امرالله صالح: ټول ګیدړان او طالبان سره یو ځای شوي دي

هغه زیاته کړې، رسنۍ د طالبانو لاسته راوړنې کوچنۍ منعکسوي او په اړه یې ناسم قضاوتونه هم کوي. د نوموړي په وینا، د دغه ډلې غړي باید رسنیو ته د دوی د «اسلامي نظام» د څراغ خاموشه کولو اجازه ور نه کړي. د طالبانو دې لوړ پوړي چارواکي په خپله اخریزه وینا کې له له عامو افغانانو غوښتي چې د دوی ملاتړ وکړي.

ملا حسن اخوند همدا راز بهر ته تللیو افغانانو څخه یو ځل بیا غوښتي،‌ څو افغانستان ته ورستانه شي. د ا‌په داسې حال کې ده چې د طالبانو د واکمنۍ راهیسې میلیونونه افغانان د اقتصادي کړکېچ، مرګونې ګواښونو او سیاسي بې ثباتۍ له کبله د لوېدیځ په ګډون ګاونډیو هېوادونو ته کډوال شوي دي.

همدا راز په ارګ کې د طالبانو د سترې محکمې رییس مولوي عبدالحکیم حقاني هم وینا کړې او ویلي یې دي، چې دنده یو امانت دی او باید په سمه توګه ترسره شي. هغه ټینګار کړی چې دغه ډلې په افغانستان کې «اسلامي قوانینو» په ښه توګه پلي کړي دي. هم مهاله بیا د افغانستان په ګډون د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې دیني‌ عالمان نیوکې کوي چې د طالبانو ډېری چارې او پرېکړې له «شرعیت سره په ټکر» کې دي.

طالبان نن په داسې حال کې اختر نمانځي چې د مکې او بیت المقدس تر څنګ په یو شمېر نورو اسلامي هېوادونو کې تېره ورځ د اختر لومړۍ ورځ نمانځل شوې ده. د طالبانو دغه پرېکړې په کور دننه سخت غبرګونونه هم راپارولي دي.

نوموړي پر اېکس پاڼه په یوې وېډیوي پېغام کې، د نړۍ په بېلابېلو برخو کې د میلیونونو انسانانو د کډوالۍ سختو شرایطو ته اشاره کړې چې د جګړې له امله بې ځایه شوي او د اقتصادي ستونزو له کبله د لوی اختر د خوښیو نمانځلو وس نه لري.

د هغه په خبره، دا ډول کسان په افغانستان، غزه، سوډان او بنګله دېش په شمول په ناورین ځپلو سیمو کې ژوند کوي او د هغه جشنونو څخه محروم دي چې دوی یې مستحق دي.

هغه پر نړۍوالې ټولنې غږ وکړ چې د کډوالو او بې ځایه شویو کسانو د ژوند د ښه کیدو لپاره زیاتې هڅې وشي، او د دوی وضعیت ته ځانګړې پاملرنه وکړي.

د مهاجراني په وینا، د ایران حکومت افغان کډوال په دوو برخو وېشلي چې یو یې اسناد لرونکي او بل یې بې اسناده هغوی دي. هغې زیاته کړې: «دولت هڅه کوي چې د اسنادو لرونکو مهاجرینو مساله، له هغو کسانو جلا وڅېړي چې قانوني اسناد نه لري».

ایراني رسنیو د مهاجراني له قوله لیکلي چې حکومت جدي هوډ لري، څو هغه افغانان چې قانوني اسناد نه لري له خپلې خاورې وباسي.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي، چې ډېر شمېر افغانانو افغانستان انټرنشنل ته په خپلو استول شویو ویډیوګانو کې ادعا کړې، سره له دې چې ویزه او نور قانوني اسناد لري، خو بیا هم د ایران د پولیسو له لوري نیول شوي او له یاد هېواده اېستل شوي دي.

د کډوالو نړۍوال سازمان (IOM) مخکې ویلي وو، چې د روان زېږدیز کال د مې میاشتې په اوږدو کې «۱۵ زره او ۶۷۵ افغانې کورنۍ» په زوره له ایران څخه افغانستان ته ستنې شوې دي. له دې ور هاخوا له پاکستانه هم د افغان کډوالو د اېستل کیدو بهیر خورا چټک شوی دی.

د رسمي شمېرو له مخې یوازې د روان زېږدیز کال له اپرېل میاشتې راهیسې پاکستان د بېلابېلو ایالتونو څخه ۲۰۰زره افغانان په زوره له دغه هېواده اېستلي دي. ویل کېږي طالبان په کور دننه دغو کډوالو ته د اسانتیاوو په برابرو کې پاتې راغلي او ورسره په هېواد کې بشري ناورین او د بې روزګارۍ کچه لا ډېره شوې ده.

