د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، له چین سره نوی سوداګریز تړون شوی، چې له مخې به یې چین امریکا ته مقناطیسي مواد او نادره فلزات برابروي او په بدل کې به یې چينایي محصلینو ته په امریکايي پوهنتونونو کې د زدهکړو اجازه ورکول کېږي.
ټرمپ زیاته کړې، امریکا به پر چینایي وارداتو ۵۵ سلنه تعرفې ولګوي، په داسې حال کې چې چین به یوازې ۱۰ سلنه تعرفه وضع کوي.
هغه ویلي، دا تړون به د دواړو هېوادونو د ولسمشرانو له وروستي تایید وروسته عملي شي.
یو طالب قوماندان چې شاوخوا پنځه کاله وړاندې په اوکراین کې ونیول شو او اوس مهال د امریکا په نیویارک ښار کې د یوې ښځینه قاضۍ له خوا محاکمه کېږي، په نېږدې وخت کې به یې د سزا پرېکړه وشي.
حاجي نجیبالله چې له شاوخوا پنځو کلونو راهیسې د نیویارک په یوه زندان کې بندي دی، د برمته کولو او ترهګرۍ د مالي ملاتړ په تور تورن دی. هغه تازه په خپل اصلي تور اعتراف کړی دی.
دغه پخوانی طالب قوماندان د ۲۰۲۱ کال په اکتوبر میاشت کې په نیویارک کې د درېیو امریکايي سرتېرو د وژنې تورونه رد کړل او ځان یې بېګناه وباله. هغه په تېرو کلونو کې تل د محکمې پر وړاندې مقاومت کړی او پر ځان یې لګېدلي تورونه رد کړي وو؛ خو اوس چې یې اعتراف کړی، ښایي په عمري بند محکوم شي.
د حاجي نجیب محاکمه په امریکا کې څو اونۍ وروسته له هغه پیل شوه چې طالبان بېرته واک ته ورستانه شول.
حاجي نجیب یو کال تر دې مخکې چې طالبان واک ته ورسېږي، د لوېدیځې اروپا د پناه غوښتنې په هیله اوکراین ته تللی و.
د نیویارک فېدرالي محکمې ویلي چې د هغه د سزا پرېکړې غونډه د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر ۲۳مې لپاره پلان شوې ده.
حاجي نجیبالله څوک دی؟
حاجي نجیب د طالبانو له هغو قوماندانانو څخه دی چې له ۲۰۰۷ کال راهیسې یې د زابل، غزني، میدان وردګو، لوګر او پکتیا په ولایتونو کې د افغان دولت او ناټو ځواکونو پر ضد جګړه کړې ده. هغه د "النصر" په نوم د یوې جګړهییزې ډلې مشري پر غاړه لرله.
د زابل یو طالب چارواکي، چې نهغواړي نوم یې واخیستل شي، افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې حاجي نجیب د زابل ولایت اوسېدونکی دی او د کورنۍ یو غړی یې د طالبانو د غزني ښاروالۍ کارکوونکی دی.
په هغه دوسیه کې چې د نیویارک په محکمه کې د هغه پر ضد یې ثبت شوې، نوموړی د طالبانو لوړپوړی قوماندان بلل شوی چې تر زرو د ډېرو جنګیاليو یې مشري کړې ده.
د حاجي نجیب وکیل ویلي، نوموړی د بروکلین په زندان کې د لمر له رڼا بېبرخې دی.
په لومړني دعوه کې، چې د ۲۰۲۱ کال په اکتوبر کې وړاندې شوی و، راغلي چې د حاجي نجیبالله تر قوماندې لاندې کسانو د ۲۰۰۸ کال کې د امریکا پر یوه نظامي کاروان برید وکړ، چې په نتیجه کې یې درې امریکايي افسران ـ متیو هیلتن، جوزف مککي او مارک پالمیتیر ـ او یو افغان ژباړن ووژل شول. د ژباړن نوم نهدی اعلان شوی.
