د طالبانو د سټنډرډ عالي شورا ویلي، چې د اقتصادي ثبات او د خلکو د روغتیا خوندي ساتلو په موخه یې افغانستان ته د وارېدونکو نفتي توکو لپاره ۵۷ سټندرډونه او ازمایښتي کړنلارې تصویب کړې دي.
د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۳۱مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د ملا عبدالغني برادر په مشرۍ د سټنډرډ عالي شورا په څلورمه فوق العاده غونډه کې یې د نفتي توکو په برخه کې شپږ سټنډرډونه او ۵۱ ازمایښتي کړنلارې تصویب کړي.
په خبرپاڼه کې د ملا عبدالغني برادر له قوله لیکل شوي: «په هېواد کې د اقتصادي ثبات او د عامو هېوادوالو د روغتیا خوندي ساتلو په موخه مو د بې کیفیته وارداتو د کنټرول لپاره یو لړ مهم او ګټور ګامونه پورته کړي دي. دا هڅې نه یوازې د داخلي بازار کیفیت ته وده ورکوي، بلکې د مصرف کوونکو باور هم پیاوړی کوي.»
د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال د سټنډرډ عالي شورا ته امر کړی، چې تازه تصویب شوي سټنډرډونه په ښه ډول عملي کړي.
د طالبانو د سټنډرډونو د عالي شورا ویلي، دغه سټنډرډونه د ډیزلو، پټرولو، اوبلن ګاز او پایدار کاندنسات ګاز اړوند تصویب شوي دي.
طالبانو د تازه تصویب شویو سټنډرډونو او کړنلارو په اړه جزییات نه دې ورکړي، خو یاد ګام یې د نفتي توکو د کیفیت د لوړولو په لور مهم ګام بللی دی.
د طالبانو د سټنډرډ عالي شورا په داسې حال کې د نفتي توکو د وارداتو لپاره سټنډرډونه او کړنلارې تصوب کړي دي، چې خلک هېواد ته د بې کیفیته تېل او ګاز واردېدو له امله سخت شکایتونه کوي.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د ملګرو ملتونو ۳ میاشتني راپور په اړه غبرګون ښودلی او ویلي یې دي په دغه راپور کې جنايي پېښې هم امنیتي پېښې تعبیر شوي دي. د ملګرو ملتونو په راپور کې راغلي چې په تېرو ۳ میاشتو کې ۲ زره او ۲۹۹ پېښې ثبت شوي چې د ۲۰۲۴ کال په پرتله ۳ سلنه زیاتوالی ښیي.
ذبیح الله مجاهد د شنبې په ورځ (د غبرکولي ۳۱مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي چې ملګرو ملتونو په خپل راپور کې ناسم معلومات خپاره کړي او هڅه شوې چې د افغانستان د فعلي وضعیت په اړه تشویشونه ایجاد شي.
په خبرپاڼه کې لیکل شوي:«موږ دغه راپور ردو او هغه د ناسمو معلوماتو په اساس او د پروپاګند کولو په منظور تهیه شوی راپور بولو.»
طالبانو ادعا کړې، چې د ملګرو ملتونو او ورته نورو ادرسونو څخه همیشه د افغانستان په اړه ناسم تصویر وړاندې کيږي، هڅه کیږي چې د افغانستان حالات خراب وښودل شي، په پرمختګونو سترګې پټې شي او د کوچنیو پيښو په غټو ښودلو سره خلکو ته انديښنې پيدا شي.
د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو په راپور کې ویل شوی، چې په کندز کې د کابل بانګ ځانمرګي برید چې ۴ ملکي او ۱۵ طالبانو پکې ووژل شول او همدراز په دې راپور کې د طالبانو د ښار او کور جوړونې په وزارت کې شوې ځانمرګي بریدونو یادونه شوې، چې پړه یې داعش خراسان ډلې په غاړه واخیسته.
د ملګرو ملتونو په خپور شوي راپور کې د طالبانو خپل منځي اختلافاتو ته هم اشاره شوې.
