د طالبانو د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ وزارت مرستیال مولوي صدراعظم عثماني وایي، چې باید په لوړ کیفیت، له ناروغیو پاک او د هېواد له اقلیمي شرایطو سره مناسب اصلاحشوي تخمونه تولید او وویشل شي.
د طالبانو د کرنې، او لګولو او مالدارۍ وزارت د خبرپاڼې له مخکې نوموړي دا څرګندونې د پنجشنبې په ورځ، د مورنيو بذري تخمونو د بیې ټاکلو په موخه جوړې شوې غونډې ته کړې دي.
په غونډه کې د ملي تخم بورډ استازو، د تخم تولیدوونکو شرکتونو مسوولینو، د ملګرو ملتونو د خوړو او زراعت سازمان استازو او همداراز د کرنې وزارت یو شمېر رییسانو او متخصصینو ګډون کړی و.
خبرپاڼه وايي، د غونډې په دوام کې، د اړوندو ادارو مسوولینو د هېواد د بېلابېلو زونونو مطابق د تخمونو مشخص قیمتونه وټاکل او د ولایتونو په کچه د غنمو د تخم د کرلو او وېش بهیر په اړه یې خپل نظرونه څرګند کړل.
همداراز په دې ناسته کې د بنسټونو له خوا د تخمونو د پېرنې، د تخمونو د لوړ کیفیت او زیات تولید، له اقلیم سره د تخمونو مطابقت او د نباتي ناروغیو د خپرېدو د مخنیوي په اړه هم بحث او خبرې وشوې.
نن د نشهيي توکو له ناوړه کارونې او قاچاق سره د مبارزې نړیواله ورځ ده، خو په افغانستان کې د نشهيي توکو کاروباریان وايي چې د طالبانو له خوا د نشهيي توکو پر ضد مبارزه فریبي او درغجنه ده او پخپله د دې ډلې مشران د کوکنارو په کر، پروسس او قاچاق کې ښکېل دي.
له افغانستان انټرنشنل ـ پښتو سره په مرکو کې ګڼو قاچاق وړونکو او سرچینو ویلي چې طالب مشران، له سیمهيیزو قوماندانانو تر وزیرانو پورې، د نشهيي توکو په پراخ کاروبار کې ښکیل دي.
په سنګین ولسوالۍ کې یوه قاچاق وړونکي، چې نه یې غوښتل نوم یې واخیستل شي، وویل: «طالب معنا قاچاقبر او قاچاقبر معنا طالب، دا سره لازم و ملزوم دي. د طالب له همکارۍ پرته څوک یوه زړي کر یا قاچاق ته زړه نه شي ښه کولی. اکثره کارخانې د طالبانو دي، تر سرحده انتقالات هم دوی کوي».
په هلمند کې د کوکنارو کر او نشهيي توکو بازارونه
قاچاقبران وايي چې د هلمند، کندهار، روزګان، ننګرهار او بدخشان ولایتونو په ګډون، په یو شمېر سیمو کې هر کال تر درې فصله کوکنار کرل کېږي. د دوی په وینا، طالب چارواکي نه یوازې دا کرکیله ننداره کوي، بلکې د دې پروسې مشري هم کوي.
د هلمند ولایت په کجکي ولسوالۍ کې، "خټګی" بازار د نشهيي توکو له لویو بازارونو شمېرل کېږي. دلته نشهيي توکي له موسی کلا، باغران، سنګین، روزګان، چهارچینې او دهراود ولسوالیو راځي. همداراز د واشیر ولسوالۍ شاه پشتي، د ګندم ریز بازار او د سنګین بازارونه هم د نشهيي توکو د لویو اډو په توګه یادیږي.
