ازبکستان د اختر په مناسبت له طالبانو سره د خوراکي توکو په ګډون «۱۸۳زره ټنه بشري» مرسته کړې ده. د طالبانو تر ادارې لاندې د بلخ ملي راډیو ټلوېزیون خبر ورکړی، چې دا مرستې شنبه د (غبرګولي ۱۷مه) په حیرتانو بندر کې کې د ازبکستاني چارواکو له لوري طالبانو ته سپارل شوې دي.
د مرستو د سپارلو په دې مراسمو کې د افغانستان لپاره د ازبکستان ځانګړي استازي عصمت الله اله اېرګاشیف او د یاد هېواد د یو شمېر نورو چارواکو تر څنګ په بلخ کې د طالبانو د والي مرستیال نور الهادي هم ګډون درلود.
په ترمز ښار کې د ازبکستان سرحدي چارواکو رسنیو ته وویل، چې دا مرستې یې د ولسمشر شوکت میرضیاییف په لارښوونه بلخ ته استولي دي. په دې بشري مرستو کې اوړه، وریجې، بوره، پاستا، غوړي، لوبیا او یوشمیر نور خواږه شامل دي.
تر دې پخوا ازبکستان د تېر کوچني اختر او نوروز په مناسبتونو کې هم له افغانستان سره د شاوخوا دوه سوه ټنه خوراکي موادو مرستې کړې وې.
د مخکني جمهوري نظام تر نسکوریدو وروسته امریکا ته یو لېږدول شوی افغان سرتېری د یاد هېواد د کډوالۍ فدرالي مامورینو لخوا د ټکزاس ایالت د هیوسټن ښار په یوه سیمه کې له خپل کور څخه نیول شوی دی.
د هغه وکیل وایي، دغه کس د پناه غوښتنې له ملاتړ څخه بې برخې شوی او کورنۍ یې هم د اېستلو له ګواښ سره مخ ده.
د دغه پخواني افغان سرتېري وکیل علي ذکریا ویلي، موکل یې اته ماشومان لري چې دوه یې په تېرو څلورو کلونو کې په امریکا کې زېږېدلي دي. نوموړي د موکل د نوم له افشا کولو ډډه کړې، ځکه د امنیتي لاملونو له کبله دا کار خوندي نه ګڼي.
وکیل وايي، دا افغان سرتېری د ۲۰۲۱ کال په اوړي کې، هغه مهال چې طالبانو پر افغانستان واک تر لاسه کړ، د امریکا د پوځ لخوا دې هېواد ته لېږدولشوی. د امریکا ځینو ځایي رسنیو د دغه وکیل له قوله راپور ورکړی، چې دغه پناه غوښتونکی په افغانستان کې د امریکایي عسکرو او افغان سرتېري د یوه ګډ پوځي مرکز ساتونکی و.
ویل شوي چې نوموړی افغان شاوخوا یوه میاشت وړاندې نیول شوی دی. وکیل یې زکریا زیاتوي: «نوموړی هېڅ ډول جرمي مخینه نه لري. پر هغه هیڅ تور نه دی لګېدلی او تر دې مخکې هېڅکله هم په امریکا کې نه و نیول شوی».
د وکیل په وینا، موکل یې د امریکا د حکومت له خوا د ځانګړي «پرول» نومې پروګرام له مخې دې هېواد ته وړل شوی، چې د کډوالۍ لپاره ټاکلي شرایط یې هم پوره کړي. د هغه د پناه غوښتنې قانوني وضعیت تر روان کال پورې هم نافذ دی، خو د امریکا د سرحدي پولیسو یو افسر ورته ویلي: «موږ ټول اسناد لغوه کړي او ته نور قانوني حالت نه لرې».
دا په داسې حال کې ده چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د پرول په نوم هغه موقتي مهاجرتي پروګرام لغوه کړی، چې پر بنسټ یې ځینو پناه غوښتونکو ته د لنډ مهالي پاتې کېدو اجازه ورکول کېده. د امریکا د کورني امنیت وزیرې په می میاشت کې اعلان وکړ چې د افغان پناه غوښتونکو لپاره د لنډ مهالي خوندي وضعیت موده به د ۲۰۲۵ کال د جولای تر ۱۴مې پای ته ورسېږي.
