پاکستان: د روسیې له‌خوا د طالبانو په «رسمیت پېژندل» د دواړو هېوادونو خپل‌منځي موضوع ده

که څه هم د نظر اختلافونه او بې‌باوري شته، خو یو شمېر چارواکو او منځګړیو دا پرمختګ یو «مثبت ګام» بللی دی.

حماس ویلي چې د امریکا، قطر او مصر تر منځګړیتوب لاندې د اوربند وړاندیز ته یې «مثبت» ځواب ورکړی او چمتو دي چې په «سملاسي او جدي ډول» د دې هوکړې د تطبیق پر پر څرنګوالي خبرې پیل کړي.

واینټ وېب‌پانې حماس ډلې ته د یوې نږدې سرچینې له قوله لیکلي چې دې ډلې هم مهاله د یو شمېر کوچنیو بدلونونو غوښتنه هم کړې ده. له دې غوښتنو یوه دا ده چې د غزې بشري بنسټ (GHF) باید له دې هوکړې لیرې شي. دا بنسټ د اسراییل او امریکا له لوري ملاتړ کېده، خو حماس ادعا کوي چې د دوی پر نفوذ یې منفي اغېز کړی.

حماس همداراز غوښتنه کړې چې د اسراییل پوځ دې هغو مورچلو ته شاتګ وکړي چې په پخواني اوربند کې پرې موافقه شوې وه. دغه راز، دوی له امریکا، قطر او مصر څخه درې اړخیز ضمانتونه غواړي، څو د ۶۰ ورځني اوربند وروسته، جګړه بېرته بیا پیل نه شي.

د اسلامي جهاد ډلې مشروط ملاتړ

د فلسطین جهاد اسلامي ډلې هم له اوربند سره خپل ملاتړ څرګند کړی، خو په یوه اعلامیه کې یې ټینګار کړی چې دوی د اضافي ضمانتونو غوښتنه کوي، څو ډاډ ترلاسه کړي چې اسراییل به له یرغمل شوو کسانو د خوشې کېدو وروسته، یو ځل بیا بریدونه ونه کړي.

په تل‌ابیب کې تاوتریخجنه سیاسي غونډه

په اسراییل کې بیا پر سیاسي کچه، د جګړې د راتلونکي پر سر جدي اختلافات روان دي. د اسراییل چېنل ۱۲ ټلویزیوني شبکې د راپور له مخې، د دغه هېواد لومړي‌وزیر بنیامین نتانیاهو او د پوځ لوی درستیز ایال زمیر د غزې تړانګې لپاره د راتلونکو پوځي پلانونو پر سر له لوړپوړو امنیتي قومندانانو او وزیرانو سره په یوې تاوتریخجنه غونډه کې شخړه کړې ده.

په دې غونډه کې نتانیاهو د دې طرحې د چمتو کولو امر کړی چې پراخ شمېر خلک د غزې جنوب ته انتقال شي. خو زمیر خبرداری ورکړی چې دا کار به د «حالات له کنټروله وباسي» او د ولسي پاڅون سبب به شي. نتانیاهو بیا ټینګار کړی: «زه نه غواړم نظامي اداره هلته ولرو، خو چمتو نه یم چې حماس پاتې شي».

یاد رسنۍ لیکلي، کله چې د انټرنېټ سرعت ورو وي یا ځینې خدمتونه نه وړاندې کېږي، نو لامل یې ښايي د پردې تر شا تنظیم شوي بریدونه وي چې د ایران مخابراتي زیربناوې په نښه کوي.

فارس خبرداری ورکړی چې دا سایبري بریدونه یوه پټه جګړه ده چې «هره ورځ لا شدیده کېږي» او دغه هېواد په سایبري فضا کې له پراخو ګواښونو سره مخ دی.

د ایران رسمي حکومتي چارواکو تر اوسه په دې تړاو څه نه دي ويلي.

بلاول بوټو همدا راز زیاته کړې چې د لشکر طیبه وسله‌والې ډلې بنسټ اېښودونکی حافظ سعید بیا په پاکستان کې زنداني دي. د نوموړي په وینا، مسعود اظهر له پخوانیو افغان مجاهدینو سره نږدې اړیکې لري او همدې ته په پام ښايي هغه اوس په افغانستان کې وي.

بوټو وویل: «که هند موږ ته معلومات راکړي چې هغه رښتیا په پاکستان کې دی، موږ به ډېر خوشاله شو او هغه به ونيسو. خو حقیقت دا دیچې د هند حکومت موږ ته په دې اړه معلومات نه راکوي». هغه وایي، که نوی ډیلي تمه لري چې اسلام اباد ورسره د ترهګرۍ په برخه کې همکاري وکړي، نو باید یو له بل سره د ترهګرو ډلو او کسانو په تړاو معلومات شریک کړي.