خو طالبانو بیا په خپله خبرپاڼه کې یادونه کړې، چې خپلو خلکوته ډاډ ورکوو چې د بهرنیو مغرضو حلقاتو په خوله د خپل هېواد د امنیت او ثبات په اړه انديښمن نشي، افغانستان له هر وخت ډېر امن دی او خلک د شرعي نظام تر سیورې لاندې ارام ژوند کوي.
دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو په داخل کې رسنۍ سانسور کړي او د زیاتره امنیتي پېښو د خبرې پوښښ اجازه نه ورکول کېږي او دا پېښې له خلکو او نړۍ څخه پټیږي.
د طالبانو مخالف وسلهوال خوڅښت، ازادۍ جبهې ادعا کړې چې په کابل کې یې دوه طالبانو وژلي دي. په خپاره شوي بیان کې کې راغلي چې یو بل طالب ټپي شوی دی.
یادې جبهې شنبه (غبرګولي ۳۰مه) په خپله اېکسپاڼه کې زیاته کړې چې دا برید د کابل ښار سرای شمالي سیمې ته نږدې د «زور اباد» په څلورلارې کې د طالبانو پر یوې پوسته شوی دی.
د ازادۍ په نوم د طالبانو دې مخالفې ډلې د خپلو وسله والو د مرګ ژوبلې په تړاو څه نه دي ویلي. همداراز طالبانو هم د نوموړې جبهې د کړې ادعا په تړاو تر اوسه غبرګون نه دی ښودلی.
د یادونې ده چې څو ورځې مخکې هم د ازادۍ جبهې په کابل ښار کې د طالبانو پر یوې پوستې د برید مسوولیت منلی و.
اېنډيپېنډېنټ ورځپاڼه د یوې لویې نړۍوالې مرسته رسوونکې ادارې او د طالبانو د یوه چارواکی په حواله وايي چې هره ورځ زرګونه افغانان له ایران نه افغانستان ته ستنېږي. جبري شړل، امنیتي ستونزې او د ایران او اسراییل ترمنځ جګړه د ستنېدو لاملونه ښوول شوي.
یادې رسنۍ د ورلډ ویژن نړۍوال بنسټ له قوله زیاته کړې چې هره ورځ شاوخوا پنځه زره افغانان د اسلام کلا له لارې هرات ولایت ته دننه کېږي. ډېری یې له ایران نه په جبري ډول ایستل شوي او دا مهال په سختو شرایطو کې ژوند کوي.
د نوموړي سازمان د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۵ کال له پیل راهیسې شاوخوا ۵زرو ډېر افغانان په جبري ډول له ایران نه افغانستان ته ستانه کړل شوي دي.ډېری یې خواړه، سرپناه، جامې او د بېرته ستنېدو پرمهال کې له خپلو کورنیو سره اړیکه نهلري او بېړنیو مرستې ته اړتیا لري.
یادبنسټ وايي چې په افغانستان کې عامه وضعیت هم نازک دی، د روغتیا او زده کړو په څېر بسنټیز خدمتونه په جدي توګه کم شوي دي.له افغانستان سره د نړۍوالو مرستو کچه ټيټه شوې او سلګونه روغتیايي مرکزونه تړل شوي دي.
ملګرو ملتونو اعلان کړی چې د جون تر نیمایي پورې، له افغان ولس سره د مرستې لپاره د اړتیا وړ بسپنې یوازې ۱۸ سلنه چمتو شوې دي. د مرستو دې کمښت پر مېلیونونو ښځو، ماشومانو، کډوالو، بېځایه شویو او اړمنو خلکو منفي اغېزه کړې ده.
ورته مهال، په هرات کې د طالبانو د کډوالو ادارې مشر احمدالله متقي ویلي چې د جون تر۱۳مې مخکې، هره ورځ له درې زره ۵۰۰څخه تر څلور زرو پورې بې اسناده افغانان له ایران نه افغانستان ته دننه کېدل، خو د ایران او اسراییل ترمنځ د جګړې له پیل راهیسې دا شمېر دوه برابره لوړ شوی دی.
مرسته رسوونکو ادارو خبرداری ورکړی چې که نړۍوال دغه ناورین ته پاملرنه ونه کړي، د خلکو اړتیاوې به ډېرې او وضعیت به نور هم ناوړه شي.