د وکیل په وینا، دا یوازې د هغه موکل ستونزه نه ده، بلکې لږ تر لږه زر افغانان په په هیوسټن ښار کې او شاوخوا ۲۰ زره تنه په ټوله امریکا کې اوس هم د پناه غوښتنې په حالت کې دي. دا ټول هغه کسان دي چې د تېرو دوو لسیزو جګړې پر مهال یې له امریکایي پوځ سره مرسته کړې او وروسته امریکا ته وړل شوي دي.
وکیل یې ټینګار کوي، دا پخوانی سرتېری او ورته نور افغانان په ناقانونه توګه امریکا ته نه دي ورغلي، بلکې د امریکایي چارواکو له خوا لېږدول شوي او باید نیولو تر څنګ یې له اېستلو څخه هم ډډه وشي.
د ایران استخباراتي ادارې ادعا کړې. چې د اسراییل د حساسو اټومي اسنادو یوه لویه زیرمه یې ترلاسه کړې ده.
د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، په ترلاسه شویو اسنادو کې ځینې یې د اسراییل د اټومي پلانونو او تاسیساتو پورې اړه لري.
د ایرانی یو شمېر دولتي رسنیو د نامعلومو سرچینو له قوله خبر ورکړی، چې که څه هم د اسنادو د ترلاسه کولو عملیات څه موده وړاندې ترسره شوي، خو د موادو ډیروالي او په خوندي ډول لېږد یې اړتیا درلوده چې پټ پاتې شي، تر څو خوندو سیمو ته یې رسېدل ډاډمن شي.
له دغه موضوع سره بلدو سرچینو وویل: «دا اسناد دومره په پراخه کچه دي چې د انځورونو او وېډیوګانو بیا لیدل به یې د پام وړ وخت ونیسي».
اسراییل لا تراوسه په دې اړه څه ندي ویلي او دا روښانه هم نه ده چې ایا دا اسناد تېر کال د یاد هېواد د اټومي څېړنیز مرکز د هېک کېدو مساله سره څه تړاو لري که نه، چې تهران یې اوس د خپل اټومي پروګرام په اړه د زیاتېدونکي کړکېچ پر مهال افشا کول غواړي.
په هرات کې د طالبانو د والي دفتر وايي، چې نوراحمد اسلام جار د اختر په لومړۍ ورځ د ایران، ترکمنستان او ترکیې د ډيپلوماتانو کوربتوب کړی. طالبانو ویلي، چې په دې ليدنو کې د همکاريو پر زياتوالي خبرې شوي.
په هرات کې د طالبانو د والي دفتر د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۷مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د دوی والي نوراحمد اسلام جار په دغه ولایت کې د مېشتو ډيپلوماتانو او د قونسلګریو له مشرانو سره په کتنه کې د دوو اړخيزو همکاريو په اړه خبري کړي.
د خبرپاڼې د معلوماتو له مخي، د طالبانو د هرات والي دغه ولایت د بهرنيو پانګوالو لپاره مناسب ځای یاد کړی او د یادو هېوادونو د قونسلګريو ترمنځ یې د هر اړخيزو همکاريو پر پراخوالي ټينکار کړی.
طالبان په دا ډول اړيکو سره غواړي دغه ولایت ته د بهرنيو پانګوالو پام ځان ته واړوي او له همدې کبله د ګاونډيو هېوادونو سره د اقتصادي اړیکو د پراختيا هڅه کوي.
د متحدهایالاتونو د مرکزي استخباراتو ادارې یا سيایاې پخوانۍ مامورې سارا اډمز په یوه تازه پرانیستي لیک کې خبرداری ورکړی، چې طالبانو د بن لادن د کورنۍ په مرسته د امریکا استخباراتي اداره په افغانستان کې په تېروتنو کې ښکېل کړې ده.
هغې ویلي، چې د القاعدې اصلي مشر حمزه بن لادن اوس هم ژوندی دی او له افغانستانه عملیات ترسره کوي، خو استخباراتي ټولنه په دې اړه معلومات نه لري.
ساره اډمز د امریکا د استخباراتي ادارې اوسني وضعیت ته په کتو سختې نیوکې وکړې او ویې ویل، «استخباراتي ټولنه اوس نه پوهېږي چې د داعش او القاعده مشر څوک دی.»
