د «راه فردا» ټلوېزیوني شبکې نشرات بیا پیل شول

د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې د پاکستان سفیر عاصم افتخار احمد دوشنبه (د چنګاښ ۲مه) وویل: «هغه ترهګري چې له افغانستان نه سرچینه اخلي، په ځانګړې توګه د تحریک طالبان پاکستان یا ټي‌ټي‌پي لا هم د پاکستان لپاره یو جدي ګواښ دی.»

نوموړی وايي، چې ټي‌ټي‌پي شاوخوا ۶ زره جنګيالي لري او د ډیورنډ کرښې ته په څېرمه سیمو کې يې خوندي پټنځایونه موندلي دي.

د هغه په وینا؛ د القاعده او بلوڅ بېلتون‌ غوښتونکو په ګډون نورې ډلې هم د افغانستان له خاورې فعاليت کوي.

د پاکستان سفیر خبرداری ورکړی، چې د دغه وضعیت دوام نه یوازې د پاکستان امنیت؛ بلکې د ټولې سیمې ټیکاو له ګواښ سره مخ کوي.

هغه وايي، په تېره اپرېل میاشت کې د ټي‌ټي‌پي ۵۴ جنګیالیو غوښتل چې د پاکستان خاورې ته ننوځي؛ خو د دغه هېواد د امنیتي ځواکونو له‌خوا وژل شوي دي.

هغه همداراز ادعا کړې، چې په افغانستان کې له بهرنیو ځواکونو پرمختللې پاتې شوې وسلې اوس د دې ډلو لاس ته لوېدلې او پاکستان یې ځینې نیولې دي.

پاکستان داسې مهال د افغانستان له خاورې د ترهګرو ډلو د فعالیتونو خبرې کوي، چې طالبانو په وار، وار د دغه ادعاوې رد کړې دي.

څه موده مخکې واشنګټن پوسټ ورځپاڼې هم په یوه راپور کې ویلي و، چې په افغانستان کې د پاتې شویو ۶۳ مېلیونه ډالرو په ارزښت پرمختللو امریکایي وسلو نه یې ځینې د پاکستاني اورپکو لاس ته لوېدلې دي چې په دغه هېواد کې په «خونړیو ترهګریزو» بریدونو کې ترې کار اخیستل کېږي.

دغه امریکایي وسلې چې په کې د جبهه‌ییزې جګړې ټوپکونه، ماشینګڼې او شپني دوربینونه شامل دي؛ د وسلو په تور بازار کې پلورل کېږي او د پاکستاني طالبانو تحریک «ټي‌ټي‌پي»، بلوڅ بېلتون غوښتونکو غورځنګ او نورو وسله‌والو ډلو له‌خوا په جګړه کې کارول کېږي.

په کابل کې د یوناما مشرې روزا اوتونبایوا د دوشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲مه) د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې زیاته کړې، چې د ایران او اسراییل ترمنځ وروستیو هوایي بریدونو پر افغانستان ناوړه اغېزه کړې دي.
د هغې په وینا؛ شخړې د خوراکي او سون توکو د بیو لوړوالي،د سوداګرۍ ګډوډېدو او له ایرانه د زرګونو افغان کډوالو د ستنېدو لامل شوې دي.
هغې خبرداری ورکړی، چې په دې وروستیو کې هره ورځ تر ۱۰ زرو ډېر افغانان له ایران نه ستانه شوي دي؛ په داسې حال کې چې د کال له پیل راهیسې تر ۶۰۰ زرو ډېر افغان کډوال له پاکستان او ایران نه هېواد ته ستانه شوي دي.
نوموړې ټینګار کړی، چې سیمه‌ییزې ټولنې او د طالبانو واکمنې ادارې هڅه کړې چې کډوال جذب کړي؛ خو د نړۍوالې ټولنې له مرستې پرته به دا بهیر دوامداره او خوندي نه وي.

له طالبانو سره د تعامل په اړه اندېښنې
مېرمن اوتنبایوا امنیت شورا ته له طالبانو سره د ملګرو ملتونو د روان تعامل په اړه هم معلومات ورکړي دي.

هغې ادعا کړې، چې د دغه تعامل موخه له نړۍوالو قوانیو سره سم د یوه سوله‌ییز او باثباته افغانستان جوړول دي؛ نه اوسنی وضعیت عادي کېدل.
هغې خبرداری ورکړی، چې د بشري حقونو وضعیت، په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو لپاره مخ پر خرابېدو دی. طالبان لا هم د ښځو او نجونو پر زده‌کړې، کار او ازادۍ او عامه ژوند سخت محدودیتونه لګولي دي.

په دوحه کې نوي تحولات
اوتنبایوا د ملګرو ملتونو د هغه پلان اعلان وکړ، چې په راتلونکو ورځو کې به په قطر کې له نشه‌یي توکو سره د مبارزې او خصوصي سکتور پراختیا په اړه کاري غونډې ترسره کړي او دا یې د نړۍوالې همکارۍ په برخه کې یو مهم ګام بللی دی.

له پراخو محدودیتونو سره نسبي ټیکاو
نوموړې وايي، چې د طالبانو واکمنۍ نسبي ټیکاو راوستی او محدوده اقتصادي وده یې رامنځته کړې؛ خو په ورته وخت کې یې په ټولنه او په ځانګړې توګه پر ښځو سخت قوانین وضع کړي دي.
د یوناما مشرې د «امر بالمعروف او نهې عن المنکر» قانون د دغو محدودیتونو یوه بېلګه بللې، چې په عملي توګه یې په عامه ژوند کې د ښځو ګډون له منځه وړی دی.

