاکستان ټوډی په خپل خبر کې زياتوي، چې کابل له ډېر وخته د نړیوالې ټولنې له‌خوا د رسمیت پېژندلو هڅه کوي؛ خو که دغه هېواد «د ترهګرۍ پر ضد جدي مبارزه، د مدني حقونو ساتنه، د نجونو پر مخ د زده کړو خلاصېدل او ټولشموله حکومت جوړ کړي او په خپلو پاليسو کې بدلون راولي نو د چين ملاتړ ورسره مرسته کولی شي.»

د پاکستان دغه خبري ادراې ویلي، چې په افغانستان کې بې ثباتۍ، قاچاق، د خلکو پراخه کډوالي او یو شمېر پلان شوي بریدونه د پاکستان لويدېځې برخې ناامنه کړي دي.

هند باید هم د چین له تګ لارې زده‌کړه وکړي:

له دې سره په درې‌ اړخیزه ناسته کې یو بل مهم پرمختګ دا و چې بیجینګ افغانستان د خپل «یو کمربند، یوه لار»پروژې برخه وګرځاوه.

د چین څو اړخیزه چلند د سیمې د پرمختګ او همکارۍ په برخه کې اوس د امریکا پر تسلط لرونکو اصولو مقابله کوي.

له هرې ورځې سره، ډېر هېوادونه د چین د نړیوالو بنسټونو او نوښتونو له لارې د دې هېواد تر اغېز لاندې راځي.

بیجینګ دا هڅه هم کوي چې خپل ځان د امریکا تر ولکې لاندې له ستراتیژیکو ځایونو له محتاجې څخه را وګرځوي.

امریکا او د هغه لوېدیځ متحدین دا تازه پرمختګونه له نږدې څاري او هڅه کوي چې چین د هند-ارام سمندر په سیمه کې د خپلو اتحادونو لکه «کواد»له لارې مهار کړي.

د امریکا له لورې پر نوي ډیلي (هند) باندې زیات باور او تکیه هم زیانمنه شوې، ځکه چې هند غوښتل په خپل وروستي پوځي اقدام کې د امریکا ملاتړ ترلاسه کړي، خو کله چې واشنګټن بې‌طرفي اعلان کړه، نو دغه هیله یې له منځه لاړه.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د خپلې بې‌طرفۍ له امله د هندي رسنیو له خوا په ځلونو سخته نیوکه شوې.

دې سره جوخت اېلن ماسک د امریکا ولسمشر د څرګندونو په ځواب کې ویلي، د ټرمپ نوم د اپستین په جنجالي قضیه کې چې جنسي ځورونې پورې اړه لري، یاد شوی دی.

د نړۍ د یوه ځواکمن ولسمشر او د یوه لوی مېلیارډر ترمنځ د دې ناندریو په ترڅ کې د ټېسلا شرکت د ونډو ارزښت په ناڅاپي ډول ۱۷ سلنه ته لوېدلی دی.

ماسک د ټرمپ پخوانی ملاتړکوونکی و او د نوموړي په ټاکنیز کمپاین کې یې تر ۲۵۰ مېلیونه ډېر ډالر لګولي، خو اوس د هغه یو سخت انتقادکوونکی ګرځېدلی دی. د ټېسلا مشر د ټرمپ د مالیې قانون «ناسم او له غېرضروري امتیازاتو ډک» بللی چې په وینا یې، دا نور نه‌شي کولای دا وزغمي.

د متحده‌ایالتونو ولسمشر د نړۍ لوی شتمن په ځواب هغه ته د «لېوني» خطاب او ګواښ کړی چې د ماسک له شرکتونو سره به لوی دولتي قراردادونه له منځه یوسي. د ټرمپ په وینا، د ماسک د څرګندونو «حیران» کړی دی.

ټرمپ د جرمني له لومړي وزیر فریدریښ مېرڅ سره د لیدنې پر مهال زیاته کړې چې پخوا یې له اېلن ماسک سره ښې اړیکې لرلې، خو اوس ډاډه نه دی چې دا اړیکې به دوام وکړي او که نه.

ټرمپ وویل: «ما او ماسک ښې اړیکه لرې، خو نه پوهېږم چې دوام به وکړي او که نه. هغه زما په اړه ډېرې ښې خبرې کړي، شخصاً خو یې لا تر اوسه بد نه دي ویلي، خو ښایي ژر یې ووایي. زه ترې ډېر ناهیلی یم. ما له هغه سره ډېرې مرستې کړې دي.»

د ټرمپ له څرګندونو سره هم‌مهاله، د ټېسلا شرکت مشر اېلن ماسک په خپله اېکس‌پاڼه کې پر هغه توندې نیوکې وکړې او ویې لیکل: «که زه نه وای، ټرمپ به ټاکنې بایللې وای. دا ډېره بې‌قدري ده.»