هغې دغه راز زیاته کړه: «په افغانستان کې د القاعدې اصلي مشر حمزه بن لادن ژوندی دی او د طالبانو د ملاتړو په مرسته له دې سیمې عملیات کوي.»
د هغې په خبره، «په ۲۰۱۹ کال کې موږ ته ویل شوي و چې حمزه بن لادن مړ شوی دی، خو دا یو دروغ و چې د ډاکټر اېمن الظواهري له خوا خپاره شوي و. حمزه اوس پټ دی، خو چمتو دی چې د بن لادن کورنۍ دویم او درېیم نسلونه نور هم وژونکي کړي.»
اډمز په طالبانو هم نیوکه وکړه او ویې ویل، چې طالبانو د بن لادن د کورنۍ په مرسته د استخباراتي ټولنې ستراتیژیک ګواښونه پټ کړي او د امریکا استخباراتي ټولنې ته یې اجازه ورکړې چې دوښمن د دوی پر وړاندې خپلې غولوونکې کمپاینونه پیاوړې کړي.
هغې په دې اړه وویل: «که څو ملکي وګړي چې په تښتېدلې الوتکه کې و، وکولای شول د برید مخنیوی وکړي، نو د استخباراتي ټولنې لپاره به ستونزمنه نه وي چې له خپلو پراخو سرچینو او معلوماتو په کار اخیستو سره د ترهګرۍ مخه ونیسي.»
د لیکنې په دوام کې سارا اډمز د استخباراتي ټولنې پر اوسني وضعیت نیوکې وکړې او ویې ویل، چې اوس مهال استخباراتي ټولنه نه پوهېږي چې د داعش او القاعدې مشر څوک دی.
هغې په ځانګړي ډول وویل، چې په داعش کې ابو حفص الهاشمي القرشي د ډلې پنځم امیر او د داعش اصلي مشر دی، چې اوس په سوریه کې فعالیت کوي، خو امریکايي برخې لا هم شېخ عبدالقادر مومن د ډلې مخ په توګه معرفي کوي.
اډمز د امریکا د استخباراتي ټولنې کارکوونکو ته خبرداری ورکړ: «تاریخ ګوري، ستاسو همکاران ګوري او تر ټولو مهم امریکایي خلک ګوري. اوس د سمې لارې نیولو وخت دی.»
هغې عامو خلکو ته هم یادونه وکړه ،چې که استخباراتي ټولنه د خپلو دندو په ترسره کولو کې پاتې راشي، د خپلو کورنیو او ټولنو ساتنه به د خلکو په غاړه پاتې شي.
په ۲۰۲۱ کال کې پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو سره د دغه هېواد امنیتي او استخباراتي وضعیت په نړۍواله کچه په جدي توګه له پوښتنو سره مخ شوې ده.
د طالبانو او القاعدې اړیکې لا هم د نړۍ د امنیتي ادارو لپاره یوه لویه ننګونه ده، ځکه چې د القاعدې ځیني مشران په ځانګړي ډول د اسامه بن لادن د کورنۍ غړي په افغانستان کې پټ پاتې دي او له دې ځایه د نړۍوالو ترهګریزو کړنو پلان جوړوي.
سره له دې چې امریکا او متحدینو څو ځلې ادعا کړې، چې د ترهګرۍ ضد مبارزه به پر دوامداره او هوښیارانه توګه پرمخ یوسي، خو اوسمهال د استخباراتي ټولنې ځینې نیمګړتیاوې او دوښمنانو د غولوونکو تګلارو د دې مبارزې پر وړاندې لوی خنډونه دي.
د دې وضعیت په رڼا کې استخباراتي شنونکي او د ملي امنیت کارپوهان د خپلو خبرداريو په ترڅ کې د ګواښ د کچې د زیاتوالي یادونه کوي.
په ټول افغانستان بیا په ځانګړي ډول د پلازمېنې کابل اوسېدونکو لوی اختر په عبادتونو، قربانۍ او کورنۍ غونډو سره ولمانځه. د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته دا څلورم لوی اختر دی، چې د هېواد په بېلابېلو برخو کې لمانځل کېږي.
