د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي ويلي، چې د هند سره د جګړې پر مهال له پاکستان سره “غیبي مرسته” شوې ده. هغه د هند په بریدونو کې د ۱۱ پاکستاني الوتکو ژغورل کېدل او د هند د تېلو پر یوه زېرمه له تخنیکي ستونزې سره مخ یوه پاکستاني توغندي لګېدل غیبي مرسته ګڼلې ده.
نوموړي دا څرګندونې د پنجشنبې په ورځ په اسلام اباد کې له یو شمېر دیني عالمانو سره د خبرو پر مهال کړې دي.
هغه وویل: «هند چې کله برید وکړ، موږ ته غیبي مرسته راورسېده. هند زموږ پر یوې اډې ۱۱ توغندي وویشتل، هلته زموږ ۹ یا ۱۱ الوتکې ولاړې وې، خو ټول توغندي له اډې بهر ولګیدل او زموږ هېڅ الوتکې ته زیان ونه رسېد.»
محسن نقوي زیاته کړه: «موږ نه غوښتل چې د هند پر ملکي وګړو برید وکړو، خو کله چې پاکستان د هند پر لور توغندي وویشتل، په یوه توغندي کې تخنیکي ستونزه پېښه شوه او موږ اندېښمن شوو چې دا به د خلکو پر کورونو ولویږي، خو د الله مرسته راورسیده او همغه توغندی د هند د تېلو پر ستره زېرمه ولګید. دا دوه بېلګې د غیبي مرستې څرګند ثبوتونه دي.»
د پاکستان حکومت د یوه رسمي لیک له لارې د دغه هېواد مرکزي بانک (State Bank of Pakistan) ته سپارښتنه کړې، تر هغه مهاله چې د کابینې وروستی تصمیم نه وي نیول شوی باید د «پي او ار» کارت لرونکو افغان کډوالو بانکي حسابونه ونه تړي.
دغه لیک چې د ۲۰۲۵ کال (د جون په ۳۰مه) د کشمیر، ګلګت بلتستان او قبایلي سیمو چارو وزارت لهخوا مرکزي بانک ته استول شوی، په ډاګه کوي چې د ملګرو ملتونو سره د افغان کډوالو د ثبت کارتونو د اعتبار موده پای ته رسېدلې او دا موضوع دا مهال د کابینې لهخوا تر غور لاندې ده.
په لیک کې راغلي: «د وزارتونو ترمنځ د مشورو وروسته د POR کارتونو د اعتبار د تمدید موضوع کابینې ته د وروستي تصمیم لپاره وړاندې کېږي. نو ټول مالي بنسټونه دې د لارښوونې تر ترلاسه کېدو پورې د یادو کارت لرونکو افغان کډوالو حسابونه نه بندوي».
په لیک کې راغلي، چې په دې تړاو به هر ډول وروستی تصمیم له اړونده ادارو سره شریک شي.
په پاکستان کې له ملګرو ملتونو سره د یادو کارتونو لرونکو نږدې ۲مېلیونه کسان ثبت دي، چې اوس یې برخلیک له ناروښانه حالت سره مخ دی.
یونسیار هم پر پاکستان غږ کړی، چې د افغان کډوالو د استوګنې موده دې په قانوني ډول بیا وغځوي؛ خو لیدل کېږي چې اسلام اباد لا هم په دې تړاو په سلامشورو بوخت دی.
هممهاله پاکستان د اپرېل له لومړۍ نېټې څخه بیا د افغان وګړو تابعیت کارت لرونکو د اېستل کېدو بهیر له دغه هېواد پیل کړی او د شمېرو له مخې؛ په تېرو څه باندې دوو میاشتو کې ۲۰۰زره افغانان په جبري ډول ستانه کړای شوي دي.
پاکستاني رسنیو خبر ورکړی، چې ښايي د «پي او ار» کارت لرونکو موده تر راتلونکو شپږو میاشتو پورې تمدید شي.
د دې تمدید موخه په پاکستان کې د افغان کډوالو د کاروبارونو او نورو معاملاتو راټولول بلل شوي؛ څو په دغه موده کې خپلې شتمنۍ راټولې او د ملکیتونو پلور ته یې اسانتیاوې برابرې شي.
