له پاکستانه د مولوي کبیر مننه؛ وایي، د افغان کډوالو د اېستل کېدو بهیر کې یې نرمښت راوستی

د پلان له‌مخې، دا ناسته به یوه علني برخه ولري او ورپسې به دبندو دروازو تر شا مشورې وشي. په دې ناسته کې به د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د سرمنشي ځانګړی استازی، د ملګرو ملتونو د ښځو چارو اجراییوي رییس او د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) یو لوړ پوړی چارواکی ویناوې وکړي.

د اوچا د وروستي راپور پر بنسټ، تر۲۳ مېلیونه ډېر افغانان بېړنيو بشري مرستو ته اړتیا لري، خو د بودیجې کمښت له امله دا مرستې په جدي توګه کمې شوې دي.

همداراز، د ملګرو ملتونو د بشري چارو د سرمنشي مرستیال ټام فلیچر، افغانستان ته د خپل وروستي سفر په ترڅ کې خبرداری ورکړی و چې یو شمېر مرسته‌رسوونکي بنسټونه اړ شوي چې خپل نیمایي کارمندان له دندو ګوښه کړي. د هغه په وینا، په وروستیو اوونیو کې ۴۰۰ روغتیايي مرکزونه تړل شوي دي.

د ټرمپ دولت له‌خوا افغانستان ته د بشرپاله مرستو د بشپړ بندښت پرېکړې هم دغه کړکېچ لا پسې ناوړه کړی دی. ملګرو ملتونو خبرداری ورکړی چې د امریکا له مرستې پرته به په مېلیونونو افغانان له مرستې بې‌برخې شي.

بل‌خوا، د یوناما د دفتر تازه راپور ښيي چې طالبان د «امر بالمعروف او نهی عن المنکر» قانون په سېستماتیک ډول د هېواد په ۲۸ ولایتونو کې پلی کېږي. دغه قانون د ښځو شخصي ازادي، اقتصادي فعالیتونه او عامه خدماتو ته لاس‌رسی محدود کړی دی.

دغه‌راز، د طالبانو د امربالمعروف غړو کلینیکونو، هټیو، دولتي دفترونو او ټکسیانو ته امر کړی چې له محرم پرته ښځو ته خدمات وړاندې نه کړي.دا اقدام د بشري حقونو سرغړونه ګڼل کېږي او د مرسته‌رسوونکو سازمانونو فعالیتونه یې هم له خنډ سره مخ کړي دي.

یوناما په وار-وار پر طالبانو غږ کړی چې پر ښځو لګېدلي محدودیتونه لرې کړي او د افغانستان نړۍوالو مکلفیتونو ته درناوی وکړي.

په داسې حال کې چې طالبان د نړۍوالې رسميت پېژندنې په لټه کې دي، ځیني هېوادونه لکه روسیه له دې ډلې سره د نږدې کېدو هڅې کوي.روسیه نه یوازې دا چې نور طالبان ترهګره ډله نه ګڼي، بلکې ډیپلوماټیکې اړیکې یې د سفیرانو کچې ته هم لوړې کړې دي.

ورته مهال، له طالبانو سره د چلند په اړه د امنیت شورا د غړو ترمنځ نظرونو اختلافات دوام لري. لوېدیځ هېوادونه غواړي طالبان دې نړیوالو اصولو، په ځانګړي ډول د ښځو حقونو ته پاملرنه وکړي، خو چین او روسیه غواړي چې له دې ډلې سره اقتصادي مرستې له کوم شرط او ځنډ پرته دوام ولري.

دې سره جوخت، د افغانستان لپاره د سیاسي لارې نقشې په تړاو خبرې‌اترې دوام لري او تمه کېږي چې په راتلونکو میاشتو کې د مخدره توکو پر وړاندې د مبارزې او خصوصي سکتور په څېر پر مهمو مسایلو د دوحې کاري ټیمونه جوړ شي.

د پوځ ویاند اویخای ادرعي د څو بلاکونو خلکو ته خبرداری ورکړی چې د غزې لوېدیځ ته ووځي، او دا یې د برید مخکې "خبرداری" بللی دی.

دا سیمه هغه ځای دی چې پخوا هم خلک ترې شړل شوي وو او بیا ورته د لنډمهالي بېرته ستنېدو اجازه ورکړل شوې وه. اوس اسراییل یو ځل بیا خلک د هوایي بریدونو له وېرې شړلي، که څه هم د راپورونو له مخې، له دغو سیمو هېڅ راکټ نه‌دی توغول شوی.