د اختر په لومړیو ساعتونو کې د کابل په بېلابېلو سیمو کې د زرګونو کسانو له خوا د لوی اختر لمونځ وشو او د طالبانو امنیتي کسانو د ښار په کوڅو او جوماتونو کې ګزمې کولې، ترڅو د لمانځه پر ځایونو بشپړه څارنه ولري.
په یوه ځانګړي امنیتي څارونکي مرکز کې د طالبانو چارواکو د ښار بېلابېلو سیمو څارنه له سي سي کامرو ترسره کوله، څو د اختر د مراسمو پر مهال امنیتي وضعیت تر کنټرول لاندې وساتي.
د جمعې په ورځ له اختر نه مخکې، د امریکا سفارت مخې ته طالبان د امنیت ساتنې لپاره ولاړ ول او هممهاله د اختر د تیارۍ لپاره د مالدارۍ بازارونه هم ګرم ول. کابل ښاريان د قربانۍ د څارویو د اخیستو لپاره په بازارونو کې د راکړې ورکړې پر سر چنې وهلې. پلورونکو ښه کاروبار درلود، که څه هم اقتصادي ستونزې اوس هم د ډېری کورنیو ژوند ستونزمن کړی دی.
د کابل ښار په بېلابېلو برخو کې د قربانۍ لپاره د څارویو بازارونه جوړ شوي وو، خو د لوړو بیو له امله ډېری خلک د څارویو اخیستو توان نه درلود.
یو شمېر پلورونکي وایي، چې د تېر کال په پرتله د څارویو بیې زیاتې شوې دي، خو د پیرودونکو شمېر کم دی.
د کابل یو اوسېدونکی رحمت الله وایي: «زه په بازار کې ګرځم خو د لوړو بیو له امله څاروي نه شم اخیستلی. د خلکو اقتصادي وضعیت خراب دی.»
د ډېری کورنیو لپاره اختر لا هم د عقیدې، یووالي او خپلمنځي لیدنو یو فرصت دی، که څه هم ورځنی ژوند تر ډېره د اوسني نظام له محدودیتونو سره عیار شوی.
یاده دې وي، چې په کابل کې د اختر د قربانۍ په مناسبت د خلکو لمانځنې د اقتصادي ستونزو، بېکارۍ او غربت تر سیوري لاندې ترسره شوي.
طالبان هڅه کوي، چې د اختر لمانځنه د خپل مذهبي تفسیر سره سم تنظیم کړي. د دوی لهخوا د اختر اعلان د رسمي واک لرونکی دی او دا کار کله ناکله له ګاونډیو هېوادونو سره د اختلاف لامل شوی هم دی.
د اختر نېټه، د لمانځنې طریقه، د ښځو ونډه، د تفریحي فعالیتونو اجازه او محدودیتونه هغه ټول مسایل اوس د طالبانو د سختدریځو مذهبي لیدلورو تر اغېز لاندې دي.
په کلیوالو سیمو کې اختر له دودیزو رواجونو سره لمانځل کېږي، خو ښاري سیمې په ځانګړي ډول کابل د طالبانو له خوا تر سختو امنیتي تدابیرو لاندې وي.
د پخوا په پرتله خلک ډېر احتیاط کوي په ځانګړي ډول هغه کسان چې د طالبانو له تګلارو سره مخالفت لري یا د هغوی له خوا تعقیب کېږي.
د ښځو لپاره د اختر فضا تر ډېره محدوده شوې.
د پارکونو، رخصتیو او تفریح ځایونو د جنسیتي جلاوالي پالیسي، د حجاب سخت قوانین، او د ټولنیز حضور د کمښت له امله ډېری ښځې اختر یوازې د کور په محدود چاپېریال کې لمانځي.
که څه هم طالبان هڅه کوي، چې د اختر په ورځو کې یوه نسبتاً نرمه فضا رامنځته کړي، خو د خلکو په منځ کې د وېرې فضا، د بیان د ازادۍ کمښت او اقتصادي ستونزې اختر ته پخوانۍ خوښي نه پرېږدي.
د طالبانو واک د مذهبي ارزښتونو تر چتر لاندې یوه بله ټولنیزه بڼه زېږولې، چې پکې اختر هم د یوه «کنټرول شوي خوشحالۍ» بڼه لري.