قاچاقبران وايي چې د نشهيي توکو د پروسس لویې کارخونې د هلمند سنګین، موسی کلا، کجکي، د فراه بکوا، د کندهار میوند، او د نیمروز په یو شمېر ولسوالیو کې فعالې دي. د دوی په وینا، له بدخشان، ننګرهار، روزګان او کندهار څخه مایع تاریاک راوړل کېږي او د هیرویین، ښېښه او چاینک په بڼه بدلېږي او بهر ته صادرېږي.
سوداګري نه یوازې له ټاکلو بازارونو بلکې د واټساپ او ټیلګرام له تړلو ګروپونو هم ترسره کېږي. په دغو ګروپونو کې هره ورځ د بیو تازه معلومات خپریږي.
د نشهيي توکو کاروباریان وايي چې تاریاک، هیروین او نور توکي د هلمند له بهرامچې ولسوالۍ او له نیمروز ایران ته قاچاق کېږي، له هغه ځایه ترکیې ته او بیا اروپايي هېوادونو ته ځي.
د عبدالصمد په نامه یو قاچاقبر وویل: «طالبان د دې کار لپاره خپل کسان لري. سمرغ لنډکروز موټران لري، ډک ډک موټران د هلمند و کندهار له لارې ایران ته بیايي، هلته یې بلوڅانو ته سپاري، هغوی یې بیا ایران ته اړوي. دا کارونه د باوري کسانو له خوا تر سره کېږي».
سره له دې چې د طالبانو مشر ملا هبتالله د ۲۰۲۲ کال د اپرېل په میاشت کې د کوکنارو پر کر بندیز ولګاوه، خو د هلمند له شمالي ولسوالیو راپورونه ښيي چې کر لا هم روان دی.
خلک وايي، د کر، قاچاق او پروسس ډېری فابریکې په طالب چارواکو پورې تړاو لري. یو کروندګر له کجکي ولسوالۍ وایي: «په شمالي هلمند کې داسې ځای نشته چې تاریاک پکې نه وي کرل شوي. که څوک پیسې ورکړي، طالبان پرې کار نه لري، که نه یې ور کوي، کر یې له منځه وړي. اوس لس فیصده له منځه وړل کیږي، نور پاتې دي».
قاچاقبران وايي، طالبان د تاریاکو د کر مخه نه شي نیولی، ځکه لوږه او بېکاري زیاته شوې ده او له کروندګرو سره د بدیل کرکیلې کومه مرسته نه کېږي.
د ایران او اسراییل د جګړې اغېز
په تېرو اونیو کې د اسراییل او ایران ترمنځ جګړې د نشهيي توکو بازار هم اغېزمن کړی.
قاچاقبران وايي، د جګړې پرمهال د یو من اوبلن تاریاکو بیه، چې پخوا شپږ نیم سوه زره روپۍ (۲،۳۲۰ ډالره) وه، څلور سوه زره روپیو (۱،۴۳۰) ډالرو ته را ولوېده، خو اوس له اوربند وروسته بیې بېرته لوړې شوې دي.
د هلمند په کجکي ولسوالۍ کې د نشه يي توکو یو کاروباري د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل:«د ایران او اسراییل ترمنځ د جګړې له پیل کېدو سره سوداوې بندې شوې. مخکې چې د یو من تاریاکو قیمت شپږ نیم لکه کالدارې(۲،۳۲۰ ډالره) و د اسراییل او ایران د جنګ پر مهال قیمتونه ټیټ شول، ان په څلور لکه کالدارې (۱،۴۳۰) هم چا نه رانیول. ځکه د ایراني تومن ارزښت کم شوی و، د خلکو پیسې په ایران کې بندې پاتې وې خو اوس بېرته بازارونه لوړ شوي دي».
د نشه يي توکو قاچاق ډېری په پاکستاني روپیو کیږي.
د قاچاقبرانو په وینا، دا مهال د یو من تاریاکو بیه ۵،۵ سوه زره کالدارې (۱،۹۶۵ ډالرو) او د یو کیلو هیروین بیه ۱۱سوه زرو روپیو(۳،۹۳۰ ډالرو) ته رسېږي.