هغه په دغه محاکمه کې تورونه رد کړي وو او ادعا یې کړې وه چې د ده د نیولو تر شا نور اهداف هم شته.
اوس، د جرم د منلو له سند سره سم چې نوموړي لاسلیک کړی، منلې یې ده چې د طالبانو د یوه قوماندان په توګه یې د میدان وردګو په ولایت کې فعالیت درلود او په افغانستان او پاکستان کې یې ترهګرو ته مالي ملاتړ برابر کړی دی.
د نیویارک د محکمې اسناد ښيي چې د نوموړي نوم د بدرالدین حقاني ـ د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراجالدین حقاني ورور ـ تر څنګ درج شوی دی.
۴۸ کلن حاجي نجیبالله په دوو جنايي قضیو او له ترهګریزو ډلو سره د همکارۍ په تور د امریکا متحده ایالاتو له خوا تورن دی.
لومړۍ قضیه یې د ۲۰۱۴ کال پورې اړه لري. هغه تورن دی چې د نیویارک ټایمز پخوانی خبریال دیوېډ رود او دوه محلي همکاران یې په ۲۰۰۸ کال کې په لوګر کې برمته کړي او شمالي وزیرستان کې یې د حقاني شبکې ته سپارلي دي.
د نیویارک د محکمې د څارنوالۍ په دعوه کې، چې افغانستان انټرنشنل ته سپارل شوې، راغلي چې حاجي نجیبالله او همکاران یې د امریکايي وګړو د وژنې په هڅې، تښتونې او له ترهګریزو ډلو سره د همکارۍ په تور تورن دي.
نیول په اوکراین، محاکمه په نیویارک کې
حاجي نجیبالله د ۲۰۲۰ کال په اکټوبر کې په اوکراین کې ونیول شو او څو ورځې وروسته امریکا ته ولېږدول شو. هغه د ۲۰۲۱ کال په اکټوبر کې د خپلې لومړۍ د محاکمې په غونډه کې د طالبانو غړیتوب رد کړ او ځان یې د دوبۍ یو سوداګر معرفي کړ.
د افغانستان انټرنشنل موندنې ښيي چې حاجي نجیبالله د اوکراین وېزه په ۲۰۲۰ کال کې کابل کې ترلاسه کړې او له اسلاماباده اوکراین ته تللی و.
د افغانستان انټرنشنل سرچینو له مخې، نوموړي غوښتل چې له اوکراین څخه لویدیځو اروپایي هېوادونو ته کډوال شي؛ خو د اوکراین پولیسو هغه او ملګري یې د ژیتومیر په ښار کې ونیول.
د طالبانو تر ولکې لاندې د افغانستان د چارو یوې ادارې یوه سرچینه، چې نهغواړي نوم یې افشا شي، وايي چې حاجي نجیبالله، چې د "قوماندان لښکري" په مستعار نوم هم پېژندل کېږي، د هغو ۱۰۲ طالب زندانیانو په فهرست کې شامل دی چې په بهرنیو هېوادونو کې بندیان دي.
افغانستان انټرنشنل هڅه وکړه چې له دیوید رود او د هغه له افغان همکار طاهر لودین سره اړیکه ونیسي ترڅو د حاجي نجیبالله په اړه وپوښتي، خو له دوی څخه هیڅ غبرګون تر لاسه نهشو.
ډېویډ رود، چې پخوا د نیویارک ټایمز خبریال و، د حاجي نجیبالله د اعتراف د غونډې ګډونوال و او له غونډې وروسته یې په خپله اعلامیه کې د نوموړي د اعتراف له امله خوښي څرګنده کړه.
وکیل: نجیبالله یو جنګي اسیر دی
اندرو دالاک، چې د دې طالب قوماندان مدافع وکیل دی، هڅه کوي چې خپل موکل د عمر بند له سزا وژغوري.
هغه استدلال کوي چې پر نجیبالله لګول شوي تورونه د امریکا بهر پېښ شوي او د امریکا محکمو ته د هغوی د څېړلو صلاحیت نشته.