د پاکستان "اېکسپرېس ټربیون" ورځپاڼې په یوې مقاله کې ویلي، چې که افغانستان د چین او پاکستان اقتصادي دهلېز ته داخل شي، نو د پاکستان او افغانستان د خلکو په ټولنيز او اقتصادي برخلیک کې به پرمختګ راشي.
په مقاله کې راغلي، دا چاره له ۲۰۱۷ څخه تر ۲۰۲۱ پورې ممکنه نه ښکارېده؛ خو وروستيو پرمختګونو په دې برخه کې هيلې پياوړې کړي.
اېکسپرېس ټربیون د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۱مه) د پخواني سفير او تقاعد شوي لوی درستيز ډاګټر رضا محمد یوه مقاله نشر کړې چې پکې راغلي: «د ۲۰۱۹ کال په سپټمبر مياشت کې د پاکستا–افغانستان-چين درې اړخيزه غونډه کې د همکاريو تر سرلیک لاندې د پېښور او کابل د لویې لارې پر جوړولو موافقه وشوه.»
د نوموړي په خبره، دا هڅه د سوداګرۍ د پياوړتيا او د چين او پاکستان اقتصادي دهلیز ته د افغانستان د يو ځای کېدو فرصت ګڼل کېده.
په مقاله کې ویل شوي، چې په ۲۰۲۰ کې د چين او ایران تر منځ د ستراتيژيکې ملګرتيا تفاهم لیک و، چې د دې پروژې ارزښت نږدې ۴۰۰ میلیارد ډالرو ته رسېده او د ۲۵ کلونو لپاره پلان شوی و، چې د چابهار بندر پراختیا هم په کې شامله وه.
له دې لارې به د ایران- افغانستان- منځنۍ اسیا ټرانزيتي دهلېز د چين «یو کمربند یوه لار» سترې پروژې سره ونښلول شي.
دا به د تېلو او ګازو د سکتورونو د عصري کولو، د صنعتي زونونو د جوړولو، د پوځي او تخنیکي همکارۍ او چین ته د ارزانه نرخونو په رسولو کې مرسته وکړي.
په مقاله کې ویل شوي، چې په بېجینګ کې د چین، افغانستان او پاکستان ترمنځ تازه درېاړخیزه غونډې هیلهمندي بیا راژوندۍ کړې ده.
د مقالې له مخې، د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار ویلي چې چین به د پېښور-کابل دهلېز پراختیا کې مرسته وکړي او اوس داسې ښکاري چې افغانستان به د خپلو ګټو لپاره دغه اقتصادي دهلېز ته ور ګډ شي.
په مقاله کې همداراز زیاته شوې، چې دغه هېوادونه باید د خپلو ولسونو د پرمختګ او سوکالۍ لپاره ګډ کار وکړي
د اقتصادي پروژو په پيل سره به کارمونده زياته، د بېوزلی کچه ټیټه، د ښځو پر توانمندسازۍ، د چاپېريال ساتنې او د سيمې پر سولې او ثبات به مثبت اغېر وکړي.
لیکوال لیکلي: «افغانستان چې له بهرنیو پوځي مداخلاتو او داخلي شخړو اغېزمن شوی بېړني ټولنیز او اقتصادي پرمختګ ته اړتیا لري.»
هغه زياته کړې: «د دې کړکېچ تر ټولو چټکه حللاره د ټرانزیتي سوداګرۍ پراختیا ده، چې ورپسې د د چین-پاکستان-افغانستان اقتصادي دهلېز پر محور د صنعتي زونونو جوړول به د افغانستان اقتصادي پرمختګ پياوړی کړي.»
د لندن د سواس پوهنتون استاد ارشین ادیب مقدم وایي، چې که ترکیه، ایران او هند هم د یو کمربند یوه لار او د چين – پاکستان – افغانستان اقتصادي دهلېز برخه شي، نو دا به لا ګټور شي.
د نوموړي په خبره، هند ته به دا اړیکه بېساري سوداګريز فرصتونه برابر کړي، ځکه چې له پاکستانه د ختیځ-لوېدیځ نښلېدونکې سوداګري به چټکه شي.
دغه مقاله وړاندیز کوي، چې دودیز دولتي سیاست ته دې ګډ اقتصادي پرمختګ هم ورزیات شي، څو د سرچینو څخه بډایه د هېوادونو ترمنځ تړلې سیمه په خپلو ظرفیتونو ترلاسه کړو.
