محقق: طالبانو له څلورو کلونو راهیسې د امریکا د مالیه ورکوونکو له پیسو ګټه اخیستې

د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان په دې خبرې کنفرانس کې زياته کړه، چې ټول باید په منځني ختیځ کې د سولې د ټینګښت لپاره خپل مسوولیت ترسره کړي.

هغه د ناټو عمومي منشي مارک روټ ته د ناټو د سرمشریزې د بریالي مدیریت د ترسره کولو مبارکي وویله.

نوموړي د اسراییل او ایران ترمنځ د شخړې په اړه وویل: «د پوځي تاوتریخوالي وروستي زیاتوالي زموږ سیمه له جدي خطرونو سره مخ کړې ده. موږ د بحران له پیل راهیسې په ژورو ډیپلوماتیکو اړیکو کې یو.»

اردوغان زياته کړه: «د ایران سره د ستونزو دایمي حل د ډیپلوماسۍ او خبرو له لارې ممکن دی. زموږ سیمه له هغو مثالونو ډکه ده چې جګړه او ویجاړتیا هېڅ هم نشي ترلاسه کولی.»

اردوغان وویل: «موږ د امریکا د ولسمشر د هڅو له کبله د اسراییل او ایران ترمنځ د رامنځته شوي اوربند ته هرکلی کوو او تمه ده دواړه لوري زما د ملګري ټرمپ د غوښتنې پرته له کوم شرط څخه پیروي وکړي.»

د هغه په خبره، نږدې ټولي مهمې پېښې د ترکیې په ګاونډ کې تر سره کېږي او هڅه کوو، چې خپل هېواد له ټولو بحرانونو لرې وساتو.

نوموړي د ناټو د غونډې په اړه وویل: «موږ په شورا کې پرېکړه وکړه چې د دفاع بودیجه مو په راتلونکو ۱۰ کلونو کې د خپل ناخالص داخلي تولید پنځه سلنې ته ورسوو».

نوموړي د اوکراین په جګړه او د هغې د سیمه‌ییزو او نړۍوالو اغېزو ته په اشارې وویل، چې هڅه کوي دغه جګړه د یوې عادلانه سولې په مټ پای ته روسوي.

هغه زياته کړې: «زه باور لرم چې اوس د روسیې او اوکراین تر منځ د اوربند او دایمي سولې لپاره یو فرصت برابر شوی.»

د ترکیې ولسمشر زياته کړه، چې د اسراییل د بریدونو له کبله په غزه کې انساني ناورين زيات شوی.

اردوغان ټینګار وکړ: «د اسراییل امنیت، لکه د سیمې د ټولو نورو هېوادونو، د خپلو ګاونډیانو د ثبات، سولې او سوکالۍ پورې تړلی دی.»

هغه څرګنده کړه: «موږ اسراییل ته بلنه ورکوو چې د غزې په اړه له هغه دریځ څخه چې تر اوسه یې نیولی دی، لاس واخلي.»

نور په خپله لیکنه کې ویلي، چې د اسراییل پر وړاندې د ایران درېدل د دغه هېواد د حاکمیت د شجاعت او تدبیر نتیجه ده، چې په ۱۲ ورځنۍ جګړه کې ترلاسه شوې ده.

نوموړی دا څرګندونې په داسې حال کې کوي، چې طالبانو یوازې په ۱۱ ورځو کې افغانستان ونیوه؛ هغه هېواد چې عطامحمد نور پکې یو له مهمو کسانو ګڼل کېده او وسله به یې پر اوږه ګرځوله.

نوموړي په هغه وخت کې ویلي و، «ترڅو چې یوه مرمۍ راسره وي، جګړه به کوم» خو لا د مرمیو له خلاصېدو مخکې ازبکستان ته وتښتېد.
نور وايي: «۱۳ ورځې مخکې کله چې صهیونیستي متجاوز او ماشوم وژونکي رژیم پر تهران برید وکړ نو سخت غمجن شوم.»

