ډونالډ ټرمپ امریکا کې یو تنکي افغان زلمي ته د «ښوونیزې بریا» جایزه ورکړې

راپور کاږي، چې په تېرو دوو لسیزو کې د طالبانو د ځانمرګو بریدونو په ګډون د بېلابېل ډوله بریدونو څخه افغانان په سخته وېره کې وو او زرګونه بې ګناه ملکي وګړي په کې وژل شوي دي؛ خو د طالبانو د خاطراتو په کتابونو کې بیا د دغو ملکي وګړو وژل کېدو ته هېڅ ډول اشارې نه دي شوې.

په راپور کې د حقاني شبکې د یوه غړي او د طالبانو د کابل امنیې قوماندانۍ د ویاند خالد ځدراڼ یادونه هم شوې، چې په دې وروستیو کې یې د «پنځلس دقیقې» په نوم د خپلو خاطرو کتاب چاپ کړی.

هغه په دې کتاب کې له بهرنیو ځواکونو او مخکیني جمهوري نظام سره د خپلو جګړو خاطرې لیکلې دي.

ټربېون ورځپانې لیکلي، طالبانو ځکه دغه ډول کتابونو لیکلو ته مخه کړې چې د دغه ډلې په باور د تېرو شلو کلونو په ترڅ کې لوېدیځو لیکوالانو د جګړې «اصلي حقیقت» خلکو ته برعکس وړاندې کړی دی.

په تېرو دوو لسیز کې د افغانستان د جګړې په تړاو د لوېدیځو لیکوالانو له لوري بېلابېل کتابونه لیکل شوي دي.

همدا راز د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت یوه مرستیال مهاجر فراهي هم د خپلې ډلې د تېرو جګړو اړوند د خاطرو یو کتاب لیکلی دی.

هغه فرانس پرېس اژانس ته ویلي، چې د کتاب لیکلو موخه یې د «حقیقت څرګندول» دي.

دا‌ په داسې حال کې ده، چې په خواله رسنیو کې د طالبانو تازه لیکل شویو کتابونو ته ډول، ډول غبرګونونه څرګند شوي.

ځینو لیکلي، چې طالبانو په دغو کتابونو کې پر خپلو «جنایتونو ښکاره اعترافونه» هم کړي او دا د راتلونکې لپاره ښه تاریخي سندونه کېدای شي.

ځینو نورو بیا اندېښنې څرګندې کړې، چې په افغانستان کې د دغه ډول کتابونو دودېدل ښايي د سختدریځۍ د ډېرېدو لپاره لا نورې لارې پرانېزي؛ ځکه دغه ډلې د روښان فکرانو پر کتابونو سخت بندیزونه هم لګولي دي.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت په بېلابېلو وختونو کې پر زرګونه کتابونو چې د دغه ډلې ضد لیکل په کې شوي او یا هم د دوی په وینا د «اسلامي اصولو» سره په ټکر کې دي، پرې بندیزونه لګولي دي.

پر کتابونو د طالبانو بندیزونو د لیکوالانو سخت غبرګونونه راپارولي او نیوکې یې کړې دي، چې طالبان غواړي یوازې د خپلې سختدریځي مفکورې د عامېدو لپاره د خپلو افکارو اړوند کتابونه په خلکو‌ په جبري توګه ولولي؛ څو دغه ډله د خپلې واکمنۍ د بقا لپاره لاره پرانېزي.

هغه وایي:« د اختر په مناسبت د مېلو او تفریح پر مهال، یو شمېر ولایتونو کې هغه کسان نیول شوي، چې د میلې په نوم یې د اسلامي ارزښتونو خلاف کړنې او منکرات ترسره کړي وو.»

هغه له خلکو غوښتي، چې مېله او تفریح دې د «شرعي اصولو» سره سم وکړي.

نوموړي د دغه ولایتونو او د نیول شویو کسانو د شمزر په اړه څه نه دي ویلي.

له بل پلوه له کندهاره سرچینو افغانستان انټرنشنل پښتو ته ویلي و، چې د دغه ډلې امربالمعروف محتسبانو د اختر په څلورو ورځو کې تر ۵۰ زيات کسان د «هګیو جنګولو او نورو تفریحي لوبو» په تور نیولي او بندیان کړي یې دي. طالبان د هګيو جنګول «قمار» ګڼي.

له کندهار څخه سرچینو افغانستان انټرنشنل پښتو ته د سې شنبه په ورځ (د غبرګولي ۲۰ مه) ویلي، چې د اختر له پیل راهیسې د تفریح او خوشحالیو دودیزې مېلې له سختو محدودیتونو سره مخ شوې دي، چې پر مهال یې د امربالمعروف محتسبانو تر ۵۰ زيات کسان نیولي او ګڼ تفریحي فعالیتونه یې بند کړي دي.

پاکستاني رسنيو د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۱مه) په یوه راپور کې ویلي، چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ کلنۍ سوداګري له ۲.۵ میلیار ډالرو څخه ۱ میلیارد ډالرو ته را ټيټه شوې ده.