د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې، یوازې په دوو میاشتو کې شاوخوا ۵۰۰ زره افغانان له پاکستان او ایران څخه افغانستان ته په جبري ډول راستانه شوي، خو د دوی د بیا ادغام لپاره د داخلي امکاناتو کمښت، اقتصادي فشارونه او د نړیوالو مرستو کمېدنه یوه نوې اندېښنه رامنځته کړې ده.
د ننګرهار په لمر خاته کې د ډیورڼد په کرغېړنه کرښه پروت تورخم په دوامداره توګه په حرکت کې وي، چې له پاکستان څخه د راستنېدونکو کډوالو د بې رحمه راتګ شاهد وي.
۴۵کلنه ګل داد، چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ په صفري نقطه کې د لمر تر څپو لاندې ولاړ دی، ستړې او بې هوښه ښکاري، د هغه سترګې د بې ځایه کېدو زیان منعکس کوي.
په پاکستان کې د ۳۵ کلونو ژوند کولو وروسته، هغه اړ شو چې له خپلې مېرمنې او ماشومانو سره افغانستان ته راستون شي.
ګل داد د نوم لیکنې د پروسې له بشپړولو وروسته، په تورخم کې افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، «زه په خپل ټاټوبي ولایت، ننګرهار کې کور او کرنیزه ځمکه نلرم. زه دلته نا اشنا یم او نه پوهېږم چې څه وکړم.»
ګل داد د خپلې کورنۍ د ۱۳غړو سره، چې ډیری یې ښځینه او ماشومان دي هېواد ته ستنیږي او له چارواکو څخه نه یوازې د کور غوښتنه کوي، بلکې د ځان، د هغه د ورور او نورو راستنیدونکو لپاره د کاري فرصتونو غوښتنه هم کوي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ ( UNHCR) په وینا، یوازې په اپریل او می کې شاوخوا ۵۰۰،۰۰۰افغان کډوال له پاکستان او ایران څخه راستانه شوي دي.
د دغه ادارې په راپور کې راغلي،چې د کډوالو ملاتړ اوس تر بل هر وخت ډیر مهم دی، ځکه چې راستنیدونکي د خپل ژوند د بیارغونې په برخه کې له ډیرو ننګونو سره مخ دي.
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنري وایي چې دا بې وزله هېواد د نړیوالې مرستې د کمېدو په حال کې دی او همدا راز د اقتصادي بحران سره هم سره مخ دی.
د راستنیدونکو کډوالو پر وړاندې د مخ په زیاتیدونکو ننګونو د حل لپاره، طالبانوی و ۱۲کسیز کمیسیون جوړ کړی ترڅو اړین خدمات وړاندې کړي.
په دغه خدماتو کې لنډمهاله سرپناه، خواړه، پاکې اوبه، طبي مرستې او ترانسپورت شامل دي.
په همدې حال کې، د پاکستان- افغانستان ترمنځ ډيورنډ کرښه کې په سوداګریزو ترافیکو کې د پام وړ زیاتوالی راغلی دی. چارواکو راپور ورکړی چې په وروستیو اونیو کې سوداګریز فعالیتونه زیات شوي دي، چې له پاکستان څخه د افغانانو د جبري ستنولو زیاتوالي سره سمون لري.
بلخوا له پاکستان څخه د راستنیدونکو شمیر یوازې په څو ورځو کې دوه چنده شوی دی.
ګل احمد چې نوی له پاکستان څخه ستون شوی وایي،«هره ورځ، له ۱۰۰۰څخه تر ۱۵۰۰پورې کسان او له ۲۵۰څخه تر ۳۰۰پورې کورنۍ له پاکستان څخه ننګرهار ته راستنیږي.»
د یادولو وړ ده، چې دا مهال، نږدې ۷میلیونه افغان کډوال، چې ډیری یې بې اسناده دي، په بهر کې ژوند کوي، له دغو کډوالو څخه ډیری یې په ایران او پاکستان کې دي.