خو د دغه پیغام د کمنټونو په برخه کې یوه کس بیا ورته لیکلي: «ایران څه کوې، نن په مسکو کې یو افغان ماشوم د یوه بهرني له خوا پر ځمکه ویشتل شوی، د هغه په اړه یو څه ووایه.»
عطامحمد نور په دې پیغام کې ویلي، اسراییل فکره کاوه چې که د ایران د نظامیانو لوړپوړي چارواکي ووژني نو مدیریتي تشه او ورسره به په کور دننه ګډوډي رامنځته شي.
د دغه پیغام د تبصرې په برخه کې یوه کس د پوښتنې په بڼه لیکلي: «ایرانیانو چې هر څه وکړل د خپل هېواد لپاره یې وکړل؛ خو تاسو له تېښتې پرته څه کار کړنه لری؟»
نوموړي په دې پیغام کې زیاته کړې، چې ایران په دې جګړه کې خپل اقتدار او ملت یې هم خپل یووالی وښود، په اسلامي نړۍ کې یې خپل محبوبیت ډېر کړ، اسراییل ته یې د جاسوسۍ شبکې لمنځه یوړې، د اسراییل تل ابیب او حیفا ښارونه یې له خاورو سره خاورې کړل او په پایله کې سره له دې چې جګړه د اسراییل له لوري پیل شوه؛ خو ګټونکی ایران وو.
د دغه پیغام په کمنټونو کې بیا یو شمېر کسانو عطا محمد نور ته په خطاب کې لیکلي: «هغه څه دې چې په دې لیکنه کې ویلي، د ایران لومړی درجه چارواکي هم پرې باور نه لري او همداراز تبصره کوونکو ویلي، چې یاده جګړه په یوه خاص هدف سره پیل شوه چې د ایران د لوړ پوړو چاراکو وژنه او ورسره اټومي تاسیساتو ته زیان رسول وو او همداسې پرته له دې چې یو امریکایی پکې ووژل شي پای ته ورسېده.»
نور دغه څرګندونې په داسې حال کې کړي، چې د یکشنبې په ورځ د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ایران او اسراییل ترمنځ د دولس ورځنۍ جګړې په درشل کې اعلان وکړ، چې د اسراییل او ایران تر منځ بشپړه او وروستۍ هوکړه شوې او هر اړخیز اوربند به ټینګېږي.

یاده دې وي، چې په دې جګړه کې امریکا، اسراییل او ایران هر یو ځان بریالی بولي.

یاد برید د دوشنبې په شپه د جون ۲۳ نېټه د مسکو ښار د شرمتیوو نړۍوال هوایي ډګر په یوه تمځای کې رامنځته شو، چې پکې یو ۳۱ کلن بېلاروسي کس «ولادیمیر ویتکوف» یوه دوه کلنه افغانه نجلۍ پر ځمکه وویشته.

دا ماشومه له خپلې مور سره یو ځای له ایران څخه د ناامنۍ له امله روسیې ته تللې وه.

سفیر جلالي د تسنیم خبري اژانس ته ویلي: «دا هېڅ فرق نه کوي چې دا ماشومه د کوم هېواد ده، دا یو جنایت دی او عامل یې باید سزا وویني، طالبان، روسیه او هر بشرپال یې باید پر وړاندې چوپه خوله پاتې نه شي.»

هغه د سفارت په رسمي ټېلګرام پاڼه لیکلي: «مونږ له طالبانو غواړو چې دا پېښه وپلټي او خپل مسوولیت ادا کړي.»

د پېښې له امله یاده ماشومه له سختې دماغي ټپ وروسته بې‌هوښه شوې او دا مهال په روغتون کې د کوما په حالت کې ده.

ویل کېږي، بریدکوونکی چې دا غېر عادي چلند یې کړې، له کابل څخه الوتنه کړې وه، له مخدره توکو سره یو ځای نیول شوی دی.

سره له دې چې دغه پېښې پراخ انعکاس او غبرګونونه راپارولي دي، طالبانو تر دې مهاله نه په مسکو سفارت او نه هم په کابل کې د بهرنیو چارو وزارت په دې اړه کوم رسمي غبرګون ښودلی دی.

د روسي چارواکو په وینا، متهم نیول شوی او دا مهال د قتل د هڅې په تور تر پوښتنو لاندې دی.

د ماشوم مور له اړوندو چارواکو د عدالت غوښتنه کړې ده.

د برېتانیا لومړي وزیر کې‌یر سټارمر اعلان کړی، چې هېواد به یې ۱۲ داسې «F-35» جنګي الوتکې وپېري، چې د اټومي بمونو د لېږد وړتیا لري او کولی شي د هوایي دفاع له سیسټمونو ځان وژغوري.

د دې تر څنګ د کاناډا لومړي وزیر هم ویلي، چې د دې جنګي جېټ الوتکو د پېرلو پرېکړه له سره ارزوي.

همداراز، د سویس حکومت اعلان وکړ چې د «F-35» جنګي الوتکو د پېرلو په موخه به له امریکا سره خبرې وکړي.

که څه هم له یادو هېوادونو څخه هېڅ یو د دغو پرمختللو امریکایي جنګي الوتکو د پېرلو او د اسراییل له لوري په ایران کې د پوځي عملیاتو د دې الوتکو د احتمالي رول په اړه څه نه دي ویلي، خو دا امکان شته چې د ایران د هوايي دفاع له سیسټم څخه د تېښتې او ټاکل شویو هدفونو په دقیق بمبارۍ کې د دغو الوتکو بریالیتوب، د دوی په دې پرېکړه کې اغېزمن رول لوبولی وي.

کاناډا د ټرمپ د ادارې پر مهال له واشنګټن سره د سیاسي کړکېچ له امله د ۳۳ میلیارده کاناډایي ډالرو په ارزښت د ۸۸ «اېف–۳۵» جنګي الوتکو پېرل ځنډولي وو، خو د دغه هېواد د لومړي وزیر له نوي اعلان سره داسې ښکاري، چې اوټاوا د دې معاملې په نهایی کولو سره له واشنګټن سره خپلې اړیکې بېرته ښه کوي.

