طالبان وایي، چې قرغزستان هېواد په بېشکک فورم کې د ګډون بلنه ورکړې

راپور زیاتوي،‌ د طالبانو ملکي هوايي چلند ادارې د یوې رسمي خبرتیا له لارې ویلي، ټولې نړۍوالې الوتکې چې غواړي د کابل د الوتنیزو معلوماتو له سیمې (Kabul FIR) څخه تېرې شي؛ باید مخکې له مخکې رسمي اجازه تر لاسه کړي.

د دغې نوې پرېکړې له مخې؛ ډېری نړۍوالې الوتکې اړې شوې، چې د لنډ وخت لپاره د پاکستان په فضايي حریم کې تم شي؛ څو پر کابل له واکمنې ډلې اجازه ترلاسه کړي. له اجازې تر لاسه کولو وروسته، یادې الوتکې کولای شي د افغانستان له هوایي حریم څخه تېرې شي.

جیو نیوز وړاندې کاږي،‌ په تېرو ۲۴ ساعتونو کې یو شمېر نړۍوالو الوتکو د کابل د الوتنیزو معلوماتو سیمې ته له ننوتو وړاندې د پاکستان په هوايي حریم کې ځنډنۍ شوې او دورې یې وهلې دي. د بېلګې په توګه یې د برېتېش اېروېز BA142 الوتکه یاده کړې، چې له نوي ډیلي څخه لندن ته روانه وه. دغه الوتکه شاوخوا ۲۰ دقیقې د پاکستان په فضا کې پر ګرځېدو مجبوره شوې وه.

سربېره پر دې، نورې هغه الوتکې چې له سنګاپور څخه فرانکفورټ، لندن او کوپنهاګ ته روانې وې او همداراز الوتنې له تایپه څخه فرانکفورټ ته او له نوي ډیلي څخه زوریخ ته تلونکې وې؛ هم د ورته ځنډ سره مخ شوې تر څو د طالبانو اجازه تر لاسه کړي.

یادې ټلوېزیوني شبکې په راپور کې لیکي، د طالبانو ملکي هوايي چلند ادارې له‌خوا خپره شوې خبرتیا ښيي؛ تر هغه مهاله چې رسمي اجازه ورنه کړل شي، هېڅ الوتکه نه شي کولای د افغانستان فضا وکاروي. که څه هم د دغې پرېکړې کره لامل لا هم نه دی شریک شوی؛ خو داسې ښکاري، چې امنیتي اندېښنې او نظارتي دلایل به یې تر شا وي.

دغه پرېکړه داسې مهال ترسره کېږي، چې د ایران او اسراییل د روان کړکېچ له امله په سیمه کې یو شمېر هېوادونو پر خپلو هوایي حریمونو څار ډېر کړی دی.

سرچینې وايي، نښته هغه مهال رامنځته شوه چې په سیمه کې د یوې نوې پوستې د جوړولو هڅه روانه وه.

د یادونې ده، چې تر دې دمه د دواړو هېوادونو چارواکو د پېښې په اړه په رسمي ډول څه دي ویلي.

تر دې وړاندې د کونړ په دانګام ولسوالۍ کې هم د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ په پرله‌پسې ډول نښتې شوې وې.

ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي و، چې له تېرو څو ورځو راهیسې د کونړ د دانګام ولسوالۍ په ډنډي سر سیمه باندې د پاکستان له لوري راکټي بریدونه ترسره کېږي.

سرچینو ویلي، چې په سیمه کې د طالبانو او پاکستاني لوري ترمنځ په نښته کې په وقفه یې ډول له درنو او سپکو وسلو استفاده شوې.

تر دې مهاله د دانګام د نښتو له امله له دواړو لوریو څخه د دوو ملکي کسانو د وژل کېدو او دوو نورو ټپي کېدو خبر ورکړل شوی و.

پاکستاني رسنیو ویلي، دغه نښتې د افغانستان لورې ته د کونړ په دانګام ولسوالۍ او د پاکستان لوري ته د باجوړ ولسوالۍ د مومند، کټکوټ، غاخي او نښتر پاس په سیمو کې شوي.

دا په داسې حال کې ده، چې په کونړ ولایت کې د ډيورنډ پولې په شاوخوا سیمه کې د پاکستاني ځواکونو او طالبانو ترمنځ وخت ناوخته نښتې رامنځته کېږي.