له تېر اکتوبر راهیسې د اسراییل د بریدونو له امله شاوخوا ۵۴،۷۰۰ فلسطینیان وژل شوي، چې ډېری یې ښځې او ماشومان دي. نړیوال سازمانونه خبرداری ورکوي چې د غزې محاصره شوې ټولنه د لوږې له شدید خطر سره مخ ده، خو اسراییل لا هم اوربند ته نه‌دي چمتو.

د متحده ایالاتو ولسمشر ډونالډ ټرمپ دټروت سوشل میډیا له لارې اعلان کړی چې د امریکا د خزانې وزیر سکاټ بیسینټ، د سوداګرۍ وزیر هاوارډ لوټنیک، او د نړیوالو سوداګریزو اړیکو ځانګړی استازی، سفیر جېمیسن ګریر، به د دوشنبې په ورځ، د ۲۰۲۵ کال د جون په ۹مه، په لندن کې د چین له استازو سره د سوداګریزو خبرو په موخه وګوري.

ټرمپ ویلي، دا لیدنه د امریکا او چین ترمنځ د سوداګریزو تفاهماتو د پراختیا لپاره ده او تمه لري چې دا خبرې "ډېرې ښې پر مخ لاړې شي."

د افغانستان او پاکستان لپاره د اسوشيټيډ خبري اژانس خبریالې او د خبر مديرې ګيټي ګينن د جمعه په ورځ (د غبرګولي ۱۶مه) په اسلام اباد کې د سیمه ييزو مطالعاتو انسټیټیوټ په یوه غونډه کې وویل: «که څه هم افغانستان ممکن ټولې وسله والې ډلې په خپله خاوره کې ونه غواړي او نه هم کابل ټولو ته بلنې ورکړي؛ خو بیا هم هغوی هلته شته.»

دغه غونډه د جيوپوليټيکي بدلونونه او امنيتي ننګونو» تر سرلیک لاندې جوړه شوې وه.

د پاکستان ډان ورځپاڼې د دغه مرکز د خبرپاڼې له قوله لیکلي، چې ګینن د پاکستان او افغانستان ترمنځ د باور بېرته راژوندي کولو پر اهمیت ټینګار کړی او د دواړو ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د وروستیو مثبتو پرمختګونو ستاینه یې کړې.

هغې ويلي: «که پاکستان له افغانستان سره د برابر شریک په توګه چلند وکړي، نو کولای شي پر افغان حکومت ښه نفوذ یا اغېز ولري.»

په خبر کې ویل شوي، چې هغې له اسلام‌اباد څخه وغوښتل څو د خپلو داخلي امنیتي ستونزو د حل لپاره، د یوې همغږې او اوږدمهاله ستراتیژۍ له لارې د ټولو ترهګریزو ډلو پر ضد اقدام وکړي.

د ګينن په خبره، چې پر افغانستان د چين د نفوذ د زياتېدو او ددې هېواد د کانونو د شتمنۍ اهمیت له کبله لا هم دغه هېواد د امریکا د پاليسي جوړونکو لپاره مهم دی.

د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دراني په دې ناسته کې افغانستان او پاکستان دوه ورورونه بللي، چې هر وخت یې یو د بل سره د اړتیا پر مهال مرسته کړې.

دراني وویل د پاکستان، افغانستان او چین ترمنځ د وروستۍ درې اړخیزې غونډې پر مهال دریو هېوادونو موافقه کړې، چې د ترهګرۍ په وړاندې به مبارزه کوي، د سیمې د هېوادونو په کورنیو چارو کې د بهرنۍ لاسوهنې پر وړاندې به هوښیار پاتې کېږي او د سیمې سوله او امنیت به خوندي ساتي.

د متحده ایالاتو خزانې وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې دا بندیزونه پر ۱۰ افرادو او ۲۷ شرکتونو لګول شوي دي.

یاد بندیزونه نه یوازې د ایران شرکتونه نښه کوي، بلکې ځینې شرکتونه چې په متحده عربي اماراتو او هانګ کانګ کې فعالیت لري هم ترې اغېزمن شوي دي.

دغه بندیزونه داسې مهال لګول کېږي چې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ اداره هڅه کوي له تهران سره نوی اټومي تړون ترلاسه کړي.