د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس د دوو جلا خبرونو په خپرولو سره ویلي، چې په بادغیس، لغمان او بغلان ولایتونو کې په جلا، جلا ټرافیکي پېښو کې درې کسه مړه او ۲۷ نور ټپیان شوي دي.
په بغلان ولایت کې د طالبانو د امینې قوماندانۍ مسوولین وایي، چې د دغه ولایت د مرکز پلخمري ښار په شهرنو سیمه کې د یوې ټرافیکي پېښې له امله یو کس مړ او شپږ نور ټپیان دي.
له بل پلوه بیا په لغمان ولایت کې د طالبانو د ټرافیکو مدیریت مسوولین وایي، په دغه ولایت کې د اختر په شپو او ورځو کې ۹ ترافیکي پېښې شوې دي چې له امله یې یو کس مړ او ۱۸ نور ټپیان شوي دي.
د مسوولینو په وینا؛ څلور ټرافیکي پېښې د کابل-جلال اباد پر لویه لار، څلور په مرکز مهترلام او یوه د علیشنګ ولسوالۍ په لاره په شمرام سیمه کې شوې ده.
د یو بل خبر له مخې؛ بیا د بادغیس ولایت په مرکز قلعه نو کې د دوو موټر سایکلونو د ټکر له امله یو کس مړ او درې نور ټپیان شوي دي.
لانګ وار ژورنال وایي، چې د طالب ډلې د وژل شوي پخواني مشر ملا اختر محمد منصور هغه پرېکړه چې د ملا عمر مړینه یې پټه کړه؛ د دې لامل شوه، چې د داعش خراسان ډله راڅرګنده شي.
لانګ وار ژورنال د طالبانو د وژل شوي پخواني مشر ملا اختر محمد منصور د نهم تلین په مناسبت په یوه راپور کې ویلي، چې د طالب ډلې بنسټ اېښودونکي ملا عمر د مړینې په اړه د طالبانو د مشرتابه شورا هغه پرېکړې چې د مشر «ملا عمر» مړینه تر ډېره پټه وساتي؛ د دوی ترمنځ ژور خپلمنځي اختلافات راپورته کړل، چې په پایله کې یې د داعش ډلې د خراسان څانګې د راڅرګندېدو لپاره لاره هواره شوه.
د دغه مجلي په وینا؛ طالبانو د خپل پخواني مشر ملا اختر محمد منصور د وژل کېدو نهم تلین په مناسبت هغه ته د «زړورتیا او بصیرت شهید» لقب ورکړ او د هغه یاد یې په رسمي ډول وستایه. دا پیغام د طالبانو رسمي وېبپاڼې «الاماره» له لارې (د مئ په ۲۲مه) خپور شو، چې پکې د ملا منصور ژوند، مبارزې او مشري ته پکې ځانګړې پاملرنه شوې وه.
خو لانګ وار ژورنال لیکلي، چې په ۲۰۱۳کال کې د ملا عمر له مړینې وروسته اختر محمد منصور دغه حقیقت د دوو کلونو لپاره د طالبانو له جګړهییزو قوماندانانو پټ ساتلی و او د ملا عمر په نوم یې فتواوې او بیانونه خپرول.
په راپور کې راغلي، دغې «دوکې» د اختر محمد منصور د مشرتابه مشروعیت تر پوښتنې لاندې راوست او د طالبانو د با نفوذه شخصیتونو لکه د ملا عمر ورور، د هغه زوی یعقوب مجاهد، د کوډ داد الله (ملا داد الله) کورنۍ او نورو ترمنځ یې سخت غبرګونونه راوپارول.
لانګ وار ژورنال زیاتوي، چې د طالبانو ځینو ډلو د خپل مشر ملا محمد عمر د مړینې له اعلان وروسته د یو څه مودې لپاره له اختر منصور سره له بیعت کولو ډډه او انکار وکړ، چې په پایله کې د طالبانو ترمنځ خپل منځي شخړو زور واخیست.
د دغې مجلې په وینا؛ دغه توپیرونه د دې لامل شول، چې ځینې ډلې له طالبانو څخه جلا شي.
لانګ وار مجلې د راپور له مخې؛ د ازبکستان د اسلامي غورځنګ شاوخوا نیمایي غړي، د افغان او پاکستاني طالبانو ځینې ناراضه ډلې او د طالبانو په ډله کې د القاعدې شبکې غړي د دغه ډلې له لیکو څخه جلا او د داعش ډلې خراسان څانګه یې جوړه کړه، چې لا هم دغه ډله تر ننه پورې په افغانستان کې د طالبانو تر ټولو ګواښونکو سیالانو په توګه پاتې ده.
ملا اختر محمد منصور چې په ۲۰۱۳ کال کې د ملا محمد عمر له مړینې وروسته د دغه سخت دریځې ډلې واک او مشري په غاړه واخیست، د ۲۰۱۶کال په مئ میاشت کې د پاکستان او ایران ترمنځ د سفر پرمهال په داسې حال کې چې پاکستانی پاسپورټ او پېژندپاڼه یې لرله؛ د امریکا د بې پیلوټه الوتکې په برید کې ووژل شو.
