یونېسف: میلیونونه افغان ماشومان له خاموش کړاو او وژونکې لوږې سره مخ دي

د دغه وزارت مرستیال محمد اسماعیل غزنوي ویلي، د طالبانو د مشر "په شفقت" سره په قبایلي سیمو کې له ۳۰۰ ډېرې پروژې پیل شوې دي.

غزنوي په کابل کې د حکومت د رسنیو په مرکز کې یوې خبري غونډې ته په خبرو کې وویل: «دغه بودیجه له داخلي سرچینو تمویلېږي او هېڅ بهرنۍ مرسته پکې شامله نه ده، که یاده بودیجه اضافي شوه، نورو ولایتونو ته به هم ځانګړې شي.»

هغه زیاته کړه، د دې بودیجې د تطبیق مسوولیت د سرحدونو او قبایلو چارو وزارت ته سپارل شوی، تر څو دا پیسې د سړکونو جوړولو، کلینیکونو جوړولو، د اوبو رسولو او د مخابراتي شبکو پراختیا لپاره په قبایلي سیمو کې ولګوي.

د غزنوي په وینا، په یادو اوو سرحدي ولایتونو کې تر ۳۰۰ ډېرې پروژې منظورې شوې دي، چې ځیني یې اوس مهال عملي پيل شوې دي.

هغه دا روښانه نکړه، چې دا بودیجه یوازې د افغانستان په خاوره کې لګول کېږي که د پاکستان اړوند قبایلي سیمې هم پکې شاملې دي.

د افغانستان پخوانیو حکومتونو هم د پاکستان قبایلي سیمو لپاره پروژې لرلې، چې د سرحدونو، قومونو او قبایلو وزارت له لارې به تمویلېدلې.

د ډیورنډ کرښې په رسمیت نه پېژندل

غزنوي د خپلو خبرو په یوه برخه کې له پاکستان سره د سرحدي اختلافاتو یادونه وکړه. کله چې ترې وپوښتل شول چې ایا دا پروژې به له پاکستان سره شخړو ته زمینه برابره کړي؟ هغه وویل چې له پاکستان سره به کومه ستونزه نه وي.

نوموړي ټینګار وکړ: «خلک دې ډاډه اوسي، موږ د ډیورند کرښه نه منو. دا یوه خیالي کرښه ده چې د برېتانوي هند له خوا ترسیم شوې ده»

هغه زیاته کړه، چې طالبان د ایران، تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان پولې مني، خو د ډیورند کرښې د رسميت پېژندلو هېڅ پلان نه لري.

غزنوي د ډیورند کرښې پر اوږدو کې پاکستان سره د ستونزو په اړه وویل: «دا ستونزې جدي نه دي او له پاکستاني لوري سره امنیتي، سیاسي او دیپلوماتیک تماسونه روان دي.»

طالبان هم د پخوانیو حکومتونو په څېر د ډیورند کرښه نه مني او دوی څو ځلې له پاکستاني سرحدي ځواکونو سره په همدې تړاو نښتې هم کړې دي، چې ډېری یې د سرحدي پوستو د جوړولو له امله وې.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت نن د غبرګولي ۲۶مه د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره لیکلي، چې ددې ډلې د بهرنیو چارو وزیر د ایران پر خاوره د اسراييل هوايي بریدونه، چې د نظامي مرکزونو ترڅنگ، عامه استوگنېزې سیمې هم پکې په نښه شوې، وغندل.

متقي دغه بریدونه له نړیوالو قوانینو سرغړونه او د ايران د ملي حاکميت نقض بللی.

متقي د ایران بهرنیو چارو وزیر ته ویلي چې په سعودي عربستان کې د پاتې ايراني حجاجو د خوندي لیږد په برخه کې همکارۍ ته چمتو دي.

د طالبانو بهرنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې د عباس عراقچي په حواله لیکلي چې د ایران د بهرنیو چارو وزیر سيد عباس عراقچي د ټيليفوني اړيکې د ستايلو ترڅنگ په خپلو خبرو کې پر ایران د اسراييل د بریدونو په اړه د طالبانو له دريځه مننه وکړه.

په خبرپاڼه کې راغلي چې عباس عراقچي افغانستان د یوه ملاتړي او خواخوږي هیواد په توګه د ایران یو ښه ګاونډی هیواد یاد کړی.

د طلوع نیوز ځینو کارمندانو نن دوشنبه د غبرکولي ۲۶مه افغانستان انټرنشنل ته وویل چې په کوښه کېدونکو کې د طلوع نیوز ځینې مرکزي او ولایتي خبریالان هم شامل دي.

د طلوع نیوز کارمندان وایي، «موږ ته تر جولای ۱۵ مې وخت راکړل شوی، چې له هغه وروسته مو له طلوع نیوز سره خپلې دندې پای ته رسېږي.»

