د مرسي کورپس په نوم یوه نړیوال سازمان خبرداری ورکړی، چې د کابل شاوخوا اووه میلیونه اوسېدونکي د اوبو له سخت کمښت او بحران سره مخ دي. دغه سازمان ویلي، چې په کابل کې نیمايي ژورې څاګانې وچې شوي او ښايي تر ۲۰۳۰م کال پورې کابل کې اوبه وچې شي.
دغې نادولتي ادارې په خپل راپور کې ویلي،، د تېرو لسو کلونو په موده کې د کابل د ځمکې لاندې اوبو سطحه ۳۰ متره ټېټه شوې ده. د یاد سازمان په راپور کې په کابل ښار کې چټکه پراختیا او د اقلیم بدلون د دغه بحران دوه اساسي عوامل ګڼل شوي دي.
پر همدغه مهال کارپوهان هم خبرداری ورکوي، چې که په کابل کې د اوبو د کمښت بحران همداسې دوام وکړي، ښايي دغه ښار د نړۍ لومړۍ داسې معاصر ښار شي، چې د اوبو له بشپړ کمښت سره مخ شي.
د ګارډین ورځپاڼې د راپور له مخې، دا مهال په کابل کې د ځمکې لاندې اوبو د استخراج کچه کلني ۴۴ میلیونه مکعب مترو ته رسېږي، خو دا اندازه د اوبو له طبیعي تجدید سره برابره نه ده.
په راپور کې ویل شوي، که دا بهیر دوام پیدا کړي، ښايي د کابل تر ځمکې لاندې د اوبو ټولې سرچینې تر راتلونکو پنځو کلونو پورې وچې شي او دا به د کابل ښار د اووه میلیونه نفوس لپاره یو جدي ګواښ وي.
د افغانستان لپاره د مرسي کورپس مشر ډین کري ویلي: «باید د دې بحران د ثبت او مستندسازۍ لپاره جدي هڅې وشي او نړیوال پام دې مهمې او بیړنۍ اړتیا ته راوګرځول شي.»
نوموړي زیاته کړه:« که اوبه نه وي، خلک به اړشي، چې خپلې تولنې پریږدي. نو که نړیواله ټولنه د افغانستان د اوبو اړتیاوې له پامه وغورځوي، دا به یوازې د لا زیاتې کډوالۍ او د افغان ولس لپاره د لا زیات کړاو لامل شي.»
نوموړي همداراز زیاته کړه:« هر څه له بهرنیو مرستو سره تړلي دي، خو دا مهال د سیاسي دلایلو له امله بهرني حکومتونه د اوږدمهاله پانګونې له مرستو ډده کوي.»
د ګارډین په راپور کې راغلي، چې د کابل تر ۸۰ سلنې زیاتې ځمکنۍ اوبه ناپاکې ګنل شوې دي او لوړ مقدار فاضلاب پکې موندل شوي.
اوبو ته د کابل اوسیدونکو لاسرسۍ اوس په یوې مبارزې بدل شوی. ځینې کورنۍ د خپل عوایدو تر ۳۰ سلنې پورې یوازې د اوبو اخیستو ته ځانګړې کوي او له درېیمې برخې ډېر یې د اوبو له امله پوروړي دي.
د نظیفې په نوم د کابل ښار د خیرخانې سیمې اوسیدونکې ګارډین ته ویلي:« افغانستان له ډېرو ستونزو سره مخ دی، خو د اوبو کمښت تر ټولو سخت بحران دی. هره کورنۍ په ځانکړي ډول هغه چې ټیټ عواید لري له سختو ستونزو سره مخ دي. کیفیت لرونکې او کافي څانګانې اصلا نه شته.»
پر همدغه مهال بیا یو شمېر خصوصي شرکتونه په کابل کې د اوبو له بحران څخه په ګټه پورته کولو سره نوې ژورې څاګانې کیندي او د ځمکنیو اوبو پراخ استخراج وروسته یې بیا د لوړو بیو په بدل کې پر خلکو پلوري.
نظیفه وايي:« پخوا به موږ هر لس ورځې ۵۰۰ افغانۍ ورکولې تر څو د ټانکرونو له لارې اوبه واخلو. اوس هماغه اندازه اوبه پر موږ ۱۰۰۰ افغانۍ لګښت راولي. تېرو دوو اونیو کې وضعیت ډېر خراب شوی او موږ وېره لرو چې دا به لا نور هم خراب شي.»