طالبان د نشهيي توکو پر ضد مبارزه خپله لاستهراوړنه بولي، خو د ایران چارواکو بیا بیا ادعا کړې چې له افغانستان نه دغه هېواد ته په پراخه کچه نشهيي توکي قاچاق کېږي.
د افغانستان دننه راپورونه، د قاچاقبرو اعترافونه او د محلي خلکو ادعاوې ښيي چې د طالبانو د حکومت تر سیوري لاندې، د نشهيي توکو کاروبار نه یوازې پای ته نه دی رسېدلی، بلکې په یوه منظم سیستم بدل شوی.
د ملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام د افغانستان په ګڼو سیمو او په ځانګړې توګه په هرات، فراه، سمنګان او کندهار ولایتونو کې د اوږدمهاله وچکالۍ او اوبو ناورین د لاکړکېچنېدو خبرداری ورکړی دی.
دغه سازمان ویلي، چې د اوبو کمښت د حاصلاتو او عوایدو پر کمښت اغېز کړی دی.
د ملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام د بزګرانو د څرګندونو په حواله ویلي، چې ډېری کورنۍ د څاه ګانو د نشتوالي له امله د باران له اوبو، سېندونو یا چینو کار اخلي چې دغه چاره د نس ناستي، تبې او د پوستکي ناروغیو د زیاتوالي لامل شوې.
د دغه سازمان په راپور کې راغلي، چې تر دې دمه یې په افغانستان کې له ۵۰۰ زیات کانالونه او ۱۰ چکډېمونه رغولي چې ورسره نږدې ۲۸ زره هکتاره کرنیزه ځمکه خړوبه شوې ده.
په راپور کې دا هم راغلي، چې د بندونو، محافظتي دیوالونو یا خوندي کانالونو د نشتوالي له امله ګڼې سیمې د سېلابونو له ګواښ سره مخ دي.
د راپور له مخې؛ پر لمریزې برېښنا چلېدونکي پمپونه او د باراني اوبو زېرمې جوړې شوې، چې ورسره له ۱۳۹ زرو زیاتو کورنیو پاکو اوبو ته لاسرسی پیدا کړی دی.
په ملګرو ملتونو کې د قطر دایمي استازولي وايي، چې راتلونکې اونۍ په دوحه کې د افغانستان د مخدره توکو ضد کارډلې درېیمه او د افغان خصوصي سکتور د ملاتړ کارډلې دویمه ناسته ترسره کیږي.
په ملګرو ملتونو کې د قطر دایمي استازې عالیه احمد بن سیف الثاني وايي، چې دغه ناستې د روان میلادي کال د جون له ۳۰مې نه د جولای تر لومړۍ نېټې پورې د دوحې بهیر په چوکاټ کې جوړیږي.
په دغو ناستو کې به د طالبانو د حکومت، د دوحې په بهیر کې ښکېلو هېوادونو او تخنیکي کارپوهو ډلو استازي برخه واخلي.
عالیه احمد بن سیف الثاني وړمه ورځ د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په درې میاشتنۍ ناسته کې هم وویل، چې قطر د سولې او ثبات د ټینګښت لپاره د افغانانو د هڅو ملاتړی پاتې کېږي.
قطر څرګنده کړې چې د سیمې او نړۍ له شریکانو سره به همکارۍ ته دوام ورکړي څو په افغانستان کې د سولې بنسټونه ټینګ او د پرمختګ اساسي عناصر پیاوړي شي.
عالیې زیاته کړه چې د قطر دولت د قطر پراختیایي صندوق له لارې د ملګرو ملتونو له ادارو سره په همکارۍ، خپلو بشري مرستو ته دوام ورکوي.