د ډيپلوماټ ویب پاڼې په افغانستان کې طالبانو ته د هند د ستراتیژيک لاسرسي او درک په تړاو یوه مقاله خپره کړې او پکې ویل شوي چې، په تېرو وختونو کې افغانانو ته د هند بشري مرستې له طالبانو سره د مخالفت د څرګندولو او اوس له طالبانو سره د تعامل لپاره کارول کېدونکې وسیله دي.
د مقالې له مخې، د هند او طالبانو ترمنځ د اړیکو نوی پړاو پېل شوی او په وینا یې هند په افغانستان کې د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې افغانانو ته د ویزې بهیر درولی وو؛ خو د ۲۰۲۵م کال د اپرېل په وروستیو کې، افغانانو ته د ویزې ورکړې بهیر بیا پېل کړ او دغه چاره د دې ښودنه کوي چې، د طالبانو پر وړاندې د هند په پالیسیو کې یو څه نرمښت راغلی دی.
په ملګرو ملتونو کې د هند دایمي استازي پروتهانیني هریش په مارچ میاشت کې امنیت شورا ته وویل چې، هند له طالبانو سره پر دوه اړخیزو مسایلو خبرې کړي دي. هغه ټینګار وکړ چې د خلکو ترمنځ "ځانګړې اړیکې" د ننني هند-افغان اړیکو بنسټ جوړوي. همدارنګه، د جنورۍ په میاشت کې، د هند د بهرنیو چارو سکرتر ویکرم میسري، د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت له سرپرست سره په دوبۍ کې ولیدل.
له دې وروسته د مارچ پر ۱۵مه، د هند د بهرنیو چارو وزیر ایس. جېشنکر، د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت له سرپرست سره ټيلفوني خبرې وکړې او د کشمیر د اپرېل ۲۲مې ترهګریزې پېښې غندلو لپاره یې له امیرخان متقي مننه وکړه.
دا له ۲۰۲۱ کال راهیسې له طالبانو سره د هند لومړنۍ رسمي ټيلفوني اړیکه وه. جېشنکر ژمنه وکړه چې هند به د افغانستان د پرمختیایي اړتیاوو ملاتړ ته دوام ورکړي. متقي په دې ټيلفوني خبرو کې د افغانانو او په ځانګړې توګه ناروغانو لپاره د ویزو غوښتنه وکړه او همداراز یې هیله څرګنده کړه چې، هند د افغان بندیانو د ازادولو په بهیر کې همکاري وکړي او د مقالې لمخې، له دغو غوښتنو تر اوسه یوه یې عملي شوې ده.
امیرخان متقي چې، له یو شمېر نورو طالب چارواکو سره لا تر اوسه هم د ملګرو ملتونو د بندیز په نوملړ کې شامل دی نه یوازې دا چې د اپرېل برید یې وغانده؛ بلکې د اپرېل پر ۲۷مه یې د هند یو ډیپلوماټ، انند پراکاش، کابل ته وباله او دغه چارې هم د هند او پاکستان تر منځ د ترینګلتیاوو پر مهال ترسره شوې.
له امیرخان متقي سره د جېشنکر له ټيلفوني خبرو یوه ورځ وروسته، د هند بهرنیو چارو وزارت وویل چې، نوی ډهلي به د افغانستان په اړه "زړور ګامونه" پورته کړي او "هر هغه څه به وکړي" چې لمخې یې له طالبانو سره اړیکې پراخې شي.
په دې لړ کې هند له پاکستان او ایران څخه له جبري اېستل شویو افغان کډوالو سره د بشري مرستو ټټر وواهه او د مقالې لمخې، له دې سره جوخت بیا په رسنیو کې د افغان ښځو او ماشومانو داسې انځورونه خپاره شول چې د هند سفارت مخې ته د هند بیرغلرونکي خوراکي بکسې اخلي.
مقاله کاږي، هند د بشري مرستو له لارې د تېر نظام د حاکمیت پر مهال له طالبانو سره مخالفت کړی او اوس د دغو مرستو له لارې له طالبانو سره د تعامل په لټه کې دی.
سره له دې چې د هند مرستې ډېرې نه دي؛ خو دومره دي چې، ورسره هند د طالبانو تر حاکمیت لاندې افغانستان کې خپل نرم حضور وساتي او ورسره د پراخېدو دروازې یې پرانیزي.