د راپور له مخې، د کابل نفوس په ۲۰۰۱ کال کې تر یو میلیون لږ و، خو اوس تر اووه میلیونه ډېر شوی او د نفوس د ډېرښت دا چټکوالی د اوبو پر سرچینو منفي اغیزه کړې ده.
د موثره حکومت نشتون او د څارنې او قانون کمښت د اوبو دا پخوانۍ ستونزه نوره هم ژوره کړې ده.
په ۲۰۲۵ کال په لومړیو کې د ملګرو ملتونو د بشردوستانه چارو د همغږۍ دفتر اعلان وکړ، چې د دوی شریکانو یوازې ۸،۴ میلیون ډالره ترلاسه کړي و، په داسې حال کې چې د افغانستان لپاره د اوبو رسونې او حفظ الصحې د پرواګرامونو پلي کولو لپاره ۲۶۴ میلیون ډالرو ته اړتیا ده.
بل خوا بیا واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته له افغانستان سره د اوبو او حفظ الصحې په برخه کې د نړیوالو له خوا درې میلیارده ډالر کنګل شوي.
د اوبو د سرچینو د مدیریت لوړپوړی څېړونکی او د افغانستان د اوبو او چاپېریال د متخصصینو د شبکې غړی نجیبالله سدید وایي: «موږ دا وخت نه لرو چې د بودجې د تصویب په تمه پاتې شو. موږ د یوه داسې توپان په منځ کې راګیر یوو، چې که سمدستي اقدام و نه شي، بېرته ورستنېدل به ناشوني وي.»
د ګارډین په راپور کې ویل شوي، چې کابل ته د پنجشیر سیند د اوبو پروژې پلي کولو سره ښايي دوه میلیونه خلکو ته د څښاک پاکې اوبه برابرې شي.
د دې پروژې د ډیزاین مرحله د ۲۰۲۴ کال په پای کې بشپړه شوې، خو دمګړۍ د بودیجې د تصویب په تمه ده او طالبان د ۱۷۰ میلیونه ډالرو د لګښت لپاره د پانګوالو په لټه کې دی.
هبتالله اخوندزاده وايي، د امریکا په ملاتړ پر غزه د اسراییل په بریدونو کې بې ګناه مسلمانان وژل کیږي.
د طالبانو مشر د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د هغه اجرايیوي فرمان په غبرګون چې د افغانستان په ګډون د ۱۲ هېوادونو پر وګړو یې امریکا ته د ورتګ بندیز لګولی وايي، امریکا په دې بهانه چې ګواکې په افغانستان کې « د بشر حقوق پایماله دي، ولې ښځې په کار کې نشته؟ ولې د ښځو تعلیم نشته؟ ولې پر ښځو مکتب بند شوی دی؟ ولې پوهنتون بند شوی دی؟ ولې امر بالمعروف رامنځته شوی؟ ولې حجاب لازمي شوی؟ ولې بې محرمه ښځې له کوره بهر نه پرېښودل کیږي؟ او دا د بشر خلاف دي.»
نوموړي نن په کندهار کې امریکا ته په اشارې خپلې وینا کې وویل: « ما خو ښځو ته عزت ورکړی دی، ښځو ته افت ورکړی، په ښځو مې حجاب واغوست، د ښځو مې پرده وکړله، فحاشي مې ختمه کړله، بد اخلاقي مې ختمه کړه دا خو ما عزت ور په برخه کړی، تا (امریکا) څه وکړل، تایې پر سر ټوپک ورنیولی دی بمبار پر کوئ، ماشومان د مور په غیږ کې له منځه وړئ. دا ستا بشریت دی؟ دا ستا انسانیت دی؟»
ملا هبت الله اخوندزاده په داسې حال کې افغان ښځو ته د حقوق د ورکړې ادعا کوي، چې د نوموړي د وینا پرمهال د کندهار په عیدګاه جومات کې لسګونه ښځې د خیر ټولو په موخه ناستې وې.
نوموړي د اندېښنې په ښودلو سره ویلي، چې هېوادونه یې په وړاندې مخالفت کوي او د بشریت ضد کړنو ادعاوو له امله یې په رسمیت نه پیژني:« په دې نظام کې د خلکو حقوق محفوظ دي، په دې باندې د ټولو ناري دي، چې د بشریت خلاف دي، دا په رسمیت نه پيژنو پر دې به بندیزونه ولګو، مخکې نر، ښځې، ملایان، عامیان او ټوله په خطر کې روان وو، خو اوس د ټولو عزت پر ځای دی.
