متقي له عراقچي سره په ټیلیفوني اړیکه کې پر ایران د اسراییل بریدونه وغندل

د طلوع نیوز ځینو کارمندانو نن دوشنبه د غبرکولي ۲۶مه افغانستان انټرنشنل ته وویل چې په کوښه کېدونکو کې د طلوع نیوز ځینې مرکزي او ولایتي خبریالان هم شامل دي.

د طلوع نیوز کارمندان وایي، «موږ ته تر جولای ۱۵ مې وخت راکړل شوی، چې له هغه وروسته مو له طلوع نیوز سره خپلې دندې پای ته رسېږي.»

په همدې حال کې د طلوع نیوز ځینو برحاله کارمندانو وویل چې د بودجې د کمښت له امله یې د دوی معاشونه هم ۱۵ سلنه کم کړي دي.

د یادې شبکې اداري سرچینو وویل چې د تېر جمهوریت له پرځېدو وروسته په طلوع نیوز کې ټوټال ۱۲۰ کسانو کار کاوه، خو څو میاشتې وړاندې یې شاوخوا ۵۰ کارمندان له دندو ګوښه کړل او اوس شاوخوا ۳۰ نور به تر جولای ۱۵مه له خپلو دندو کوښه شي، چې له دې سره به طلوع نیوز کې یوازې ۴۰ تنه کارمندان پاتې شي.

د طلوع نیوز یو بل کارمند وویل:« په ګوښه کېدونکو کسانو کې خبریالان، نطاقان، کامره مینان، ویډیو ایډيټران او د تخنیکي برخې کسان شامل دي.»

موبي یوه رسنیزه ډله ده، چې طلوع تلویزیون، لمر تلویزیون، طلوع نیوز، ارمان راډیو، د باربورد میوزیک سټوډیو، کابورا پروډکشن او اراکوزیا راډیو اداره کوي.

د طلوع، طلوع نیوز او لمر په ګډون د موبي ګروپ ډیری اړوند شبکو په ۱۴۰۰ کال کې د طالبانو تر واکمنۍ وروسته په افغانستان کې خپلو خپرونو ته دوام ورکړ.

په همدې حال کې، دا شبکه د افغانستان د نورو کورنیو رسنیو په څېر، د طالبانو د حکومت له خوا په پراخه کچه سانسور شوې او د دې ډلې تر څارنې لاندې ده.

د رسنیو په چلند کې بدلون د طلوع ټلویزیون اعتبار او د اورېدونکو کچه ډېره اغېزمنه کړې ده.

طالبان د افغانستان پر کورنیو رسنیو قوي کنټرول لري او د دغو بنسټونو فعالیت او ازادي یې سخته محدوده کړې ده.

ځینو سرچینو د بودجې کمښت او د موبي ګروپ د کارمندانو ګوښه کول د متحده ایالاتو د بهرنیو مرستو له کمولو سره تړلي وبلل.

موبي میډیا ګروپ له خپل تاسیس راهیسې د امریکا متحده ایالاتو پراخ مالي ملاتړ ترلاسه کړی او اوس د متحده ایالاتو له خوا د بهرنیو مرستو په بندیدو سره د دې سازمان مالي ملاتړ هم اغیزمن شوی.

تر اوسه موبي ګروپ او طلوع نیوز د خپلو کارمندانو د اېستلو په اړه رسمي څه نه دي ویلي.

د طالبانو د یاد وزارت ویاند سیف الاسلام خېبر په وینا؛ که هر څوک د دوی له دغو سپارښتنو سرغړونه وکړي، نو پر وړاندې به یې جدي او قانوني اقدامات وشي.

هغه زیاته کړې: «هېڅوک باید خواله رسنۍ په ناسم ډول ونه کاروي».

د نوموړي په خبره، خواله رسنۍ باید د کره معلوماتو، سوداګرۍ، زده‌کړو او عامه پوهاوي لپاره وکارول شي.

طالبانو تر دې مخکې هم ورته بندیزونه او محدودیتونه لګولي وو. د دغې ډلې د استخباراتو ادارې تر څنګ د امربالمعروف وزارت د خواله رسنیو یو شمېر کارکوونکي شکنجه کړي او زنداني کړي هم دي.

طالبانو په دویم ځل واکمنۍ کې هم د بیان پر ازادۍ سخت بندیزونه لګولي او په خواله رسنیو یې هم ځانګړې څار ډلې جوړې کړې دي.

دغه ډلې مسوولیت لري، چې د طالبانو په خلاف هر ډول تبلیغاتو پر ضد فعالیتونه وکړي او هغه کسان هم په نښه کړي چې دوی ننګوي یا هم پرې نیوکې کوي.

د افغانستان لپاره د قزاقستان ځانګړی استازی یرکین توکوموف یو تجربه لرونکی ډیپلومات دی او د ډېرو کلونو لپاره یې د قزاقستان د ستراتیژیکو مطالعاتو په انسټیټیوټ کې د دغه هېواد د ولسمشر تر څارنې لاندې کار کړی دی.