د ۲۰۲۱م کال له اګست راهیسې، هند ۲۷ټُنه بیړني توکي له هغې ډلې، ۵۰,۰۰۰ټُنه غنم، ۴۰,۰۰۰ لیټره آفت وژونکي، او څه باندې ۳۰۰ټُنه درمل او طبي وسایل افغانستان ته لېږلي دي. له دې سربېره، هند له UNODC سره په افغانستان کې له ۲۰۲۲ راهیسې ۱۱,۰۰۰ روغتیايي کېټونه، د ماشومانو خواړه، جامې، درمل او ۳۰ټُنه نور ټولنیز مرستندویه توکي برابر کړي؛ خو هند لا تراوسه هم په افغانستان کې د هغو پرمختیایي او بنسټیزو پروژو کار بیا نه دی پیل کړی چې، د تېر نظام پر مهال یې پيل کړي وو او د دغې چارې بیا پیل د طالبانو غوښتنه هم ده.
ډيپلوماټ کاږي، هند له افغانستان سره د خپلو اړیکو د پراخولو لپاره ډېر څه کولی شي او دغه چاره هم د احتیاط له سیاست څخه تېرېدلو ته اړتیا لري؛ څو افغانانو ته د لنډ او منځمهاله مرستو زمینه برابره شي.
هند په کابل کې په خپل سفارت کې له خپل "تخنیکي ماموریت" پرته، کولی شي کوچنۍ پراختیایي پروژې بیا پیل کړي. دغه هېواد کولی شي پر کرنې، بدیل معیشت، زدهکړو، روغتیا او کوچنیو سوداګریو تمرکز ولري او ورسره به افغان ټولنه او اقتصاد بېرته راژوندۍ شي. د هند او افغانستان د سوداګرۍ خونو ترمنځ مشارکت به دوه اړخیزې سوداګرۍ وغوړېږي او همداراز پر بنسټیزو پروژو پانګونې به افغانستان یو ځل بیا د ترانزیت پر یوې مهمې څلور لارې بدل کړي او ورسره به افغانانو ته د عوایدو او کار زمینې هم برابرې شي.
د ډيپلوماټ په مقاله کې راځي چې، په دې بهیر کې به د کابل لاره ستونزمنه هم وي. که څه هم طالبان د هند او پاکستان د وروستۍ شخړې له امله یو څه ګټه ترلاسه کړې؛ خو لا هم له پاکستان سره یې خپلې اړیکې نه دي پرې کړي، ځکه افغانستان په وچه کې راګیر هېواد دی او له بحر سره یې د تګ راتګ لاره د پاکستان له لارې ده. پاکستان بیا غواړي چې، د چین په مرسته، له کابل سره خپلې اړیکې ورغوي.
له دې ټولو سره سره طالبان غواړي له درېیو مهمو ګاونډیانو هند، پاکستان، او چین سره اړیکې وساتي. طالبان د ډيپلوماټيکي او د بهرني سیاست د زده کړو په حال کې دي. د هند د ستراتیژیکې سیالۍ د لیدلوري لمخې، افغانستان د منځنۍ آسیا د پالیسۍ یوه مهمه برخه ده، چې په افغانستان کې د تېر نظام پر مهال له ناکامۍ سره مخ وه. اوس هڅې کېږي چې دا پالیسي د طالبانو په مرسته فعاله شي. د جنورۍ د ناستې پر مهال، هند او طالبانو سلا وکړه چې د چابهار بندر د سوداګریزو چارو لپاره وکاروي؛ خو د ایران او اسراییل تر منځ د جګړې له پیل سره، یاد بندر هم له جدي ستونزو سره مخ شوی دی.
له طالبانو سره د اړیکو په ګرمولو سره، هند د خپلې ستراتیژۍ لمخې، د افغانستان د جمهوري نظام له چارواکو سره خپلې اړیکې پرې کړي او همداراز یې په افغانستان کې د ټولګډوني حکومت د جوړېدو غوښتنې ته هم شا کړې؛ خو دا چې دغه ستراتیژیک ګامونه به څه پایله ورکړي او که څنګه؟ دا به د هند د ډيپلوماټيکو هڅو اصلي ازموینه وي.