له یادو دواړو هېوادونو بېرته د ستنو شویو افغانانو لپاره په خپل هېواد کې د سرپناوو نشتوالی، بې روزګاري او د ژوند لومړنیو اسانتیاوو کمښت تر ټولو جدي ننګوونې دي.

هغه زیاته کړې، چې واکمن طالبان د خپل ناقانونه موجودیت په درک کولو سره، هڅه کوي چې له مذهب څخه د وسیلې په توګه کار واخلي. نوموړی په ​​دې باور دی چې په افغانستان اوس مهال د داسې یو ډلې له لوري اداره کېږي چې د خلکو په رایه نه دي راغلي.

په پېغام کې راغلي، طالبانو د خلکو د لمنځه وړلو او ګواښلو کرغېړنې تګلارې پلي کړي دي. همدا راز یې ویلي، افغانستان اوس مهال له نړۍ والې ټولنې څخه جلا دی.

خلیلي، د نجونو پر زده کړو بندیز ، له سیاسي، ټولنیزو،‌ کلتوري او اقتصادي برخو څخه د هغوی محرومیدو ته هم اشاره کړې ده او دا یې لوی ظلم بللی دی.

د مخکني جمهوري نظام پخواني مرستیال په وینا، په هیواد کې د طالبانو له خوا د بشري حقونو روانې سرغړونې په پراخه کچه لا هم دوام لري. هغه د ګاونډیو هېوادونو، په ځانګړې توګه ایران او پاکستان لخوا په زوره د افغان کډوالو اېستل د یو بل ناورین د پیل کیدو لامل ګني.

کریم خلیلي د افغانانو د یووالي د ساتلو پر اړتیا ټینګار کړی او د ټولنیزو رسنیو له فعالینو یې غوښتي چې د کرکې د کرلو پر ځای یووالي ته وده ورکړي.

هغه په ​​ملګرو ملتونو غږ وکړ چې د طالبانو سره د رضایت تګلاره بس کړي او له افغانانو سره د یو ډېموکراټیک او مشروع نظام په جوړولو کې مرسته وکړي.

نوموړي د جمعې په ورځ د (غبرګولي ۱۶مه) زیاته کړې: «طالبان په شمال کې مات شوي، او بېرته د تګ ته لاره نه لري». مارشال دوستم طالبانو ته په خطاب کې وویل: «په تېر وخت کې به یې ویل د لیلې دښته کې څه وشول، خو دا ځل دې نه وایي د سالنګ دښته کې څه پېښ شول. دا دې هم نه وایی، چې د بادغیس دښتو کې به یې څه حال وي؟».

هغه ټینګار کړی،‌ چې طالبان به لکه د خپلې لومړۍ دورې په څېر یو ځل بیا له منځه ولاړ شي. د دوستم په خبره:«وطنوالو ډاډه اوسئ، طالبان به هماغسې لاړ شي لکه څنګه چې راغلي وو. زه ټوکې نه کوم».

د جنبش ګوند مشر ټینګار وکړ چې طالبان دا ځل د تېښتې هېڅ لاره نه لري. همدا راز مارشال دوستم د جمعې په ورځ د لوی اختر په مناسبت د اسلامي وحدت ګوند له مشر محمد محقق او له خپلو یو شمېر نورو پلویانو سره په انقره کې کتلي دي.

د مقاومت جبهې ملاتړ

مارشال دوستم په خپلو خبرو کې د مقاومت جبهې له مشر احمد مسعود څخه کلک ملاتړ اعلان کړ. د نوموړي په خبره: «موږ به له نظامي او مالي اړخه د د ځوان امر صاحب تر څنګ ودرېږو او هېڅ چا ته به اجازه ورنه کړو چې زموږ تر منځ بې ‌اتفاقي رامنځته کړي».

هغه د طالبانو پر ضد ټولې سیاسي او نظامي ډلې یووالي ته راوبللې او زیاته یې کړه: «نه ټرمپ، نه پوتین او نه د افغانستان ګاونډیان نور په طالبانو باور لري. د افغانان باید ډاډه وي، طالبان به همداسې اړ شي، لکه څنګه چې راغلي وو».

مارشال عبدالرشید دوستم په تېرو دوو لسیزو کې له طالبانو سره د اوږدې جګړې مخینه لري او اوس یې یو ځل بیا ژمنه کړې چې د هغوی پر وړاندې به ودریږي.