لانګ وار ژورنال لیکلي، که څه هم د هغه مړینه طالب ډلې ته یو تاکتیکي ګوزار وو؛ خو دا د دوی د دوامداره پوځي پرمختګ د مخنیوي لامل نشو.
په هغه اعلامیه کې چې طالبانو د اختر محمد منصور د مړینې د کلیزې په مناسبت خپره کړې وه؛ دوی هغه د یوه داسې شخصیت په توګه معرفي کړی، چې طالبانو ته یې «یووالی، پراخې فتحې، د قدرت له مقام څخه ډیپلوماسي او په رهبرۍ کې ټیکاو» راوستی؛ خو د لانګ وار ژورنال په وینا، د ملا عمر د مړینې په پټولو کې د هغه رول د طالبانو د معاصر تاریخ یو له تیارو او پټو څنډو په توګه یادېږي.
افغانستان به د «سي پېک» په دویم پړاو کې د دغه پروژې یو مهم شریک او د سیمهییز اتصال ترټولو مهم رول ولوبوي، چې له امله به یې د سیمهییز اتصال، اقتصادي پرمختګ او ژورې همکارۍ نوې دروازې پرانیستل شي.
پاکستان اوبزرور وېبپانې په خپله سرمقاله کې لیکلي، چې په دې وروستیو کې د چین، پاکستان او افغانستان ترمنځ درې اړخیزه ناسته چې په بیجېنګ کې ترسره شوه، یوه تاریخي پرېکړه یې وکړه، چې له مخې به یې « سي پیک» تر کابله پورې وغځول شي.
دغه پرېکړه د افغانستان لپاره ستره اقتصادي او ستراتیژیکه لاسته راوړنه ده؛ ځکه چې له دې سره به دا هېواد د سوېلي او منځنۍ اسیا ترمنځ د یوه مهم ترانزیټي پل حیثیت پیدا کړي.
مقاله زیاتوي، یاده پرېکړه به نه یوازې د سیمې د هېوادونو ترمنځ د سیمهییز اتصال لپاره نوې لارې پرانیزي؛ بلکې د ترانسپورت، کانټینري سیسټمونو، TIR چوکاټونو، خوړو خوندیتوب او انرژۍ برخو کې هم پراخ فرصتونه رامنځته کړي.
په سرمقاله کې راغلي، چې د « سي پیک » د یوې برخې په توګه به د ترمذ – کابل – پېښور – کراچۍ او ترمذ – شبرغان – کابل ټرانزیټي دهلیزونه به نه یوازې د سوداګرۍ بهیر چټګ کړي؛ بلکې د افغانستان لپاره به د ټرانزیټ په عوایدو کې زیاتوالی او دغه هېواد ته د زېربنایي پروژو، ګډو صنعتي زونونو او انرژۍ د پراختیا فرصتونه برابر کړي، چې دا به په مستقیم ډول د افغانستان اقتصاد ته وده ورکړي.
اوبزرور لیکلي، چې د افغانستان، پاکستان او ازبکستان تر منځ وړاندیز شوې د رېل ګاډي درې اړخیزه پروژه به د افغانستان لپاره یو ستر اقتصادي نوښت وي چې په پلي کولو سره به یې د وخت، پیسو او انرژۍ سپما ممکنه او له دغې لارې به د دغه هېواد لوجستیک، ساختماني او ترانسپورتي سکتورونه پراختیا ومومي چې له امله یې په رزګونه کاري فرصتونه رامنځته کېدای شي.
مقاله په سیمهییزه همغږۍ او ټیکاو کې د افغانستان رول او ګټو ته په اشارې سره وایي، چې د اقتصادي همکارۍ پراخېدل کولای شي د دغه هېواد پر سیاسي او امنیتي ټیکاو هم مثبته اغېزه وکړي؛ ځکه چې سیمهییزه اړیکه د متقابلې هوساینې زمینه برابروي.
بل خوا د اقتصادي چارو کارپوهان باور لري، که د افغانستان دننه لازمې اسانتیاوې، قانوني چوکاټونه او امنیتي وضعیت برابر شي؛ نو دا هېواد کولای شي د سیمهییزې سوداګرۍ او ترانزیټ په مرکز بدل شي؛ خو د طالبانو حضور او د دوی د سختو تګلارو له امله رامنځته شوې نړۍواله انزوا د داسې لویو پروژو د پلي کولو پر وړاندې د خنډ اصلي لاملونه دي.
د روسیې د فدرالي امنیتي خدماتو مشر الکساندر بورتنیکوف وايي، چې د اوکراین د جګړې او د ایران موضوع په څېر مسلو په افغانستان کې د داعش او د هغې د څانګو فعالیت ګړندی کړی دی.
نوموړي دغه څرګندونې په مسکو کې د ګډو ګټو خپلواکو هېوادونو د ترهګرۍ ضد څانګو د مشرانو په ۱۸مه غونډه کې کړې دي.