بلخوا کې‌ير سټارمر د چهارشنبې په ورځ وویل: «برېتانیا به د ۱۲ (اېف-۳۵) جنګي جېټ الوتکو په اخیستلو سره د ناټو د ګډ هوايي اټومي ماموریت سره یوځای شي.»

د برېتانیا حکومت دا اقدام د برېتانیا د اټومي دریځ د پیاوړتیا لپاره تر ټولو لوی اقدام بللی دی.

سټارمر دا اعلان په هالنډ کې د ناټو په سرمشریزه کې د ګډون پر مهال کړی دی.

په همدې حال کې، د کاناډا لومړي وزیر د چهارشنبې په ورځ وویل، چې د «لاک‌هیډ مارټین» له شرکت څخه د امریکایي F-35 جنګي جېټ الوتکو د پېرلو امر لپاره د هېواد د پلان بیاکتنه به د دوبي تر پایه بشپړه شي.

د روان کال په مارچ میاشت کې کارني د ۸۸ « F-35 » جنګي جېټ الوتکو د پېرلو قرارداد د بیاکتنې امر وکړ.

د برېتانیا او کاناډا د اعلان سره سم سویس هم وویل، چې د F-35 جنګي الوتکو د پېرلو لپاره له متحده ایالاتو سره په خبرو اترو بوخت دي.

سویس پرېکړه کړې، چې په راتلونکي کې به د ۷،۴ میلیارد ډالرو په ارزښت ۳۶ « اېف – ۳۵ » الوتکې وپېري خو دا پرېکړه په دې بې طرفه هېواد کې په یوه جنجالي بحث بدله شوې ده.

د دغه پرېکړې مخالفینو د هېواد د زړو « F-18 » جېټ الوتکو د « F-35 » سره د ځای پر ځای کولو سره مخالفت ښودلی او ویلي یې دي، چې سویس د خپلې خاورې د دفاع لپاره پرمختللو جنګي جېټ الوتکو ته اړتیا نه لري.

خو د سویس د دفاع وزیر مارټین فایسټر بیا وايي، چې هېواد یې نور د F-18 جنګي الوتکو سره خپل هوايي حریم او نفوس نشي ساتلی.

د ناټو غړو هېوادونو د چهارشنبې په ورځ هوکړه وکړه، چې د امریکا د متحده ایالاتو په غوښتنه، تر ۲۰۳۵ کال پورې خپل پوځي لګښتونه د ناخالص کورني تولید له ۲سلنې څخه ۵ سلنې ته لوړ کړي.

د ناټو غړو هېوادونو په یوه ګډه اعلامیه کې ویلي، چې دوی د ژورو امنیتي ګواښونو او ننګونو پر وړاندې یو موټی دي، په ځانګړې توګه د روسیې له‌خوا اروپا-اتلانټیک امنیت ته اوږدمهاله ګواښ او د ترهګرۍ دوامداره ګواښ ته په پام سره.

دغه سازمان د چهارشنبې په ورځ (د چنګاش ۴مه) پر اېکس پاڼې د یوه یادښت له لارې د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان په حواله لیکلي، چې تمه کېږي له سې شنبې څخه تر پنجشنبې (د چنګاښ له ۱۰ څخه تر ۱۲ پورې) تودوخه نور د نورمال حالت په پرتله له ۲ تر ۱۲ درجو سانتي ګراډ پورې لوړه شي.

په دې یادښت کې ویل شوي، چې د هېواد په سوېلي، ختیځ او شمالي سیمو کې د تودوخې درجه به له ۴۵ درجو سانتي ګراډ څخه لوړه شي.

یوناما لیکلي: «دا وضعیت کولی شي د انسانانو روغتیا، څارویو او نباتاتو ژوند ته جدي خطر رامنځته کړي.»

یوناما لیکلي: «د ځمکې د تودوخې زياتوالی د تودوخې څپې د زیاتوالی لامل کېدای شي، په ځانګړې توګه په هغه زیانمنو سیمو کې لکه سوېلي او مرکزي اسیا کې به د تودوخې زياتوالی ډېرې او اوږدې وي، دا د اقلیم د بدلون له امله رامنځته شوی د اندېښنې وړ بهیر دی.»

نړۍوالې تودوخې د نړۍ د نیمایي نفوس ژوند له بحراني حالت سره مخ کړی دی.

د اقلیم د بدلون څېړنیز انسټیټیوټ په خپل وروستي راپور کې د سږکال د تودوخې د بې ساري زیاتوالي او د هغې د اندېښمنو پایلو په اړه خبرداری ورکړی.

د ملګرو ملتونو د دوامداره ښاري پراختیا پروګرام مخکې د چاپیریال د خرابوالي او په افغانستان کې د اقلیم د بدلون د پایلو په اړه خبرداری ورکړی و او ویلي یې و، چې د اوبو او فاضله موادو ضعیف مدیریت او د شنو ځایونو نشتوالی د افغانانو روغتیا له خطر سره مخ کوي.