د هغه د مدافع وکیلانو یوه غړي افغانستان انټرنشنل ته ویلي، دا تورونه باید د عادي جنایي جرمونو په توګه ونه ارزول شي، بلکې د وسلهوالو شخړو په چوکاټ کې او په یوه نظامي محکمه کې وڅېړل شي.
یو بل تور چې پر حاجي نجیبالله لګېدلی، دا دی چې د امریکايي پوځیانو پر کاروان یې برید کړی او هغوی یې وژلي دي.
د دعوې له مخې، د ۱۳۸۷ کال د سرطان په ۶مه، د نجیبالله تر قوماندې لاندې طالبانو د میدان وردګو ولایت د سیداباد کې د امریکایي پوځیانو پر یوه کاروان برید کړی، چې په ترڅ کې یې درې امریکايي پوځیان او یو ژباړن وژل شوي دي.
د وکیلانو استدلال دا هم دی چې نجیبالله باید د جنګي اسیر په توګه د جینوا د کنوانسیونونو لاندې مصونیت ولري.
هغوی دا ادعا هم کړې چې د ۲۰۰۸ کال د پېښې پر مهال، طالبان ځان د افغانستان مشروع حکومت باله او له امریکا سره په یوه نړۍواله وسلهواله شخړه کې ښکېل وو.
ښځینه قاضۍ
د حاجي نجیبالله دوسیه د نیویارک د فېدرالي محکمې له خوا څېړل کېږي او دا محکمه یوه ښځه قاضۍ کترین فیلا پر مخ وړي. دا په داسې حال کې ده چې طالبان له ښځو سره هیڅ رسمي مقام، په ځانګړې توګه د قضا مقام نه مني.
قاضي فیلا د وکیلانو دا استدلال رد کړی چې ګواکې نجیبالله یو جنګي اسیر دی.
هغې حکم وکړ چې د افغانستان جګړه په هغه وخت کې یوه داخلي وسلهواله شخړه وه او له همدې امله، نجیبالله د یوه غیر دولتي وسلهوال ګروپ د غړي په توګه د جنګي اسیر یا جنګي مصوونیت مستحق نه دی.
قاضۍ فیلا ټینګار وکړ چې د جنګي اسیر مقام یوازې د نړۍوالو وسلهوالو شخړو پر مهال تطبیقېږي او داخلي شخړې پکې نه شاملېږي.
همداراز د نجیبالله مدافع وکیل وايي چې محکمه داسې کافي اسناد نه لري چې دا ثابته کړي چې دا پخوانی طالب قوماندان په مستقیم ډول د سرطان د ۶مې پېښه کې لاس لري.
ننګونې او بند
حاجي نجیبالله امریکا ته له رسیدو راهیسې د نیویارک د بروکلین په یوه زندان کې بندي دی.
وکیل یې وايي چې د نوموړي وضعیت د اندېښنې وړ دی، ځکه پرې زیات بندیزونه لګول شوي، لکه له کورنۍ سره د اړیکو محدودیت او روغتیایي خدماتو ته نهلاسرسی.
وکیل دا هم ویلي چې نجیبالله په تېرو پنځو کلونو کې لمر نهدی لیدلی او په انفرادي سلول کې ساتل کېږي.
د حاجي نجیبالله د محاکمې غونډه ټاکل شوې چې د روان کال د اکټوبر په ۲۳مه ترسره شي.
د افغانستان لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمی خلیلزاد د امریکا د مرکزي قوماندانۍ قوماندان جنرال مایکل کوریلا تازه څرګندونې چې پاکستان یې د ترهګرۍ ضد «یو غوره ملګری» بللی، تر پوښتنې لاندې راوستې دي.خلیزاد وايي، پاکستان هممهاله دوست او دښمن پاتې شوی.
خلیلزاد دا خبره «یو څه مبالغه» بللې او وايي، سره له دې چې پاکستان ځینې وختونه له امریکا سره د ترهګرۍ ضد مبارزه کې همکاري کړې، خو له بلې خوا یې د امریکايي عملیاتو مخه نیولې، په داسې حال کې چې د داعش سلګونه جنګیالي لا هم په پاکستان کې فعال دي.