د نوموړې په وینا، دغه مرستې د خوراکي توکو مرسته، د لومړنيو روغتیایي پروګرامونو ملاتړ، زده کړو ته د افغان ماشومانو د لاسرسي ښه کول، بورسونه، د افغان مېرمنو اقتصادي پیاوړتیا، له کړکېچونو سره د هغوی د مقاومت لوړول او د افغان ځوانانو د ظرفیت لوړونې پروګرامونه رانغاړي.
د جرمني د جنايي پولیسو ادارې خبرداری ورکړی چې ۳۰ کلن افغان محمد سليمان، چې په ۲۰۱۹ کال کې یې د جرمني په هاله ښار کې خپله افغانه پخوانۍ ۲۶ کلنه ملګرې په چاقو وژلې وه، ښايي افغانستان ته له تېښتې وروسته بېرته جرمني ته ستون شوی وي.
سلیمان د ۲۰۱۹کال په مارچ کې خپله پخوانۍ ملګرې په خپل کور کې ووژله او وروسته وتښتېد.
د جرمني د فدرالي جنايي ادارې چارواکي باور لري چې هغه لومړی د فرانسي له لارې ترکیې ته وتښتېد او احتمال لري چې افغانستان ته هم تللی وي.
د جرمني د فدرالي جنايي ادارې (BKA) په وینا، اوس دا شک دی چې نوموړی ممکن د طالبانو له واکمنېدو وروسته بیرته جرمني ته ننوتی وي.
یوروپول هم محمد سلیمان د اروپا د «تر ټولو مطلوبو» مجرمانو په لیست کې شامل کړی دی، چې نه یوازې د قتل تور پرې دی بلکې د جدي بدني زیان اړولو په تور هم تورن شوی.
د دواړو ادارو په خپلو اعلانونو کې ویلي چې نوموړی۱،۸۴ متره لوړ دی، تور ویښتان لري او د ښي لاس ښکته برخه او خېټه یې د لویو ټپونو له مخې پېژندل کیږي. دغو ادارو د یاد افغان پورټریټ او د لاس او خېټې د ټپونو انځورونه هم خپاره کړي دي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني ویلي، چې طالبانو ته د اسلامي نظام د استازولۍ مسوولیت ورترغاړی دی او هڅه باید وشي؛ څو دغه نسبت بدنامه نه شي. هغه کاپیسا ته د سفر پرمهال له ولسي خلکو سره په یوې غونډه کې دغه څرګندونې کړې دي.
هغه زیاته کړه: «که په قوم یا هر نسبت لوی خلک شو، موږ مجاهد او د اسلامي نظام نماینده معرفي شوي یو او خدای ناخواسته دا نسبت رانه بدنام نه شي».
هغه همدا راز ویلي، چې د دغه ډلې د مشر ملاهبت الله له لوري د پخواني جمهوري نظام امنیتي منسوبینو او پوځیانو ته اعلان شوی د بښنې فرمان په ښه توګه پلی شوی دی.
سراج الدین حقاني وویل: «که کوم چا په پټه خودسرانه عمل کړی وي؛ نو کړی به یې وي. خو منحیث د نظام هېچا ته دا اجازه نه ده ورکړل شوې، چې د چا په حق تېری وکړي».
هغه داسې مهال دغه څرګندونې کوي، چې همدا اوس هم د طالبانو په زندانونو کې د مخکېني نظام سلګونه سرتېري بندیان دي.
همدا راز راپورونو په ډاګه کړې، چې طالبانو د خپلې روانې واکمنۍ له پېله د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې د جمهوري نظام امنیتي منسوبین او سرتېري شکنجه کړي او وژلي دي.
د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو هم په وار، وار اندېښنه ښوولې، چې د طالبانو له لوري اعلان شوی د بښنې فرمان نه دی پلي شوی او یوازې یوه نمایشي بڼه لري.
پخوانیو افغان سیاستوالو هم نیوکې کړې، چې طالبانو د عمومي بښنې په نوم د خلکو سترګو کې خاورې اچولې دي او هره ورځ یې خپلو ځورونو ته دوام ورکړی دی.