په دغه برید کې د راپورونو له مخې، یو "اسکندر" ډوله توغندويي لانچر (توغندې‌ویشتونکی) بشپړ له منځه وړل شوی او دوه نور یې سخت زیانمن شوي دي. یاد هدف د روسیې د ۲۶مې توغندیزې لوا برخه و، چې د اوکراین پر خاوره د برید هڅه یې کوله، احتمالا هدف‌یې د کییف ښار و.

په خبرپاڼه کې راغلي:"دغه هدفونه د اوکراین د وسله‌والو ځواکونو او امنیتي خدماتو د همغږو عملیاتو او موثرې کشفي استخباراتي چارې له لارې وویشتل شول."
د لوی درستیز د دفتر په وینا، په دې برید کې هیڅ ملکی تلفات نه‌دي رامنځته شوي، او د روسي ځواکونو د زیانونو ارزونه لا روانه ده.

یادونه باید وشي چې "اسکندر" د روسیې یو لنډ واټن لرونکی بالستیک توغندویي سیستم دی، چې د پوځي او بنسټیزو تاسیساتو پر ضد د دقیقو بریدونو لپاره کارول کېږي.

په کندهار کې د طالبانو د والي دفتر د پنجشنبه په ورځ (د غبرګولي ۱۵مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د اختر په مناسبت د هبت الله اخوندزاده په امر یې ۲۶۰ تنه زندانیان ازاد او د ۳ د بند موده يې کمه کړې.

طالبانو ویلي، چې خاصې کمېټې د بندیانو د جرم، د بند د مودې او د هغوی په اړه تر نورو څېړونو وروسته دغه کسان خوشې شوي.

طالبانو د زندان د خوشې کېدو لپاره ځينې ښکاره شرطونه هم ايښي وو: «هغه بندیان چې اصلاح په کې راغلې وه، په سنتو برابر وو، په دیني او نورو برخو کې یې زده کړې کړې وې او د عفوې او یا د بند په موده کې د تخفیف مستحق وو، مشخص شول.»

طالبانو د خوشې شويو بندیانو د هویت او جرمونو په اړه څه نه دي ویلي.

له کندهار څخه سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې خوشې شوي کسان ټول په جنايي جرمونو تورن ول او یا هم د حقوقي دعو له مخې زنداني شوي وو.

سرچينې ویلي، چې هيڅ سیاسي بندي په کې نه دی خوشې شوی: «ټول کسان چې ازاد شو، د غلا، شخصي شخړو، دعوو، نشه يي توکو د استعمال، کورنیو جنجالو او ورته نورو جرمونو باندې تورن وو، د سیاسي بندیانو چا پوښتنه لا نده کړې.»

ډېری کسان پر طالبانو نیوکه کوي، چې د خپل مشر د عمومي بښنې څخه ناسمه ګټه اخلي او په سم ډول يې نه عملي کوي.

د سیاسي بندیانو د کورنۍ غړي وايي، چې د طالبانو د مشر په بښنه او له بنده د ازادېدو په فرمان کې دې سیاسي زندانیان هم راوستل شي.

د طالبانو سترې محکمې د چهارشنبې په ورځ وویل، چې د لوی اختر په مناسبت يې ۱۵۵۹ بنديان د هېواد د بېلابېلو ولايتونو له زندانونو څخه خوشې کړي دي.

دغې محکمې په يوه خبرپاڼه کې ليکلي چې د ۹۵۰ نورو بنديانو د بند موده هم راکمه شوې ده.

د طالبانو محکمې د دغو بنديانو د جرمونو او د بند مودې په اړه هېڅ وضاحت نه دی ورکړی.

سیمه‌ییزو سرچینو زیاته کړې چې دا پېښه د پنجشنبه (د غبرګولي ۱۵مه) د سهار شاوخوا ۱۱:۰۰ بجې د دره‌نور ولسوالۍ په «سُتن» سیمه کې را منځته شوې ده. د سرچینو په وینا، په دې پېښه کې د یادې ولسوالۍ لپاره د طالبانو «ډلګی مشر» هم وژل شوی دی.

سرچینې وايي، په دې پېښه کې یو ټپي شوی طالب جنګیالی روغتون ته لېږدول شوی؛ خو زیاتوي چې د هغه روغتیايي وضعیت نازک دی. دا چاودنه د طالبانو پر رېنجر موټر شوې ده.

د افغانستان-انټرنشنل سرچینې د دغې پېښې د څرنګوالي په اړه نور جزییات نه دي ترلاسه کړي او نه هم تر اوسه په ننګرهار کې د طالبانو ځایي چارواکو په دې تړاو څه ویلي. تر اوسه د دې پېښې مسوولیت کوم چا یاډلې نه دی منلی.