هغه پر خپل اېکس لیکلي، « د تېر په څېر، د پاکستان پوځ هم دوست او هم دښمن پاتې شوی».
خلیلزاد وايي، « هېر مو نهشي چې اسامه بن لادن مو چیرته وموند!».
کوریلا، چې سږ کال په دوبي کې تقاعد کېږي، د سې شنبې په ورځ د امریکا د کانګرس د وسله والو ځواکونو جرګه ګۍ ته د خبرو پرمهال وویل، چې « له پاکستان سره د یوې فوق العاده ملګرتیا له لارې، دوی داعش-خراسان تعقیب کړی دی، لسګونه یې وژلي دي».
کورېلا وايي، چې پاکستان د ۲۰۲۱ کال د اګست پر ۲۶مه نېټه د کابل هوايي ډګر د ځانمرګي برید عامل امریکا ته سپارلی.
هغه زیاته کړه، « لومړۍ اړیکه راسره د پوځ مشر منیر ونیوله، چې ما هغه نیولی دی، چمتو یم چې امریکا ته یې واستوم».
کوریلا پاکستان په « ترهګرۍ ضد نړۍ کې یو فوق العاده ملګری» وباله او ویې ویل چې اسلام اباد د امریکا په «محدودو استخباراتي معلوماتو» سره داعش-خراسان تعقیبوي.
هغه ویلي، چې متحده ایالات باید له هند او پاکستان دواړو سره اړیکې وپالي او ددې لامل د اسلامي دولت خراسان څانګې پر وړاندې د پاکستان د پوځ رول ګڼي.
د اوسلو ۲۲م نړیوال فورم به نن د چهارشنبې په ورځ په ناروې کې ترسره شي، چې د بېلابېلو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیران او چارواکي به پکې ګډون وکړي. د اوسلو فورم په ویب پاڼه کې د خپرو شویو معلوماتو له مخې، د سږ کال د غونډې موضوع "ټول سره لاس په لاس؛په بدلیدونکې نړۍ کې منځګړیتوب" ده.
دا دوه ورځنۍ غونډه د ناروې د بهرنیو چارو وزارت او د بشري خبرو اترو مرکز له خوا په ګډه تنظیم شوې ده.
په دې غونډه کې به د سعودي عربستان، چین، ایران، عمان، مصر، سوریې، قطر او اوکراین چارواکي او د بهرنیو چارو وزیران ګډون وکړي.
ویل شوي، دا فورم به ګډونوالو ته یوه غیر رسمي فضا برابره کړي چې خپلې تجربې شریکې، ستراتیژۍ پیاوړې او د نړۍ د ځینو خورا پیچلو او اوږدمهاله شخړو د حل لپاره نظرونه سره شریک کړي.
په دې اړه، د ناروې د بهرنیو چارو وزیر اسپن بارت ایدي ویلي دي چې "منځګړیتوب او ډیپلوماسي د نړیوال ثبات لپاره د لومړۍ کرښې وسیلې دي."
د هغه په وینا، په داسې یوه دور کې چې تاوتریخوالی مخ پر زیاتیدو اتحادونه په ماتیدو دي، او د نړیوالو قوانینو لپاره کمزوری احترام ترسره کیږي، د اوسلو تړونونو په څېر غونډې ګټورې او اړینې دي.
سکای نیوز د اېلان ماسک په حواله راپور ورکړی، چې د ډونالډ ټرمپ په اړه په خپلو ځینو پوسټونو "پښېمانه" دی. د دواړه خواوو ترمنځ دغه ناندرۍ وروسته له هغه پیل شوې، چې ټرمپ پر اېلان ماسک سختې نیوکې وکړې او ویې ویل، چې د هغه د مخالفت له امله "خورا نهیلی" شوی دی.
له هغه وروسته د ټسلا شرکت مشر اېلان ماسک په اېکس پاڼه پر ټرمپ نیوکې وکړې او ویې لیکل: «که زه نه وای، ټرمپ به ټاکنې بایللې وای.»