د پاکستان او افغانستان د سوداګرۍ د ګډې خونې مرستیال ضیاءالحق سرحدي د دوه اړخیزې سوداګرۍ کمښت د اندېښنې وړ ګڼلی دی.

نوموړي ټينګار کړی، چې د سوداګرۍ د ودې لپاره پاکستان باید د منځنۍ اسیا هېوادونو ته لاسرسی ومومي او له افغانستان سره خپلې سوداګريزې اړيکې پياوړې کړي.

په تېرو کلونو کې پاکستان افغانستان ته سمنټ، د اوسپنې سیخونه، درمل، سبزیجات، اوړه او بوره صادر کړي او په بدل کې يې میوې او سبزیجات وارد کړي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د فبرورۍ په میاشت کې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د تاوتريخوالي له امله د تورخم دروازه وتړل شوه، چې د دواړو خواو سوداګرو ته یې میلیونونه روپۍ زيان واړوه او سوداګري يې ګډوډه کړه.

دغه لار نږدې یوه میاشت بنده وه او په هغه وخت کې چارواکو ویلي و، چې د تورخم دروازې له لارې هره ورځ افغانستان نه د ۱،۶ میلیون ډالرو په ارزښت واردات او د ۱،۴ میلیون ډالرو په ارزښت صادارت کېږي.

د راپورونو له مخې، د تورخم دروازې په تړل کېدو سره د دواړو هېوادونو ترمنځ د ۶۶ میلیون ډالرو په ارزښت سوداګري و نه شوه.

رسنۍ وايي، چې د کوهستان کالونۍ سیمې یوې اوسیدونکې ښځې د روانې میاشتې د جون په پنځمه د بالاکوټ پولیسو حوزې ته مراجعه کړې او د خپل کوچني زوی او ورېندارې د نادرکۍ راپور یې ورکړی دی.

هغې پولیسو ته ویلي، چې ورېندار یې ماشوم د رواني درملنې لپاره له ځان سره وړی و او هېڅکله بېرته کور ته نه‌ده تللې.

د راپورونو له مخې، د ماشوم پلار چې په دوبۍ کې ژوند کوي، د ناڅرګندو کسانو له‌خوا ګواښونکې ټلیفوني اړیکه ترلاسه کوي او د ۳۰ میلیون پاکستانیو روپیو د تاوان غوښتنه ترې کېږي.

د ټلفوني اړیکو په دوام، پولیسو د بالاکوټ ولسوالۍ په «ډومګلا» سیمه کې د شکمنو کسانو استوګن‌ځای پیدا کړی دی. د عملیاتو په بهیر کې انسان‌تښتوونکو پر پولیسو ډزې کړي، چې هغوی په ځوابي ډزو کې وژل شوي دي.

پولیسو ادعا کړې ده، چې وژل شوي کسان افغانان وو او د دې پیښې په اړه نورې پلټنې روانې دي.

نوموړي د چهارشنبې په ورځ مشرانو جرګې ته د افغان جګړې په اړه د خپلې وینا په یوې برخه کې زیاته کړې، چې په افغانستان کې د ناټو ځینو غړو هېوادونو یوازې په نوم حضور درلود، خو په عمل کې یې ډېر ځواک او جنګي وړتیا نه‌لرله.

د برېتانیا ایندپېنډنټ د راپور پر بنسټ، د متحده‌ایالتونو د دفاع وزیر ټینګار وکړ: «یو واقعي اېتلاف هغه وخت معنا لري کله چې واقعي دفاعي ظرفیت موجود وي.»

د هغه دې څرګندونو د امریکا د ډیموکراټ ګوند سناتور کریس کونز غبرګون را پاراولی او په وینا یې، د واشنګټن متحدینو هم لویې قربانۍ ورکړي او ځینې هېوادونه، لکه ډنمارک ته د خپل لږ نفوس پرتله ډېر تلفات واوښتل. کونز زیاته کړه: «دا باید روښانه شي چې زموږ متحدینو په افغانستان کې هم خدمت کړی او هم یې قرباني ورکړې ده.»

هېګسټ وايي، چې دی د افغانستان په جګړه کې د بهرنیو ځواکونو قربانۍ له پامه نه‌غورځوي، خو ټینګار یې کړی، چې د جګړې ډېر مسوولیت او لګښت د متحده‌ایالاتو پر غاړه و.

د یادونې ده، چې د افغانستان په ۲۰ کلنه جګړه کې د ناټو ۳۲غړو هېوادونو او نورو متحدینو له امریکا سره ملتیا کوله. په دې موده کې ۲ زره او ۴۶۱ امریکایي او ۴۵۷ هم برېتانوي سرتېري وژل شوي دي. د افغانستان په جګړه کې برېتانیا تر امریکا وروسته دویم هېواد دی چې د سرتېرو ډېر تلفات لري.

دا په داسې حال کې ده، چې د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵مه پر افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو وروسته د امریکا په مشرۍ ناټو هېوادونه له افغانستان ووتل او هلته یې خپل ماموریت پای ته ورساوه.