امریکا د مسلمانانو قاتله ده
ملا هبتالله له امریکا سره پر اړیکو لرلو نیوکه کړې او ویلې یې دي، چې خلک د امریکا دوستي د ځان کامیابې بولي، خو امریکا د مسلمانانو قاتله ده.
نوموړی وایي:«نن خلک د امریکا په دوستی خوشحاله دي، د امریکا دوستي د ځان لپاره کامیابي بولي، اسراییل د امریکا په زور غورځي که امریکا نه وي، بیا شور هم نه شي خوړلی.
پر رسنیو د ملا هبتالله نیوکه
هبتالله ویلي، چې رسنۍ د یادې ډلې په وړاندې د ټولشموله حکومت د جوړیدو په اړه منفي تبلیغات کوي. د نوموړي په خبره رسنۍ د یادې ډلې ترمنځ مخالفتونه را پیدا کوي.
هغه وویل:« د کافرانو چلونو ته باید متوجه ووسئ، هغوی دا کوښښ کوي، چې اختلافات جوړ کړي، یو خبره راپورته کړي. اوس دا مطبوعات داسي شوي دي، چې د هر سړي په جیب کې ورسره دي. دروغ وايي، دا زه درته وایم چې ما داسې خبرې اوریدلي چې خالص بهتان دی، په خپلو مجاهدینو باور وکړئ.»
همدارنګه نوموړي زیاته کړه:« په رسنیو کې داسې خبرې کیږي، چې دا حکومت ټول شموله نه دی، پلانی نشته پکې، تاسو یو وار د سر په سترګو ورته وګورئ، دغه خلک چې پر تاسو حکومت کوي، دا څوک دي؟ له کومه راغلي دي؟ دا څنګه خلک دي؟ الله دې مو د دوی له دې بدو تبلیغاتو وساتي.»
پر نشه يي توکو د بندیز لپاره د امریکا امتیاز ته اړتیا نه لرو
هبتالله وايي، د نشه يي توکو پر کر او قاچاق یې د سیاسي امتیاز ترلاسه کولو لپاره نه، بلکي د شرعیت له مخې بندیز لګولی دی. نوموړی وايي، د نشه یې توکو د کر او قاچاق له امله ګڼ طالبان، حافظان او عام خلک په نشه روږد دي.
هبت الله اخوندزاده وایي:«ما نشه يي توکي د سیاسي امتیاز لپاره نه، بلکي په عقیده بند کړي، په شرعیت مې بند کړي دي.له هېچا څخه موږ امتیاز نه غواړو، نه دې امریکا موږ ته امتیاز راکوي، نه دې برېتانیا موږ ته امتیاز راکوي، نه دې غرب او نه دې شرق راکوي او نه یې موږ ځیني غواړو.»
هبت الله دا څرګندونې په داسې حال کې کوي، چې د نوموړي د کابیني لوړ پوړي چارواکي، د ملګرو ملتونو او نورو سازمانونو له استازو سره په لیدنو کې په وار وار د نشه یې توکو د بدیل او افغان بزګرانو سره د مرستې غوښتنې کړې دي.
پر فلسطین د ملا هبتالله ننګ
هبتالله په خپله اختریزه وینا کې د فلسطین د خلکو ننګه هم وکړه، نوموړي وویل، چې هغه یرغل چې تېره ورځ پر افغانستان شوی و، نن د امریکا په ملاتړ د فلسطین پر ځمکه روان دی.
نوموړي په ملګرو ملتونو کې د اسراییل او فلسطین ترمنځ د سولې د تړون په اړه د امریکا د ویټو رایې په اړه سخت غبرګون ښودلی او وايي:« اسراییل د امریکا په ملاتړ په فلسطین کې د بشر خلاف کړنې ترسره کوي، دا اوس چې ښځې او ماشومان په اور کې سوځي یو داسې حالت دی چې د برداشت نه دې ظالمانو، ماشومانو د مور په غیږ کې له منځه وړي.»
نوموړي د نړۍ پر مسلمانانو د یووالي او اتفاق کولو غږ وکړ.
ملا هبتالله د تېر په څېر یو ځل بیا په داسې حال کې خپل اختریز پیغام خلکو ته واورو، چې څېره یې پټنه وه.
د کندهار په مرکزي عیدګاه کې د ملا هبتالله لپاره د تېرو څلورو ورځو راهیسي کلک امنیتي تدابیر نیول شوي وو او په دغه جومات کې خلکو ته د عکس او ویډیو اخیستو اجازه نه ده ورکړل شوې.
