د طالبانو له واکمنېدو وروسته دا څلورم لوی اختر دی چې افغانان یې لمانځي

له کندهار څخه سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۷مه) ویلي، چې د لوی اختر په شپه د کندهار ښار په بېلابېلو سیمو کې د امربالمعروف محتسبانو له خبرتيا پرته یو شمېر سلمانیو ته ورغلي او هغه ځوانان او سلمانیان یې نیولي، چې «سټايلي ویښتان او ږیره» يې جوړول.

د سرچینو په خبره، له دغې ډلې سره خپل خاص موټر و او تر ۱۵ زيات ځوانان او سلمانیان یې تر نیولو وروسته بندیان کړي دي.

د سرچينې د معلوماتو له مخې، طالبانو څه باندې ۴۰ هټۍ د اختر د لومړۍ ورځې تر نيمايي پورې بند ساتلي و، چې له امله یې یاد شمېر هټۍوالو ته زرګونه افغانۍ زیانونه ور اوښتي دي.

د طالبانو دغه کړنه د خلکو او سلمانیانو د پراخ غبرګون او اندېښنو لامل شوی او وايي: «دا کار نه یوازې د دوی د کاروبار د زیان سبب شوی، بلکې انساني او مدني حقونه یې هم تر پښو لاندې شوي دي.»

سرچينه زياتوي، چې دغه کسان له دې امله نیول شوي چې ځوانانو ته یې «نامناسب ویښتان جوړول او یا یې ږیره کوچنۍ کوله.»

طالبان د ویښتانو او ږیرې سټايلي جوړول «د اسلامي شریعت خلاف» کړنه یادوي.

د کندهار ښار یو شمېر سلمانیان بیا د اختر شپه د خپل کاروبار لپاره د کال تر ټولو مهمه او عایداتي شپه یادوي.

د دوی په خبره: «د همدې شپې عواید اکثره د میاشتني کرایو، خوراک او کورنیو مصارفو د پوره کولو لپاره بسنه کوي.»

د کندهار یو شمېر ښاریان او دغه سلمانیان د طالبانو دا کړنه د قانون خلاف ګڼي او وايي: «د طالبانو دا اقدام له هر ډول رسمي خبرتيا پرته ترسره شوې.»

د ښار اوسېدونکي په ځانګړي ډول ځوانان وایي، چې دا ډول اقدامات نه یوازې ازادي محدودوي، بلکې د خلکو پر ظاهري بڼه بېځایه ولکه ده.

سلمانیان له محلي ادارو، د بشري حقونو له بنسټونو او د امربالمعروف له مرکزي ادارې څخه غوښتنه کوي، چې دا ډول اقدامات وڅېړي او هغه کسان چې له قانوني چوکاټ بهر عمل کوي، عدلي تعقیب ته وسپاري.

دوی همداراز وایي، چې دغه ډول بندیزونه یوازې په کندهار کې عملي کېږي او په نورو ولایتونو کې هېڅ دا ډول چاره نه تر سره کېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې څه موده مخکې بیا په پکتیا او خوست ولایتونو کې هم ځینو سلمانیانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې د طالبانو د امر بالمعروف محتسبینو خبرداری ورکړی، که له دې وروسته ویښتان سټایلي جوړ کړي او ږیرې وخریي، نو ۱۰ زره افغانۍ به جرمانه شي.

دوی زیاتوي، طالبانو ورته ویلي چې پر نغدي جرېمې سربېره به یې یوه میاشت هټۍ هم وتړل شي.

د طالبانو د امربالمعروف نوي قانون کې هم د ږیرې په اړه یادونه شوې ده او د ږیرې خرېیل یې ګناه بللې ده.

طالبانو واک ته رسېدو سره په دولتي ادارو کې د پخواني حکومت پر مامورینو ږېرې پرېښودل او خولۍ پر سر کول یې حتمي کړي دي.

طالبانو نه یوازې په کندهار، خوست او پکتیا ولایتونو کې د ږیرې د خرېیلو پرضد اقداماتو لاس پورې کوي، بلکې له دې وړاندې یې د پلازمینې کابل په شمول په ګڼو ولایتونو کې هم سلمانیانو ته خبرداری ورکړی، چې د سټایلي ویښتانو له جوړلو او له ږیرې خرېیلو دې ډډه وکړي.

د متحده ایالاتو په کلوراډو ایالت کې د یوه اسراییل پلوه لاریون پر مهال له برید وروسته د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د چهارشنبې په ورځ یو اجراییوي فرمان لاسلیک کړ، چې له مخې یې د منځني ختیځ، افریقا او ځینو اسلامي هېوادونو اتباعو ته د سفر محدودیتونه بیا راژوندي شول.

د راپورونو له مخې، دا بندیز د جون په ۹مه پلي کېږي.