یرکین توکوموف په ۱۹۷۳ کال کې زېږېدلی او په نړۍوالو اړیکو او فلسفه کې یې لوړې زده‌کړې کړې دي.

که څه هم قزاقستان د نورو هېوادونو په څېر طالبان په رسمیت نه پېژني؛ خو له دې ډلې سره ډیپلوماټیکې او اقتصادي اړیکې لري.

قزاقستان تر دې وړاندې د ۲۰۲۴ کال په جنورۍ میاشت کې طالبان د ترهګرو ډلو له نوملړه و اېستل.

دغه وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره لیکلي، چې دغه بلنه تېره ورځ په کابل کې د قرغزستان سفیر تورداکون سیدیکوف د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي سره په لیدنه کې ورکړې ده.
د خبرپاڼې له مخې؛ ښاغلي نورالدین عزیزي د قرغزستان د اقتصاد او سوداګرۍ وزیر له بلنې او افغانستان ته د قرغزي پلاوي له سفر هرکلی وکړ.

هغه وړاندیز کړی، چې افغانستان ته د دغه پلاوي د سفر په لړ کې دې په کابل کې د قرغزستان د محصولاتو او تولیداتو نندارتون جوړ شي.
د عزیزي په وینا؛ که چېرې د یاد هېواد پلاوی د اقتصاد او سوداګرۍ د وزیر په مشرۍ ګډون وکړي؛ د تړونونو لاسلیک به په لوړه کچه ترسره شي.
په خبرپاڼه کې راغلي، په دغه لیدنه کې دواړو خواوو د سوداګریزو اړیکو د پراختیا لپاره د یوه پلان جوړولو، د دواړو هېوادونو د خصوصي سکتور فعالانو ترمنځ د سوداګریزو تبادلو لپاره د اسانتیاوو برابرولو، د سوداګرۍ، ترانزیت او پانګونې تړونونو لاسلیک کولو، د ترانزیت او لوژستیکي اسانتیاوو د برابرولو لپاره د لوژستیکي مرکز جوړولو او د قرغزستان جمهوریت څخه افغانستان ته د بشري مرستې په ګډون د بېلابېو مسلو په اړه بحث او خبرې کړې دي.
په دغه لیدنه کې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره د اقتصادي اړیکو پر پیاوړتیا ټینګار کړی دی.

نوموړي وړاندیز کړی، چې د مرستو وېش دې د افغان کډوالو او د افغانستان قرغزیانو ته متمرکز شي.

راپور زیاتوي،‌ د طالبانو ملکي هوايي چلند ادارې د یوې رسمي خبرتیا له لارې ویلي، ټولې نړۍوالې الوتکې چې غواړي د کابل د الوتنیزو معلوماتو له سیمې (Kabul FIR) څخه تېرې شي؛ باید مخکې له مخکې رسمي اجازه تر لاسه کړي.

د دغې نوې پرېکړې له مخې؛ ډېری نړۍوالې الوتکې اړې شوې، چې د لنډ وخت لپاره د پاکستان په فضايي حریم کې تم شي؛ څو پر کابل له واکمنې ډلې اجازه ترلاسه کړي. له اجازې تر لاسه کولو وروسته، یادې الوتکې کولای شي د افغانستان له هوایي حریم څخه تېرې شي.

جیو نیوز وړاندې کاږي،‌ په تېرو ۲۴ ساعتونو کې یو شمېر نړۍوالو الوتکو د کابل د الوتنیزو معلوماتو سیمې ته له ننوتو وړاندې د پاکستان په هوايي حریم کې ځنډنۍ شوې او دورې یې وهلې دي. د بېلګې په توګه یې د برېتېش اېروېز BA142 الوتکه یاده کړې، چې له نوي ډیلي څخه لندن ته روانه وه. دغه الوتکه شاوخوا ۲۰ دقیقې د پاکستان په فضا کې پر ګرځېدو مجبوره شوې وه.

سربېره پر دې، نورې هغه الوتکې چې له سنګاپور څخه فرانکفورټ، لندن او کوپنهاګ ته روانې وې او همداراز الوتنې له تایپه څخه فرانکفورټ ته او له نوي ډیلي څخه زوریخ ته تلونکې وې؛ هم د ورته ځنډ سره مخ شوې تر څو د طالبانو اجازه تر لاسه کړي.

یادې ټلوېزیوني شبکې په راپور کې لیکي، د طالبانو ملکي هوايي چلند ادارې له‌خوا خپره شوې خبرتیا ښيي؛ تر هغه مهاله چې رسمي اجازه ورنه کړل شي، هېڅ الوتکه نه شي کولای د افغانستان فضا وکاروي. که څه هم د دغې پرېکړې کره لامل لا هم نه دی شریک شوی؛ خو داسې ښکاري، چې امنیتي اندېښنې او نظارتي دلایل به یې تر شا وي.

دغه پرېکړه داسې مهال ترسره کېږي، چې د ایران او اسراییل د روان کړکېچ له امله په سیمه کې یو شمېر هېوادونو پر خپلو هوایي حریمونو څار ډېر کړی دی.