په همدې حال کې د طلوع نیوز ځینو برحاله کارمندانو وویل چې د بودجې د کمښت له امله یې د دوی معاشونه هم ۱۵ سلنه کم کړي دي.

د یادې شبکې اداري سرچینو وویل چې د تېر جمهوریت له پرځېدو وروسته په طلوع نیوز کې ټوټال ۱۲۰ کسانو کار کاوه، خو څو میاشتې وړاندې یې شاوخوا ۵۰ کارمندان له دندو ګوښه کړل او اوس شاوخوا ۳۰ نور به تر جولای ۱۵مه له خپلو دندو کوښه شي، چې له دې سره به طلوع نیوز کې یوازې ۴۰ تنه کارمندان پاتې شي.

د طلوع نیوز یو بل کارمند وویل:« په ګوښه کېدونکو کسانو کې خبریالان، نطاقان، کامره مینان، ویډیو ایډيټران او د تخنیکي برخې کسان شامل دي.»

موبي یوه رسنیزه ډله ده، چې طلوع تلویزیون، لمر تلویزیون، طلوع نیوز، ارمان راډیو، د باربورد میوزیک سټوډیو، کابورا پروډکشن او اراکوزیا راډیو اداره کوي.

د طلوع، طلوع نیوز او لمر په ګډون د موبي ګروپ ډیری اړوند شبکو په ۱۴۰۰ کال کې د طالبانو تر واکمنۍ وروسته په افغانستان کې خپلو خپرونو ته دوام ورکړ.

په همدې حال کې، دا شبکه د افغانستان د نورو کورنیو رسنیو په څېر، د طالبانو د حکومت له خوا په پراخه کچه سانسور شوې او د دې ډلې تر څارنې لاندې ده.

د رسنیو په چلند کې بدلون د طلوع ټلویزیون اعتبار او د اورېدونکو کچه ډېره اغېزمنه کړې ده.

طالبان د افغانستان پر کورنیو رسنیو قوي کنټرول لري او د دغو بنسټونو فعالیت او ازادي یې سخته محدوده کړې ده.

ځینو سرچینو د بودجې کمښت او د موبي ګروپ د کارمندانو ګوښه کول د متحده ایالاتو د بهرنیو مرستو له کمولو سره تړلي وبلل.

موبي میډیا ګروپ له خپل تاسیس راهیسې د امریکا متحده ایالاتو پراخ مالي ملاتړ ترلاسه کړی او اوس د متحده ایالاتو له خوا د بهرنیو مرستو په بندیدو سره د دې سازمان مالي ملاتړ هم اغیزمن شوی.

تر اوسه موبي ګروپ او طلوع نیوز د خپلو کارمندانو د اېستلو په اړه رسمي څه نه دي ویلي.

د طالبانو د یاد وزارت ویاند سیف الاسلام خېبر په وینا؛ که هر څوک د دوی له دغو سپارښتنو سرغړونه وکړي، نو پر وړاندې به یې جدي او قانوني اقدامات وشي.

هغه زیاته کړې: «هېڅوک باید خواله رسنۍ په ناسم ډول ونه کاروي».

د نوموړي په خبره، خواله رسنۍ باید د کره معلوماتو، سوداګرۍ، زده‌کړو او عامه پوهاوي لپاره وکارول شي.

طالبانو تر دې مخکې هم ورته بندیزونه او محدودیتونه لګولي وو. د دغې ډلې د استخباراتو ادارې تر څنګ د امربالمعروف وزارت د خواله رسنیو یو شمېر کارکوونکي شکنجه کړي او زنداني کړي هم دي.

طالبانو په دویم ځل واکمنۍ کې هم د بیان پر ازادۍ سخت بندیزونه لګولي او په خواله رسنیو یې هم ځانګړې څار ډلې جوړې کړې دي.

دغه ډلې مسوولیت لري، چې د طالبانو په خلاف هر ډول تبلیغاتو پر ضد فعالیتونه وکړي او هغه کسان هم په نښه کړي چې دوی ننګوي یا هم پرې نیوکې کوي.

د افغانستان لپاره د قزاقستان ځانګړی استازی یرکین توکوموف یو تجربه لرونکی ډیپلومات دی او د ډېرو کلونو لپاره یې د قزاقستان د ستراتیژیکو مطالعاتو په انسټیټیوټ کې د دغه هېواد د ولسمشر تر څارنې لاندې کار کړی دی.

یرکین توکوموف په ۱۹۷۳ کال کې زېږېدلی او په نړۍوالو اړیکو او فلسفه کې یې لوړې زده‌کړې کړې دي.

که څه هم قزاقستان د نورو هېوادونو په څېر طالبان په رسمیت نه پېژني؛ خو له دې ډلې سره ډیپلوماټیکې او اقتصادي اړیکې لري.

قزاقستان تر دې وړاندې د ۲۰۲۴ کال په جنورۍ میاشت کې طالبان د ترهګرو ډلو له نوملړه و اېستل.