د طالبانو مشر هبت‌الله اخوندزاده د لوی اختر د خطبې پر مهال په کندهار کې دغه بندیز وغانده. هغه وویل چې امریکا نه یوازې په افغانستان کې ظلم کړی، بلکې اوس په فلسطین کې هم د اسراییل له لوري د مسلمانانو د وژنې ملاتړ کوي.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد وویل، اخوندزاده د کندهار ښار په عیدګاه کې زرګونو کسانو ته اختریزه وینا وکړه او د فلسطین لپاره یې د اوربند د پرېکړه لیک پر ویټو باندې نیوکه وکړه.

اخوندزاده وویل: «څوارلسو هېوادونو د فلسطین د اوربند د پرېکړه لیک ملاتړ کړی، خو ظالمه امریکا چې افغانستان کې یې هم ظلمونه کړي، اوس په فلسطین کې هم اسراییل ته اوږه ورکړې.»

هغه زیاته کړه: «امریکا د مسلمانانو قاتله ده، که امریکا نه وي، نو اسراییل دومره زور نه لري.»

د طالبانو مشر همداراز وویل، چې د اپیمو کر د بندیز پرېکړه یې د اسلامي شریعت له مخې کړې، نه د نړۍوالو امتیازاتو لپاره.

ورته مهال د ایران د بهرنیو چارو وزارت د ایرانیانو د چارو عمومي رییس علیرضا هاشمي‌رجا وویل: «دا پرېکړه د امریکایي پالیسي جوړوونکو تر منځ د یوه متعصب او نسلي ذهنيت څرګندونه کوي.»

نوموړي زیاته کړه: »دا بندیز د ایرانیانو او مسلمانانو پر وړاندې د ژورې دوښمنۍ څرګندونه کوي او د نړۍوالو قوانینو له بنسټیزو اصولو سره په ټکر کې دي.»

یاد بندیز له ایران پرته د افغانستان، میانمار، چاد، کانګو، استوایی ګینه، اریتریا، هایتي، لیبیا، سومالیا، سوډان او یمن اتباع هم اغېزمنوي. اوو نورو هېوادونو ته هم د محدود سفر اجازه ورکړل شوې.

نوموړي غوښتنه کړې، چې د تاریخ دا توره برخه باید له تبعیض پرته وڅېړل شي او له عاملینو حساب واخیستل شي.

د تېر جمهوري نظام پخواني والي او د سیاسي چارو شنونکي حلیم فدايي د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۷مه) پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي: «د دشت لیلي پېښه چې پکې سلګونه طالب جنګي اسیران ووژل شول، د نړۍوالو حقوقي سازمانونو له‌ خوا د جنګي جنایت په توګه یاد شوی دی.»

هغه زياته کړې، چې د دې پېښې قربانیان یوازې طالبان نه دي.

د نوموړي په خبره، طالبانو هم زرګونه ملکي وګړي په ځانمرګو بریدونو، موټر بمونو، سړک غاړې ماینونو او زېړو بوشکو وژلي دي.

هغه زياتوي: «د طالبانو توندلارې سیاست او پراخ خشونت د ولس پر وړاندې له هېڅ ډول بشري اصولو سره سمون نه خوري.»

نوموړي ټينګار کړی، چې که جنرال دوستم د خپلو کړنو له امله محکوموو، نو طالبان هم باید د خپلو جنایتونو له وجې محاکمه شي.

هغه دا بې انصافي یاده کړې چې یو قوم خپل قاتل قهرمان او د بل قوم قاتل جنایتکار ګڼي.

په ورته وخت کې د طالبانو د امربالمعروف وزارت ویاند سیف خېبر د پېغور په ډول ویلي: «د اوسنې نظام یې کور ودان، د هېواده بهر تاریخي ډوزمارانو ته یې هم مصروفیت او د میډیا مخ ته د لاپو کار او مصروفیت ور پیدا کړئ، دوستم د لاس تړلو بندیانو د غیر انساني کردار د تکرار خبره په شجاعت کوي.»

نوموړي د یو شمېر پخوانيو چارواکو او سیاستوالو نومونه هم یاد کړي، چې د ده په خبره له بې کارۍ یا دعا کوي او یا هم ښېرا.

هغه زياته کړې: «سیاف کاکو ته یې د دوعاوو او ښیراوو ښه چاپېریال جوړ کړی، یوه ورځ ځانته او بله ورځ ولس ته کله دوعا کله ښېرا کوي، یو نېم د کاره لوېدلو پرزو ته یې د فېسبوک د مبارزي په نوم د خوله اچولو فرصت ورکړی.»

ښاغلي فدایي او د طالبانو ویاند دغه څرګندونې په داسې حال کې کړي دي، چې د جنبش ګوند مشر مارشال عبدالرشید دوستم وايي، د طالبانو واکمني به یو ځل بیا ړنګه شي او خبرداری یې ورکړی، چې دا ډله به شمالي‌ ولایتونو څخه د وتو پر وخت بیا له سختو ګواښونو سره مخ شي. هغه دا څرګندونې د ترکیې په انقره ښار کې د لوی اختر د لمانځه پر مهال کړي دي.