نوموړي دارنګه په منځني ختیځ، افریقا، د افغانستان-پاکستان سیمې او مرکزي اسیا کې د بې ثباتۍ له امله د رامنځته شویو ګواښونو په اړه اندېښنه څرګنده کړه او د دغو ګواښونو د خپرېدو لوی لامل یې د لوېدیځ سیاستونه وبلل.
هغه زیاته کړې، په سوریه کې سیاسي بدلونونه، په غزه کې شخړه، پر ایران دوامداره فشار او په لیبیا کې د وضعیت خرابېدل په ټوله نړۍ کې د اسلامي افراطیت خپرېدو سره مرسته کوي او په دغه شرایطو کې په افغانستان کې د داعش او د هغې د څانګو فعالیت زیات شوی دی.
دغه اندېښنې داسې مهال څرګندېږي، چې همدا وړمه ورځ طالبانو په کابل کې د داعش ډلې پر وړاندې له یو لړ عملیتو خبر ورکړ.
خو د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد بیا په وار، وار ویلي، چې داعش-خراسان په افغانستان کې فعال او منظم حضور نهلري.
په کابل کې د ایران سفارت ويلي، چې د طالبانو د عامي روغتیا وزير نورجلال جلالي په تهران کې د ایران د روغتیا له وزیر محمدرضا ظفر قندي سره ليدلي. د سفارت په خبره، په دې لیدنه کې په روغتيايي چارو کې د دوه اړخیزو همکاريو پر پراخوالي خبرې شوي.
د طالبانو د روغتيا وزیر نورجلال جلالي د دوشنبې په ورځ تهران ته سفر کړی او د سې شنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۰مه) یې د «ایران هلت» نندارتون څخه لیدنه وکړه.
د معلوماتو له مخې، د طالبانو دغه وزیر د ایران د خوړو او درملو ادارې د طبي تجهیزاتو له عمومي مشر سعید رضا شاه مرادي سره هم لیدلي او پر بېلابېلو برخو يې ورسره خبرې کړې دي.
ایراني رسنیو راپور ورکړی، چې «جلالي د دې سفر په جریان کې د طبي تجهیزاتو د نویو تولیداتو او ظرفیتونو څخه هم لیدنه وکړه او نوي څه یې ترې زده کړل.»
دا لیدنه په داسې حال کې کېږي، چې ایران افغانستان ته د خپلو درملو صادرولو ته ځانګړې پاملرنه کړې.
ایراني چارواکو ویلي، چې هېواد یې د افغانستان ۷۰ سلنه درمل چمتو کوي.
ټېلګراف ورځپاڼې د «هالو ټرسټ» بنسټ په حواله راپور ورکړی، چې په افغانستان کې نږدې له هرو پنځو وګړو څخه یو یې په هغو سیمو کې ژوند کوي، چې د ماینونو او ناچاودو توکو له خطره ډکې دي. دا په دې معنا چې شاوخوا شپږنيم میلیونه افغانان په داسې سیمو کې مېشت دي.
د دې ادارې په وینا، افغانستان له اوکراین وروسته په نړۍ کې دویم هېواد دی چې تر ټولو زیات له ناچاودو توکو ککړ هېواد دی او د څلورو لسیزو پرلهپسې جګړو سره سره، د ځمکنیو ماینونو له امله رامنځته شوي ګواښونه لاهم د زرګونو افغانانو ژوند ګواښي.
دا ستونزه تر هغې وروسته نوره هم ناوړه شوې، چې لسګونه زره افغان کډوال له پاکستان او ایران نه افغانستان ته دننه شول. ډېری دا خلک په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو تر واکمنۍ وروسته له هېواده وتلي و او اوس د ژوندي پاتې کېدو لپاره ډېر لږ امکانات لري.
هالو ټرسټ بنسټ چې له ۱۹۹۸ کال راهیسې په افغانستان کې فعالیت کوي، تر دې دمه یې تر ۸۰۰ زرو ډېر ماینونه او ۱۱ میلیونه ناچاوده توکي پاک کړي دي، خو د نړۍوالو مرستو په ځانګړي ډول د امریکا نړۍوالې پراختیايي ادارې (USAID) د مرستو کمېدو له امله دا اداره اړ شوې، چې خپل کارکوونکي له ۲۲۰۰ نه ۱۰۰۰ ته راکم کړي.
په افغانستان کې د نوموړي بنسټ د پروګرامونو مشر ډاکټر فرید همایون خبرداری ورکړی، چې افغانستان ممکن «یوه هېره شوې بشري ستونزه» شي.
هغه وویل: «افغانان له ۴۰ کلونو نه ډېر له جګړو، بېځایه کېدو او بېوزلۍ سره لاس او ګرېوان دي. نړۍواله ټولنه باید په دې حساس وخت کې خلک یوازې پرېنږدي.»
هالو ټرسټ اندېښنه ښودلې، چې د ماینپاکۍ پروګرامونه به په راتلونکي کې زیانمن شي، په ځانګړي ډول ځینو اروپايي هېوادونو ویلي، چې غواړي له اوتاوا تړون څخه ووځي؛ هغه تړون چې د افرادو ضد ماینونو کارول او ساتل منع کوي.