جي۷ هېوادونه: ایران باید هېڅکله اټومي وسلو ته لاس‌رسی ونه لري

هغوی سې‌شنبه (د غبرګولي ۲۷مه) په رالېږل شویو غږیزو پیغامونو کې ویلي، چې د څښاک پاکو اوبو کمېدو او د ځمکې تل ته ښکته‌کېدو د لوګر د محمداغې ولسوالۍ اوسېدونکو په ګډون د دغه ولایت سلګونه کورنۍ له سختو ستونزو سره مخامخ کړي دي.

د لوګر ولایت د اوسېدونکو په وینا، په دغه ولایت کې د اوبو کچه پخوا ۴۵ متره وه؛ خو اوس ۱۸۰ مترو ته ښکته شوې ده.
د یاد ولایت یوه اوسېدونکي وویل: «خلک مجبور دي، چې له ډېر لرې واټن نه په لاس ګاډو، څارویو یا نورو نقلیه وسایطو کې اوبه راوړي.»

د لوګر ولایت اوسېدونکو له طالبانو او نړۍوالو بنسټونو نه د دې ستونزۍ د هوارۍ لپاره د مرستې غوښتنه کړې ده.

اقلیمي بدلون، د ورښتونو کمښت، د زېرمو د ناسم مدیریت استخراج او د یوه مسوول حکومت د نظارت نشتوالی د دې لامل شوی، چې د افغانستان یو شمېر ولایتونه د څښاک پاکو اوبو له کمښت سره مخامخ شي.

د یادونې ده، چې څه موده مخکې د ایران فرنټ پېج د نادولتي موسسې د یوه تازه راپور په حواله لیکلي و چې په کابل کې د اوبو زېرمې په تېرو ۱۰ کلونو کې د ښاري پراختیا او اقلیمي بدلونونو له امله تر ۳۰ مترو پورې راکمې شوې دي.

نوموړي زیاته کړې: «د جګړې د پیل پرېکړه باید د کانګرس د رایې او تصویب له‌مخې وشي، نه د حکومت له‌خوا د یوې اړخیزې پرېکړې په توګه.»

نوموړی دا څرګندونې داسې مهال کوي، چې ځینو نورو سناتورانو پر ایران د امریکا د برید ترسره‌کېدو غوښتنه کړې ده.

تر دې مخکې یوه بل سناتور لېنډسي ګراهام له فاکس نیوز سره په مرکه کې ویلي و، چې د امریکا لپاره د ایران پر وړاندې د «سخت دریځ غوره‌کولو» وخت دی.

هغه ټینګار کړی، چې «د خامنه‌يي قضیه باید وتړل شي.»

نوموړي وزارت زیاته کړې، د تړون د اجرأتو ارزونې لپاره ګډې کمېټې د دې ډلې له اړوندو دولتي ادارو نه جوړې شوې وې.

د دې کمېټو د څېړنو پایله کې ثابته شوې، چې «افچین شرکت» له تړون نه څو-څو وارې سرغړونه کړې او د خپلو ژمنو د عملي‌کېدو په برخه کې پاتې راغلی دی.

د تړون د فسخه‌کېدو پرېکړه د طالبانو د اقتصادي معاونیت په وړاندیز او د دغې ډلې د ریاست الوزرا د حکم پر بنسټ شوې ده.

همداراز، د کانونو او پټرولیم وزارت خبر ورکړی، چې د تړون له فسخه‌کېدو وروسته یاد وزارت غواړي د دې پروژې حقوقي اسناد، تخنیکي مسایل او د مالي حسابونو تصفیه د نړۍوالو تجربه‌لرونکو مشورتي شرکتونو له‌خوا و ارزول شي.

دغه وزارت له لېواله شرکتونو نه غوښتنه کړې، چې خپلې رسمي لېوالتیاوې (Expression of Interest) له یاد وزارت سره شریکې کړي.

په افغانستان کې د «یونېسف»مشر تاج الدین اولویه ویلي، چې افغان ماشومان نه یوازې د مناسبې تغذیې څخه محروم دي، بلکې د ودې او پرمختګ لپاره له لومړنیو اړتیاوو هم محروم پاتې دي.

هغه زیاته کړه: «د ماشومانو خوارځواکي یو خاموش رنځ دی، افغان ماشومان هره ورځ له اتو اړینو خوړو څخه یوازې دوه ډوله خواړه لري.»

نوموړي دغه راز خبرداری ورکړ، چې د کافي خوړو نشتوالي افغان ماشومان د سختې خوارځواکۍ او مړینې له ګواښ سره مخ کړي دي.

بلخوا له ماشومانو څخه د ملاتړ صندوق اعلان کړی، چې د کامن ویلت هېوادونو او انګلستان په همکارۍ یې د افغان ماشومانو د ملاتړ لپاره "د افغانستان لپاره د لومړي خواړه" په نوم یو پروګرام پیل کړی دی.

د یونېسف په وینا، دا پروګرام د افغانستان په ګوټ ګوټ کې ۱.۷میلیون ماشومانو ته د خوړو رسولو لپاره برابر شوی دی.

د یونېسف د راپور له مخې، په افغانستان کې ۳.۵ میلیونه ماشومان د ودې له پلوه له نیمګړې ودې سره مخامخ دي، چې ۱.۴ میلیونه یې د مرګ له ګواښ سره مخ دي.

په راپور کې راغلي، چې د پنځو کلونو څخه کم عمر لرونکي ۲.۱ میلیونه ماشومان د خوړو له کمښت سره مخ دي، چې ۸۵ سلنه یې له دوو کلونو څخه کم عمر لري.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو څخه د ملاتړ صندوق ویلي، چې افغانستان په نړۍ کې د ماشومانو د خوړو د فقر تر ټولو لوړه کچه لرونکو هېوادونو په منځ کې څلورم ځای لري.

د برېتانیا شارژدافیر چې په دې پروګرام کې د «یونېسف» ملاتړ کوي، ټینګار کړی چې «د افغانستان لپاره لومړی خواړه» پروګرام په هېواد کې د خوارځواکۍ د بحران ریښې په نښه کوي. هغه زیاته کړه چې افغان ماشومان صحي او مناسب رژیم ته د لاسرسي مستحق دي.

ټرمپ یو ځل بیا ټینګار کړی، چې ایران باید له امریکا سره اټومي تړون لاسلیک کړی وای.

هغه لیکلي: «ایران باید هېڅکله اټومي وسله ترلاسه نه کړي. ما دا خبره بیا بیا کړې! ټول باید سمدستي له تهران نه ووځي.»

ټرمپ دا څرګندونې داسې مهال کوي، چې د ایران او اسراییل ترمنځ تاوتریخوالي او پوځي نښتې روانې دي او اندېښنه شته چې وضعیت لا نور کړکېچن شي.