نوموړي ټینګار کړی،‌ چې طالبان به لکه د خپلې لومړۍ دورې په څېر یو ځل بیا له منځه ولاړ شي.

د دوستم په خبره:«وطنوالو ډاډه اوسئ، طالبان به هماغسې لاړ شي لکه څنګه چې راغلي وو. زه ټوکې نه کوم».

طالبان وايي، که چا له امریکایي ځواکونو سره هم کار کړی وي، له ستونزو یا تعقیب سره به نه مخ کېږي.

د طالبانو د حکومت رییس الوزرا ملا حسن اخوند د اختر په مناسبت خپله وینا کې وویل:
«هغه افغانان چې د امریکا له بندیز وروسته ناهیلي دي، ورته وایم چې خپل هېواد ته راستانه شئ، که څه هم له امریکایانو سره مو ۲۰ یا ۳۰ کاله کار کړی وي او د اسلامي نظام پر ضد مو خدمت کړی وي.»

نوموړي ډاډ ورکړی، چې د طالبانو مشر هبت الله اخوندزاده ټولو ته عامه بخښنه اعلان کړې او هغوی به له کوم ناوړه چلند یا ځورونې سره مخ نه شي.

طالبانو له ۲۰۲۱ کال راهیسې د واک تر نیولو وروسته د پخواني حکومت کارکوونکو ته عامه بخښنه اعلان کړې وه، خو د ملګرو ملتونو راپورونه ښيي چې د هغوی پر وړاندې ځیني وختونه له قانون پرته وژنې، نیونې او شکنجې ترسره شوي دي.

له هغه وروسته چې امریکا له افغانستانه په چټکه توګه ووتله، زرګونه افغانان د طالبانو له محدودیتونو او احتمالي غچ اخیستنې له وېرې نورو هېوادونو په ځانګړي ډول ایران او پاکستان ته وتښتېدل.

امریکا له ۲۰۲۱ کال راهیسې په کابل کې سفارت نه لري او افغانان اړ دي، چې د ویزې لپاره درېیمو هېوادونو، په تېره بیا پاکستان ته لاړ شي، خو دا په داسې حال کې ده چې پاکستان بیا اوسمهال د افغانانو د اېستلو کمپاین چټک کړی دی.

له بلې خوا، د ټرمپ د نویو پالیسیو له کبله افغانانو ته د امریکا د کډوالۍ یا پاتې کېدو فرصتونه ورځ تر بلې محدودېږي.

د ټرمپ حکومت نه یوازې د کډوالو د منلو پروسې ګډوډ کړي دي، بلکې هغه قانوني خوندیتوبونه هم لغوه کوي، چې افغانان تر موقتې(شړلو) ساتي.

د ویلو ده، چې دغه لړۍ به له جولای میاشتې پیلېږي.

د خېبرپښتونخوا د کورنیو چارو وزارت په وینا، دغه پروسه د ۲۰۲۵ کال له اپرېل څخه فعاله ده، چې د ورځني اساس له مخې، سلګونه کسان له بېلابېلو سیمو افغانستان ته استول کېږي.

د چارواکو د معلوماتو له مخې، په تېرو دوو کلونو کې ټول ۵ لکه او ۵۰ زره ناقانونه مېشت افغان کډوال بېرته خپل هېواد ته ستانه کړای شوي دي.

له دې ډلې، شاوخوا پنځه لکه او څلوېښت زره کسان د تورخم بندر له لارې، ۷زره د انګور اډې له لارې، ۳زره له اسلام‌اباد، ۱۱زره له پنجاب، او ۶۰۰تنه له کشمیر څخه بېرته افغانستان ته استول شوي دي.

د کورنیو چارو وزارت زیاتوي، چې دا بهیر پر ډيورنډ کرښه پرتو سیمو د امنیت د خوندي‌ ساتلو، د قانون پلي کولو او د ناقانونه مېشتو افغانانو د اېستلو لپاره پیل شوی دی.

د دوی په وینا، حکومت هغو کسانو ته چې بېرته ستنېږي، د خوړو او روغتیا اساسي خدمات هم برابروي.

پاکستان له ۲۰۲۳ کال راهیسې په دغه هېواد کې د مېشتو افغان کډوالو جبري اېستل پیل کړی، چې په ترڅ کې یې کور په کور د پولیسو له لورې د افغانانو نیول روان دي او جبري بېرته ستنول کیږي.

که څه هم د پاکستان حکومت دغه کړنه په کور دننه او نړۍواله کچه غندل شوې خو تر اوسه د دوی په دریځ کې بدلون نه دی راغلی.

دغه چاره د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو او د ملګرو ملتونو ادارې هم غندلې دي او د بشري قانون خلاف عمل یې ګڼلی او ترڅنګ یې له پاکستانه غوښتي، چې د افغان کډوالو د جبري ستنولو لړۍ ودروي.