د جیش محمد ډلې مشر مسعود اظهر د نوي له نظره ډېر پياوړی او خطرناک ترهګر بلل کېږي او د هند دننه به ډېرو بریدونو کې ښکېل بللشوی. هند څو څو ځله له پاکستانه غوښتي چې هغه او د لشکر طیبه مشر حافظ سعید دې ورته وسپاري.

مسعود اظهر په ۲۰۱۹زېږدیز کال کې د ملګرو ملتونو له لوري د ترهګرو په نوملړ کې هم شامل شوی دی.

مستغفر ګربز جمعه (چنګاښ ۱۳مه) پر خپلې اېکس‌پاڼې لیکلي چې دغه کمپلېکس د نجيب تلاش خیریه بنسټ له لوري د شاوخوا څلور مېلیونه امریکایي ډالرو په لګښت، په ۱۰ جریبه دولتي ځمکه کې جوړ جوړېږي. د دې پروژې د بشپړېدو موده ۱۴ میاشتې ښودل شوې ده.

د ورزشي کمپلېکس په طرحه کې یو معیاري فوټبال لوبغالی، والیبال او ټینس میدانونه، د بدن روزنې کلب، یوه دیني مدرسه، اداري ودانۍ او د کارکوونکو لپاره اشپزخانه شامله ده. طالبان وايي چې دا به د اسیا په کچه یو معیاري او پرمختللی ورزشي مرکز وي.

د ځوانانو د چارو ځايي مسوولان وایي، د دې کمپلېکس جوړېدل به نه یوازې د خوست، بلکې د شاوخوا ولایتونو ورزشکارانو ته هم د تمرین او سیالیو زمینه برابره کړي.

د یادونې ده چې په افغانستان کې د ورزشي بنسټونو د نشتوالي له امله ډېر ورزشکاران له مسلکي ودې پاتې شوي او دا ډول پروژې که عملي شي، کولای شي د لوبغاړو استعدادونه وغوړوي. طالبانو تر دې مخکې هم د دا ډول پروژو خبر ورکړی، خو لا تر اوسه یې عملي چارې نه تر سترګو کېږي.

ولس د خپلو لوڼو د زده‌کړو د دوام لپاره، د خصوصي دیني مدرسو جوړېدو ته مخه کړې ده؛ هغه مدرسې چې په کوڅو، کورونو او ان شخصي انګړونو کې جوړې شوي دي.

په حقیقت کې دا مدرسې دښوونځیو پر ځای فعالیت کوي او د ځایی اوسېدونکو په وینا، تر دولسم ټولګي پورې زده‌کړې ته دوام ورکوي.د دې مدرسو فارغانې یو سند ترلاسه کوي چې طالبان یې د یوه ښوونځي له رسمي ښوونځي سند سره یو شان ګڼي، خو د دې زده‌کړې کیفیت او محتوا په اړه لا هم ډېرې پوښتنې نه دي ځواب شوي.

پر دیني زده‌کړو تمرکز

د یوې افریقايۍ وېب‌پاڼې د راپور پر بنسټ، د دې مدرسو د نصاب محتوا په ټوله کې مذهبي ده. بېلابېل دیني مضمونونه لکه تفسیر، فقه، د فقهې اصول، صرف، حدیث او عربي ګرامر د نصاب په پروګرامونو کې شامل دي. په راپور کې ویل شوي چې په دې مدرسو کې د فزیک، کیمیا، بیولوژي، جیولوژي، تاریخ او جغرافیه مضمونونه هم محدود شوي دي.

د فارغانو لپاره مبهمه راتلونکی

د ډېری کورنیو لپاره په مدرسو کې د نجونو زده‌کړې یوازینۍ ممکنه انتخاب ښکاري.د نجونو پر مخ د پوهنتونونو او ښوونځیو دروازو تړل، د هغوی ژوند له مبهم او ناڅرګند راتلونکي سره مخ کړی دی. د راپور له‌مخې، د مدرسو زده‌کړې په ټولنیز ژوند کې د افغان نجونو د هېڅ درد دوا نه شي کېدای.

د سختدریځۍ په اړه اندېښنې

د معلوماتو پر بنسټ، د ۲۰۲۱ کال په اګست کې پر افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو وروسته په هېواد کې تر۲۱ زرو ډېرې دیني مدرسې جوړې شوې دي، خو د عامه ښوونځیو شمېر، په ځانګړې توګه د نجونو لپاره، د پام وړ کم شوی دی. د هېواد ځینې اوسیدونکي دا پالیسي د راتلونکي افراطیت لپاره د لارې هوارول بولي.

د ننګرهار وضعیت د افغانستان د ښوونیزنصاب د بنسټیزو بدلونونو یوه ډېره وړه بیلګه ده. د افغان نجونو راتلونکی چې اوس مهال یې پر مخ د عصري زده‌کړو دروازې بندې دي، له زده‌کړو سره د طالبانو د رژیم دښمني بلل کېږي.