د نجونو پر زده‌کړې د بندیز لرې کېدو لپاره غوښتنه
اوتنبایوا ټینګار کړی، چې د نجونو لپاره تر شپږم ټولګي پورته زده‌کړې بندیز د تبعیض ښکاره نښه ده او باید ژر تر ژره لرې شي.

هغې وویل: «موږ باید د افغان ښځو او نجونو اندېښمنوونکی وضعیت هېڅکله هېر نه کړو، که څه هم نور د خبرونو په سرټکو کې نه وي.»

ډان ورځپاڼې سې‌شنبه (د جون ۲۳مه) په یوه راپور کې زیاته کړې، تر ۴۵ ډېر کسان چې له یاد افغان سره یې اړیکه لرله؛ افغانستان ته لېږل شوي دي. په دې کسانو کې ښځې، نارینه او ماشومان هم شامل دي.

راپور زیاتوي، چې دغه کسانو په پاکستان کې د «ولي جان» په کور کې په ناقانونه توګه ژوند کاوه.

پاکستاني پولیسو ویلي، چې نوموړی افغان دا مهال په اډیاله زندان کې دی او د قانوني مراحلو تر بشپړېدو وروسته به افغانستان ته واستول شي.

دوی ادعا کړې، چې «ولي جان» د جنايي پېښو، د پولیسو مخالفت، هوايي ډزو په ګډون په څو پېښو کې د ښکېلتیا په تور نیول شوی دی.

د پاکستان د راولپېنډۍ پولیسو ویلي، چې له هغه نه یې یوه امریکایۍ اېم ۴ (M4)، کلاشینکوف، مرمۍ او څو شاجورونه هم ترلاسه کړي دي.

دغه کسان په «ماندیرا» سیمه کې د پولیسو په یو لړ عملیاتو کې نیول شوي، چې پکې ۲ نارینه، ۱۲ښځې او ۳۵ ماشومان شامل دي.

ویل کېږي، چې د ولي د هویت کارټ نېټه هم ختمه شوې وه.

پاکستاني چارواکو زیاته کړې، چې تر تثبیت وروسته څرګنده شوې چې دا کسان په ناقونونه توګه د پاکستان په راولپېنډۍ ښار کې اوسېدل او یوه لنډمهالي کمپ ته تر لېږدولو وروسته یې افغانستان ته ستانه کړي دي.

په اسلام‌اباد کې د طالبانو تر کنټرول لاندې افغان سفارت بیا تر اوسه په دې تړاو څه نه دي ویلي.

هغه زیاته کړې، د افغانستان په اړه د دوی د شورا د وروستي لنډیز راهیسې، یو بل تعلیمي کال هم پیل شو خو لا هم د طالبانو له خوا د ښځو او نجونو پر مخ لوړې زده کړې او ثانوي ښوونځي تړل شوې دي.

کاریوکي وویل: «موږ د ښځو په طبي زده کړو باندې د طالبانو د لنډمهالي بندیز او د هغو ننګونو له امله ژوره اندېښنه لرو، چې افغان ښځې او نجونې د ژوند ژغورونکي روغتیايي خدماتو لاسرسي کې ورسره مخامخ دي.»

هغه په خپله وینا کې یادونه وکړه، برېتانیا د هغو هڅو ملاتړ کوي ترڅو طالبان اړ کړي چې حساب ورکړي او د ښځو پر وړاندې د هر ډول تبعیض د له منځه وړلو کنوانسیون د سرغړونو لپاره د عدالت نړۍوالې محکمې ته د طالبانو راجع کول غواړي.

هغه وویل: « طالبان باید د افغانستان په اقتصادي وده او اوږدمهاله سوکالۍ باندې د دوی د سختو پالیسیو منفي اغېز هم ومني.»

جیمز کاریوکي پر طالبانو غږ وکړ، چې خپله لاره بدله کړي او ځان د ګاونډیانو او نړۍوالې ټولنې سره د افغانستان سولې په تړاو د کار کولو لپاره خپل چمتووالی وښيي.

بلخوا په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د استازولۍ مشرې روزا اوتونبایوا د افغانستان په تړاو د امنیت شورا ناستې ته وویل، چې پر افغان ښځو د طالبانو محدودیتونه نور د نړۍوالو د پاملرنې په محور کې نه دي.

نوموړې ویلي، چې افغان ښځې لا هم زړوره، خاموشه او دوامداره مبارزه کوي څو خپلو حقونو ته ورسېږي.

هغې وویل، طالبان اوس هم سخت محدودیتونه پلي کوي، چې تر ډېره د "امر بالمعروف او نهی عن المنکر" تر نوم لاندې عملي کېږي.

نوموړي د افغانستان د وضعیت په اړه اندېښنه وښوده او ویې ویل چې د داعش ډلې فعالیتونه په دغه هېواد کې جدي خطر دی. هغه وویل چې طالبانو که څه هم د داعش پر ضد یو شمېر اقدامات کړي، خو دا ګامونه کافي نه دي.

د روسیې استازي وویل چې داعش هڅه کوي افغانستان او سیمه بې‌ثباته کړي او دا ډله له بهرنیو سرچینو تمویلېږي.

نوموړي زیاته کړه چې د داعش له لوري د افغانستان له پولې بهر د حملو خطر هم ډېر جدي دی.