ټرمپ ماسک ته خبرداری ورکړی و، چې صبر یې پای ته رسېدلی او د هغه له شرکتونو سره به دولتي قراردادونه لهمنځه یوسي او هغه ته یې د «لېوني» خطاب کړی و.
له دې سره هممهاله اېلان ماسک د امریکا ولسمشر د څرګندونو په ځواب کې ویلي و، د ټرمپ نوم د اپستین په جنجالي قضیه کې چې جنسي ځورونې پورې اړه لري، یاد شوی دی؛ خو دغه پوسټ بیا د یکشنبې په ورڅ لرې شوی و.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې په نړۍ کې د داعش د ماتولو په اړه د امریکا په مشرۍ د نړۍوالې ټلوالې ګډه ناسته د هسپانیې په پلازمېنه ماډرید ښار کې جوړه شوه.
د دغه وزارت په وینا؛ د یادې ناستې مشري د امریکا د بهرنیو چارو وزارت امنیتي پالیسۍ مشر البرټو اوچلای او د ترهګرۍ ضد مبارزې سرپرست همغږي کوونکي ګریګوري ډي لوګریفو کړې او همدارنګه په ناسته کې د هسپانیا د بهرنیو چارو وزارت مرستیال ډیاګو مارټینز بلیجو په نړۍواله کچه د داعش سره د مبارزې په اړتیا ټینګار کړی دی.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې په غونډه کې کډون کوونکو هېوادونو او په ځانګړې توګه د امریکا استازو، د نړۍوالې ټلوالې له غړو وغوښتل، چې د بهرنيو ترهګرو د سفرونو، مالي تمویل، د ځواکونو د جلب و جذب او عملیاتي پلان جوړونې مخنیوي لپاره خپلې ګډې هڅې زیاتې کړي.
خبرپاڼه زیاتوي، د ټلوالې غړو د ترهګرۍ پر ضد د خپلو بهرنیو سیاستونو د همغږۍ، د قانون د پلي کولو په برخه کې د نړۍوالو هڅو او د ګډو تګلارو پر اړتیا ټینګار وکړ او ازبکستان ته چې د ټلوالې نوی غړی دی، د ښه راغلاست پیغام ورکړل شو.
په ناسته کې دا هم څرګنده شوه، چې د داعش خراسان څانګې له ګواښ سره د مخامخ کېدو لپاره د ازبکستان مشرتابه مهم رول لري؛ څو دغه ډله د افغانستان او شاوخوا سیمو څخه تر امریکا، اروپا او نورو هېوادونو پورې د خپلو هڅو د پراخېدو فرصت پیدا نه کړي.
له بلې خوا، د روسیې د فدرالي امنیت خدماتو مشر الکساندر بورتنیکوف، په مسکو کې د ګډو ملتونو د استخباراتي مشرانو په یوه بله ناسته کې خبرداری ورکړی، چې داعش او نورې توندلارې ډلې په افغانستان، سوریه او منځني ختیځ کې خپلې هڅې زیاتې کړې دي.
هغه ویلي، چې سوریه کې سیاسي بدلون، د غزې جګړه، پر ایران فشارونه او په لیبیا کې ناورین د افراطیت د پراخېدو لامل شوی دی.
نوموړي د لویدیځ سیاستونه د دغو ناامنيو اصلي لامل بللی او زیاته کړې یې ده، چې د داعش مشران اوس له هغو جنګیالیو سره تماسونه لري چې یا خو د سوریې له زندانونو خوشې شوي او یا هم اوسمهال په افغانستان او سوریه کې فعالیت کوي.
د یادولو وړ ده، چې دغه ناسته په داسې حال کې ترسره کېږي چې د ترهګرۍ نړۍوال ګواښ مخ په زیاتېدو دی او نړۍوالې ټلوالې هڅه کوي چې له ګډو اقداماتو سره د دغې ستونزې مخه ونیسي.