د افغانې نجلۍ کبرا رضایي د جسد پاتې شونې د یوه ایراني وګړي له کور څخه وموندل شول

د افغان کډوالو په شمېر کې زیاتوالی

د فرانسې د کډوالۍ او ادغام دفتر مشر ډیډیه لیشي په وینا، تر ۲۰۱۴ کال پورې په فرانسه کې د پناه‌غوښتنې لپاره د افغانانو شمېر خورا کم و، خو په وروستیو کلونو کې دا شمېر ډېر او په ۲۰۲۳ کال کې ۱۷ زرو ته لوړ شوی دی.

اوس افغانان د هغو ۱۰ لومړیو ملتونو په ډله کې دي، چې په فرانسه کې تر ټولو ډېر اوږدمهاله استوګنه لري.

د تطابق او زده‌کړې ستونزې

ډېری نوي راغلي افغانان په ځانګړي ډول نارینه ډېر سواد نه‌لري او نه‌شي کولای په اسانه توګه فرانسوي ژبه زده‌ کړي.

دا حالت د دې لامل شوی، چې دوی د کار بازار ته لار پیدا نه کړي او له اقتصادي خپلواکي بې‌برخې پاتې شي.

د فرانسې د کډوالۍ اداره هڅه کوي، چې د ژبې د زده‌کړې او له مدني بنسټونو سره د همکارۍ له لارې د هغوی وضعیت ته پاملرنه وکړي.

افغان لوستې ښځې، خو اقلیت قشر

که څه هم طالبانو پر ښځو سخت محدودیتونه لګولي، خو په فرانسه کې د افغان ښځو شمېر لا هم کم دی.

د معلوماتو له‌مخې، په ۲۰۲۱ کال کې د کابل د تخلیې پر مهال یوازې شاوخوا ۳ زره ښځې (لویې او ماشومانې) فرانسې ته دننه شوې دي.

په افغانستان کې ښځې له نارینه ملګري پرته سفر نه‌شي کولای او په عملي ډول له زده‌کړې، کار، او په ټولنه کې له فعاله حضوره محرومې شوې دي.

فرانسه، د افغانانو لپاره نوی منزل

په جرمني او سویډن کې تر ۲۰۱۵ کال وروسته د کډوالۍ په پالیسیو کې بدلون راغی، ډېرو افغانانو فرانسه د خپل نوي منزل په توګه غوره کړه. ځینې یې پخوا په نورو اروپايي هېوادونو کې ثبت شوي وو، خو هڅول شوي وو چې له دغو هېوادونو ووځي.

د پناه‌غوښتنې په اړه د اروپايي هېوادونو ترمنځ د همغږۍ نشتوالی فرانسې ته د افغانانو د کډوالۍ د لارو د بدلون یو له اصلي عواملو څخه ګڼل کېږي.

د فرانسې د بېرته ستنېدو او اخراج پالیسي

په ۲۰۲۱ کال کې پر افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو وروسته، فرانسې تر اوسه هېڅ افغان په جبري ډول له دغه هېواده نه‌دی اېستلی، خو چارواکي ټینګار کوي چې هغه کسان چې جرم کوي یا د پناه‌غوښتنې شرایط نه لري، باید له دغه هېواده ووځي.

همداراز فرانسې هغو افغانانو ته چې په خپله خوښه غواړي بېرته کابل ته ستانه شي، مرستې او اسانتیاوې برابروي.

د ایران اېراف خبري اژانس د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۱مه) د موسوي له قوله لیکلي، چې د دې ماشومانو څلورمه برخه نجونې دي.

نوموړي زياته کړې: «تېر کال له هر کارګر ماشوم څخه لږ تر لږه درېیو تنو یې له خیره سازمان څخه خدمتونه تر لاسه کړي. زموږ یوه اندېښنه دا ده، چې د دې ماشومانو څلورمه برخه نجونې دي؛ ځکه دوی ډېر زيان منونکي دي.»

د موسوي په خبره، ۷۸ سلنه کارګر ماشومان زده کړې کوي او ۲۲ سلنه له زده کړو پاتې دي.