دا نښتې ډېری وخت د پاکستان له خوا د راکټي بریدونو له امله شدت مومي، چې د دواړو خواوو ترمنځ تاوتریخوالی زیاتوي.

یاده بېړۍ شل زره متریک ټنه کیمیاوي سره (ډي ای پي) له اسټرالیا راوړي او دا د نوي ټرانزیټي چوکاټ له مخې دویمه رسمي بار وړونکې بېړۍ ده، چې ګوادر بندر ته رسېږي.

تر دې وړاندې هم یوه ورته بېړۍ د روان کال په فبرورۍ کې دغه بندر ته رسېدلې وه.

د پاکستان مرکزي وزیر وویل، چې دا پرمختګ به افغانستان ته د نړۍوالو بازارونو پر لور یو اغېزناک لاره پرانیزي او ګوادر بندر به د داخلي سیمو لکه افغانستان لپاره یوه ستراتیژیکه سوداګریزه دروازه باندې بدله شي.

نوموړي دا هم زیاته کړه، چې د اقتصادي همغږۍ کمېټې وروستۍ پرېکړې چې له مخې یې د بانکي ضمانت پر ځای د بیمې تضمین منل کېږي، د سوداګرۍ په بهیر کې اسانتیا راوستې ده او د مالونو تصفیې چارې یې چټکې کړې دي.

هغه بندري چارواکو ته سپارښتنه کړې، چې د مالونو د ژر تر ژره لېږد او خالي کولو لپاره لازم ګامونه پورته کړي او باور یې څرګند کړ، چې ګوادر بندر اوس بشپړ چمتو دی څو د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ټرانزیټ زیاتېدونکی حجم اداره کړي.

چودري همداراز وویل، چې دا پرمختګ نه یوازې لګښتونه راکموي، بلکې د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګریزې اړیکې غښتلې کوي او ګوادر کولی شي د سیمې د اقتصادي یووالي لپاره یوه محوري نقطه شي.

د طالبانو ویاند وايي، چې نوموړي په خپله وینا کې د علماوو د دیني، ټولنیز او سیاسي رول یادونه وکړه او ویې ویل چې هغوی باید د انبیاووور پاتې مسوولیتونه پر مخ یوسي، شریعت نافذ کړي، د خلکو ترمنځ قضا وکړي، منازعات حل کړي او د تعلیم، دعوت او نصیحت له لارې د دین ساتنه وکړي.

د طالبانو مشر زیاته کړې چې د دیني علومو احیا د شریعت اقامه تضمینوي او د خلکو اصلاح هم له علم سره تړلې ده.

هغه له استادانو وغوښتل چې د طالبانو او شاګردانو په تعلیم، تربیه، عقیده او فکر جوړونه کې لا زیات تمرکز وکړي.

نوموړي ټینګار کړی، چې له نورو ادارو سره همکاري ضروري ده او د اعتماد فضا باید پیاوړې وساتل شي.

د پاکستان د سمندري چارو وزیر محمد جنید چودري د شنبې په ورځ رسنیو ته ویلي، چې د افغان ټرانزیټ سوداګرۍ دویمه بیړۍ چې ۲۰ زره مټریک ټنه «ډای امونیم فاسفیټ» کیمیاوي سري پکې بار دي په بریالیتوب سره ګوادر بندر ته رسیدلې.

انور دا ګام د سیمي د سوداګریز اتصال او د ګوادر بندر د ستراتیژیک اهمیت په لور مهم پرمختګ بللی دی.

د پاکستان د سمندري چارو وزیر محمد جنید انور ویلي:« دا زموږ د دوامدارو هڅو یوه برخه ده چې د ګوادر بندر د وچې له لارې تولو هېوادونو په ځانګړي ډول افغانستان لپاره د سواګرۍ ستراتیژیک دهلیز وګرځوو.»

د راپورونو له مخې د افغان ټرانزیټ دا بیړۍ د اسټرالیا له تاونزیل څخه حرکت کړی و او د کراچۍ کوادر بندر ته رسیدلي ده.

په دې ورستیو کې افغان سوداګرو د کراچۍ د ګوادر بندر څخه مخ اړولی او افغان ټرانزیټ تر ډېره د ایران د چابهار بندر له لارې ترسره کیږي، خو پاکستان هڅه کوي چې د ګوادر بندر له لارې د سیمې هېوادونو ترمنځ د ټرانزیټي سوداګرۍ جریان پراخ کړي او افغانستان ته د بدیلو لارو له لارې د نړیوالې سوداګرۍ دروازې پرانیزي.