مقاله زياتوي، چې دغه اقتصادي دهلېز د پاکستان او افغانستان ترمنځ اړېکې پياوړې کوي او د اوږدې ملګرتيا بنسټ ږدي.
لیکوال د اندېښنې په ډول یادونه کړې، چې ښایي د دغو هېوادونو په وړاندې یو شمېر کړۍ مخالفتونه، خطرونه او د بریدونو پلانونه جوړ کړي؛ خو دغه درې هېوادونه باید له دې ننګونو ونه وېرېږي.
د پاکستان پوځ وایي، د پاکستاني طالبانو ۲۴ غړو ته یې هغه مهال مرګژوبله اړولې، کله چې هغوی غوښتل له افغانستانه د شمالي وزیرستان زُۍ سیدګي سیمې ته واوړي. د پوځ په وینا، په دې پېښه کې ۱۷ کسان وژل شوي او ۷ نور ټپیان شوي دي.
پاکستانۍ خراسان ډایري ورځپانې د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۱مه) په یوه خبر کې د پاکستاني چارواکو له قوله لیکلي، چې پر دغه وسله والو یې له درېيو خواو هغه مهال برید وکړ، کله چې يې غوښتل پر ډیورنډ کرښه اغزن سیم پرې کړي.
په خبر کې ویل شوي، چې د پاکستاني طالبانو غړو پلان درلود له افغانستان څخه د شمالي وزيرستان ځينو سیمو ته د بریدونو لپاره ولاړ شي.
پاکستاني پوځ ویلي، چې په دې برید کې يې ۷ وسله وال ټپیان کړي او ممکن یو شمېر وسله وال پاکستان ته داخل شوي؛ خو ټينګار يې کړی چې په سيمه کې به یې عملیات دوام ولري.
که څه هم طالبانو په دې اړه څه نه دي ویلي؛ خو پاکستاني چارواکو ويلي چې په یاده سیمه کې اکثره وخت د حافظ ګل بهادر ډلې اړوند جنګيالي فعالیت کوي.
د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ډیورنډ کرښې په تورخم دروازې تېرېدونکي افغان مسافر شکایت کوي، چې د پاکستاني سرحدي پولیسو لهخوا د تالاشۍ، نوبت او قطارونو په نوم ترې غېرقانوني پیسې اخیستل کېږي، مبایلونه یې پلټل کېږي او له ښځو سره د عزت خلاف چلند کېږي.
د مسافرو په وینا، په دې وروستیو کې د تورخم دروازې پاکستاني پولیس له دغه لارې د تېرېدونکو کسانو مبایلونه پلټي او که پکې داسې انځور، ویډیو یا پیغام ومومي چې د دوی د خوښې خلاف وي، نو له مسافرو نغدي پیسې غواړي.
دوی وايي، چې د مسافرو شخصي حریم ته درناوی نه کېږي او دا کړنه یوازې د رشوت اخیستو یوه پلمه ګرځېدلې ده.
یو افغان مسافر چې نه غواړي نوم یې واخیستل شي، افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وایي: «د پاکستان سرحدي پولیسو مې مبایل وپلټلو، یو عام تصویر یې خوښ نه شو، شک یې وښود، خو بیا یې په ښکاره وویل چې که څه چای اوبه (رشوت) ورکړې، پرېږدو دې، ۵۰۰ کلدارې یې راڅخه واخیستې.»
باسط «مستعار نوم » چې څو ورځې وړاندې له خپلې مېرمنې سره د تورخم له لارې له پاکستان څخه افغانستان ته تللی، افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل: «زما د مېرمنې مبایل پولیسو وپلټه، ان شخصي انځورونه یې پرانیستل. دا سپکاوی دی. باید دا کار و نه شي، هېڅ قانون دا اجازه نه ورکوي چې د یو مسافر مبایل بې له اجازې وپلټل شي، دا توهین دی.»
بلخوا، له دغه لارې تېرېدونکي دا هم وایي چې د قطارونو درېدلو یا نوبت اخیستو لپاره هم له دوی څخه پیسې غوښتل کېږي. که څوک پیسې ونهلري، ساعتونه منتظر پاتې کېږي، خو که څوک پیسې ورکړي، پرته له ځنډ څخه یې پرېږدي. دا وضعیت هغو کسانو ته هم ستونزمن شوی چې ناروغان او یا عمر خوړلي دي.