نوموړي ویلي، چې په دې ماشومانو کې ۷۳ سلنه د مور او پلار سره، ۲۱ سلنه له مور او ۲ سلنه یوازې له پلار سره ژوند کوي.

د ایران خیریه سازمان مرستيال د ملاتړو اقداماتو په اړه وویل: «تېر کال ۳۶۲۸ کاریګر ماشومان په ښوونځيو کې شامل شوي او ۲۵۲۸ نورو ته د زده کړو لګښت ورکړل شوی. همداراز د خوار ځواکۍ ستونزو ته په پام سره ۱۹ زره ګرم خواړه هم دې ماشومانو ته ورکړل شوي دي.»

نوموړي دا هم وویل، چې په تېرو کلونو کې له ۶۰ سلنې څخه ډېر کارګر ماشومان د دې سازمان په مرکزونو کې ساتل شوي او له سړکونو څخه راګرځېدلې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې په تېرو وختونو کې د تهران د سترې محکمې مشر علي القاصي ویلي و، چې په دغه ولایت کې د اغېزمن شویو ماشومانو ۸۲سلنه ماشومان د افغانستان دي.

علي القاصي دغه راز ویلي و، چې په تهران کې نږدې ۳۷۰۰ اغېزمن شوي ماشومان هم پېژندل شوي دي چې ۸۲سلنه یې بهرنيان دي.

ایراني چارواکو بیا په ځلونو له زده‌کړو څخه محرومیت او مالي ستونزې د کارګرانو ماشومانو د زیاتېدو لامل ګڼي.

نوموړې د کابینې د غونډې په څنډه کې زیاته کړې، چې د هلمند اوبه یوه پخوانۍ مسئله ده او د ایران حکومت غواړي چې د خبرواترو او ډېپلوماسۍ له لارې یې حل کړي.

هغې وویل: «له نېکه مرغه، اوسمهال یوه برخه اوبه ایران ته بهېږي او د دغه وضعیت د دوام لپاره خبرې‌اترې روانې دي.»

مېرمن مهاجراني د دې مسئلې د چاپېریال اغېزو ته په اشارې هیله‌مندي ښودلې، چې له نورو همکاریو سره به دا ستونزې ډېر ژر حل شي.

ایران او افغانستان په ۱۳۵۰ هجري لمریز کال کې د هلمند سیند د اوبو د وېش په تړاو یو تړون لاسلیک کړی، خو ایراني چارواکي ادعا کوي چې پر افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو وروسته دا تړون په سمه توګه نه دی پلي شوی.

د یادونې ده، چې وړمه ورځ د ایران د اوبو د صنعت ویاند عیسی بزرګ‌زاده ویلي و چې له افغانستان سره د هلمند د اوبو په تړاو روانې خبرې تر اوسه د پام وړ پایله نه لري او له افغانستانه ایران ته د اوبو بهیر له ټاکل شوې کچې ښکته پاتې شوی دی.

له کندهار څخه سرچينو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته د چهارشنبې په ماښام (د غبرګولي ۲۱مه) ویلي، چې تر چاودنې وروسته طالبانو سم دستي سیمه کلابنده کړې او چاته د ورتګ اجازه نه ورکوي.

د چاودنې له امله په سيمه کې د نږدې کورونو ښيښې ماتې شوي او مالي زيانونه یې هم اړولي دي.

طالبانو په رسمي ډول د چاودنې د نوعیت، مرګژوبلې او نورو جزياتو په اړه څه نه دي ویلي.

خو د کندهار د طالبانو امنیه قومندانۍ بیا ویلي، چې چاودنه د پخوانيو راټولو شویو پټاکیو او باروتو وه، چې دوی خپله ورته چاودنه ورکړې.

طالبانو مخکې د پخوانيو باروتو او توکو د چاودېدو پر مهال خلکو ته خبرتياوې خپرولې او د خلکو په خبره، طالبانو وړاندې تر دې هېڅ وخت د شپې دومره ناوخته چاودېدونکي توکي نه دي پټاو کړي.

د طالبانو د امنیه قومندانۍ او د عینو مېنې د ۱۱ حوزې مسوولین د مخابرو له لارې په خبرو کې هڅه کوي، چې د چاودنې نوعیت او مرګ ژوبله پټه وساتي.

