په افغانستان کې د وسلو یو پلورونکی چې په مستعار نوم "شېر خان" یاد شوی، UnHerd وېبپاڼې ته ویلي، چې ډېر کلونه یې روسي وسلې پلورلې، په ځانګړي ډول هغه پاتې شونې وسلې چې د پخواني شوروي پر ضد د خونړي مقاومت یادګار و، خو د ۲۰۲۱ کال په اوړي کې داسې یو څه پېښ شول چې نه یوازې ده، بلکې نورو وسلو پلورونکو یې هم هېڅ تمه نه درلوده.
د نوموړي په وینا: «د ناټو ماموریت ناڅاپه ونړېد او طالبانو کابل ونیو. پایله یې څه وه؟ زرګونه بېدرکه، پاتې شوي او نهادعا شوي بهرني پوځي تجهیزات، له مشینګنونو نیولې تر بېپیلوټه الوتکو پورې.»
د امریکایانو وتل د شېر خان په څېر کسانو ته زرین فرصت شو؛ دوی وسلو ته لاسرسی پیدا کړ او کاروبار یې وغوړېد، خو له دې سره سره نښې څرګندوي چې دا ګډوډ حالت به لا نورې وژونکې پایلې ولري، ځکه لوېدیځوال په تېره امریکا یا خو نهشي کولای یا نهغواړي چې دا پرمختللې وسلې له افراطي ډلو او ترهګرو څخه واخلي.
د ناټو له خوا د بګرام هوايي اډې له ناسمې تخلیې وروسته، هغه وسلې او تجهیزات چې شا ته پرېښودل شول، شمېر یې له تصوره وتلی دی. یو راپور چې د طالبانو له بیا واکمنېدو څو میاشتې وروسته خپور شوی، ښيي چې د افغانستان نویو واکمنو شاوخوا ۳۰۰,۰۰۰ کوچنۍ وسلې، ۲۶,۰۰۰ درنې وسلې او نږدې ۶۱,۰۰۰ پوځي وسایط تر لاسه کړي دي.
دغه شمېرې د امریکا د دفاع وزارت د ارزونې سره هم سمون لري، چې پکې ویل شوي نږدې د ۷ میلیارده ډالرو په ارزښت پوځي تجهیزات طالبانو ته پرېښودل شوي دي.
دا ادعاوې هغه ویډیوګانې هم تاییدوي، چې طالبان یې د خپلو کلنیو فتوحاتو په نندارو کې خپروي، پخواني جنګیالي پکې ښکاري چې د هاموي زغروالو وسایطو پر مټ ښارونه څاري.
د راپورونو له مخې، د طالبانو هوایي ځواک هم اوس شاوخوا ۴۰ الوتکې، ۱۰۰ هلیکوپټرې او یوه اندازه بېپیلوټه الوتکې لري.
دا په داسې حال کې ده، چې څه موده مخکې د یوې سویسي څېړنیزې موسسې د یوه څېړنیز راپور پر بنسټ ډان ورځپاڼې خبر خپور کړی و، چې له پخوانۍ شوروي ټلوالې او ناټو ځواکونو څخه د پاتې شویو وسلو تور کاروبار لا هم د افغانستان په ختیځ او ډیورنډ کرښې ته څېرمه په قبایلي سیمو کې په پراخه کچه روان دی.
د ډان په راپور کې راغلي، چې په قبایلي سیمو کې لا هم د وسلو په تورو بازارونو کې له افغانستان څخه قاچاق شوې روسۍ او امریکایي وسلې په لویه کچه پلورل کېږي.
دغه راپور له ۲۰۲۲ څخه تر ۲۰۲۴ کال پورې د ډیورنډ کرښې په دواړه غاړو کې د دغو بازارونو څخه د څېړنو پر بنسټ چمتو شوی او په کې موندل شوې، چې د افغانستان د پخواني جمهوري نظام څخه پاتې شوې وسلې اوس په کې په قاچاقي توګه پلورل کېږي.
که څه هم طالبانو په تېرو څلورو کلونو کې د پخواني حکومت د وسلو زېرمې تر خپل کنټرول لاندې راوستي او ادعا یې کړې، چې د عامو خلکو او شخصي سوداګرو لپاره د وسلو اخیستل یې بند کړي، خو بیا هم د وسلو قاچاق دوام لري.
راپور وړاندې کاږي، چې د طالبانو ځینې ټیټ پوړي چارواکي له قاچاقچیانو سره ځانګړې همکارۍ لري.