امیر خان چې له خپلې ناروغې مور سره له افغانستان څخه پېښور ته د تورخم له لارې تللی و، افانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل: «له ما سره مې مور وه، هغه د زړه ناروغه ده، خو موږ درې ساعته انتظار وکړ. بیا مو ولیدل چې بل کس چې پیسې ورکړې، سمدستي تېر شو، زه هم مجبور شوم چې پیسې ورکړم، ځکه چې د مور حالت مې ښه نه و.»
د ډېرو نورو ستونزو ترڅنګ د ښځینه مسافرو لپاره وضعیت لا اندېښمن دی. ډېرې ښځینه تېرېدونکې وايي، چې د خوندیتوب ځانګړي شرایط نه شته او د نارینه پولیسو تر څار لاندې ساعتونه ولاړې ساتل کېږي. ان حامله ناروغې یا د ډېر عمرمېرمنې هم خوندیتوب نه احساسوي.
یوه مېرمن چې له خپلو درېیو ماشومانو سره سفر کوي، افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل: «په تورخم کې د ښځو لپاره نه جلا کتار شته، نه خوندیتوب، نه هم عزت. موږ له دې لارې یوازې د اړتیا له مخې سفر کوو، خو تر ټولو زیات سپکاوی دلته وینو.»
د یادولو وړ ده، چې مدني فعالان او د انساني حقونو ملاتړي بنسټونه له پاکستاني چارواکو غواړي، چې د تورخم په پوله کې د سرحدي پولیسو لهخوا له افغان مسافرو سره دا ډول غېر انساني او غېر قانوني، سپک او له فساد څخه ډک چلند بند شي او یو روڼ، عادلانه او انساني بهیر رامنځته شي.
ملګرو ملتونو اعلان وکړ، چې پاکستان به د ۲۰۲۵ کال د روانې جولای میاشتې لپاره د ملګرو ملتونو د امنیت شورا مشري وکړي. دا شپږم ځل دی چې پاکستان د امنیت شورا مشري پر مخ وړي.
همدا راز د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د سې شنبې په ورځ د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې اسلاماباد به دا مسوولیت په مشخصو موخو او ژمنتیا ترسره کړي او هڅه به وکړي چې د ملګرو ملتونو د منشور اصولو، نړیوالو قوانینو او څو اړخیزو همکاریو ته خپله ژمنتیا وساتي.
پاکستان ویلي، د خبرو اترو او ډیپلوماسۍ د پیاوړي ملاتړ کوونکي په توګه، دغه هېواد امنیت شورا ته یو متوازن او اصولي لیدلوری راوړي، چې د پاکستان پر بهرني سیاست، د شورا پر وړاندې د پخوانۍ تجربې او د نړیوالې سولې د ټينګښت لپاره پر اوږد مهاله هڅو ولاړ دی.
د اعلامیې له مخې، پاکستان د جولای میاشتې لپاره د امنیت شورا د کار پروګرام په چمتو کولو کې شفاف او مشورتي چلند غوره کړی او پام یې کړی چې د نړۍ په بېلابېلو سیمو کې له یو بل سره تړلي امنیتي ګواښونه په دقیق ډول وڅېړي.
پاکستان به د خپلې مشرۍ پر مهال دوه مهمې ناستې هم مدیریت کړي، چې یوه به د “څواړخیزه همکارۍ او د شخړو د سولهییز حل له لارې د نړیوالې سولې او امنیت پیاوړتیا” په اړه علني بحث وي چې د جولای په ۲۲مه نیټه به ترسره شي او بل به د ملګرو ملتونو او ځینو سیمهییزو او فرعي سیمهییزو سازمانونو ترمنځ د همکارۍ په اړه غونډه وي، چې په دې غونډه کې به خاص تمرکز پر دې وي چې ملګري ملتونه او د اسلامي همکاریو سازمان (OIC) څنګه یو له بل سره مرسته کوي. دا غونډه به د جولای پر ۲۴مه ترسره شي.
اعلامیه زیاتوي چې د دې ناستو مشري به د پاکستان د لومړي وزیر مرستیال او د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار کوي.
پاکستان ټینګار کړی چې د امنیت شورا له ټولو غړو سره به له نږدې کار کوي.