د طالبانو د امنیه قومندانۍ يو مسوول کس په مخابره کې پر خپلو ملګرو غږ کوي: «ډېر تاوان یې نه دی رسولی، ووایاست چې باروت مو پټاو کړي.»

د کندهار په عينو مېنه کې د طالبانو د مشر هبت الله اخوندزاده مېلمستون، د طالبانو د وزیرانو، والیانو، قومندانانو او لوړو مشرانو کورونه دي او هلته اوسېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې تل عينو مېنې ته داخلېدونکې ټولې لارې تر سخت څار لاندې وي او دومداره تلاشۍ په کې شروع وي.

د دغې پاکستانۍ ورځپاڼې د مقالې د لیکوال په اند، د طالبانو او پاکستان ترمنځ ترټولو لوی خنډ په افغانستان کې د طالب ادارې په ملاتړ د ټي‌ټي‌پي حضور دی.

لیکوال زیاته کړې، چې ټي‌ټي‌پي له افغانستانه د پاکستان پر ضد د طالبانو تر ضمني ملاتړ لاندې فعالیت کوي او دا هغه څه دي چې اسلام‌اباد یې ډېر اندېښمن کړی دی.

د ډان ورځپاڼې په څېړنیزه مقاله کې راغلي، چې په دې وروستیو کې د پاکستان په خاوره کې د ټي‌ټي‌ټي وسله‌والې ډلې بریدونه ډېر شوي او د دغه هېواد سرحدي سیمو امنیت یې له جدي ګواښ سره مخ کړی دی.

د دې ګواښونو په غبرګون کې پاکستان څو ـ څو ځلې د افغانستان په خاوره کې هوايي بریدونه کړي دي.

د لیکوال په خبره، دې هوایي بریدونو د طالبانو سخت غبرګون راوپارولی او د دواړو هېوادونو ترمنځ یې ترینګلتیاوې ډېرې کړې وې.

د مقالې په یوې برخه کې لیکل شوي، چې د طالبانو او هند ترمنځ پراخېدونکې اړیکې د دې لامل ګرځېدلې، چې دا ډله د پاکستان پام ځان ته واړوي.

د کابل او نوي ډیلي د چارواکو ترمنځ رسمي لیدنې او د طالبانو له‌خوا په هندي کشمیر کې ترهګریز برید، په پاکستان کې د یادې ډلې د هند پلوي دریځ په توګه تعبیر شوی دی.

دې سره جوخت، له پاکستانه د افغان کډوالو د ډله‌ییزې اېستلو سیاست هم د طالبانو او اسلام‌اباد دوه‌اړخیزې اړیکې زیانمنې کړي دي، چې د تېر کال له اکټوبر میاشتې راهیسې شاوخوا ۸۴۵ زره افغانان له پاکستانه اېستل شوي دي.

د افغان کډوالو په منځ کې ډېر شمېر داسې کسان هم شته چې له کلونو او ان لسیزو راهیسې یې په دغه هېواد کې ژوند کړی دی.

دا لړۍ لا هم روانه ده او د پاکستان حکومت خبرداری ورکړی، چې روان کال به هم مېلیونونه نور افغان کډوال له دغه هېواده وباسي.

همداراز، د دواړو هېوادونو ترمنځ د سرحدي لارو پرله‌پسې تړل کېدو سوداګریز فعالیتونه ګډوډ کړي او د سوداګرو او عامو خلکو ترمنځ یې سخته نارضایتي رامنځته کړې ده.

د ډان ورځپاڼې په مقاله کې ویل شوي، چې دې وضعیت د افغان وګړو په منځ کې د پاکستان پر وړاندې د منفي احساساتو لمن پراخه کړې ده.

د ډان ورځپاڼې د څېړنېزې مقاله لیکوال زیاته کړې، چې د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ د ډیپلوماتیکو اړیکو ښه‌والی یو مهم ګام دی، خو د دې ژورو ننګونو له حل پرته، د دواړو هېوادونو ترمنځ د تلپاتې باور او ثبات رامنځته کېدل به ستونزمن وي.