د هنر مات شوی غږ؛ "ممثل مسکین"د ټولنیزو رسنیو له لارې د مرستې غوښتنه کړې
د افغانستان د ټلویزیونونو پېژندل شوي ممثل "مسکین" د سخت اقتصادي حالت له امله د ټولنیزو رسنیو له لارې د مرستې غوښتنه کړې.
د افغانستان د ټلویزیونونو پېژندل شوي ممثل "مسکین" د سخت اقتصادي حالت له امله د ټولنیزو رسنیو له لارې د مرستې غوښتنه کړې.
مسکین چې اوسمهال د بېکارۍ، بېوزلۍ او نهمنلو له وجې له ژور فشار سره مخ دی، په خپل پیغام کې ویلي: «زه هغه څوک وم چې خلکو ته مې خندا وربښله، خو نن ورځ خپله ژړا هم پټ نه شم ساتلی. ما هنر ته ژوند ورکړ، خو اوس ژوند راڅخه وتلی.»
د نوموړي پیغام په ټولنیزو رسنیو کې پراخ غبرګونونه راپارولي او خلک پر طالبانو نیوکه کوي چې له ځوانانو یې د کاري فرصتونو مخه نیولې ده.
یاد ممثل په داسې حال کې خپل د بې وزلۍ په پیغام خپور کړی، چې پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو سره سم د هېواد هنري نړۍ له سختو ګوزارونو سره مخ شوې ده. دا ډګر چې پخوا د بیان، احساساتو او ټولنیز پوهاوي تریبون و، اوس د چوپتیا، وېرې او سپکاوي ښکار شوی دی.
ډېریو هنرمندانو چې کلونه د ټولنې لپاره هڅې کړې وې، د طالبانو د سخت دریځۍ له امله اړ شوي چې له هېواده وتښتي.
د راپورونو له مخې، په تېرو څلورو کلونو کې یو شمېر هنرمندان د طالبانو لهخوا نیول شوي، وهلټکول شوي، ان تر دې چې د سپکاوي هدف ګرځېدلي دي. طالبانو نه یوازې د دوی انساني کرامت تر پښو لاندې کړی، بلکې پر هنري وسایلو یې هم تېری کړی او له منځه یې وړي دي.
یو شمېر هېوادوال وایي، چې د طالبانو دغه چلند د زرګونو هغو غږونو ځپل دي، چې هنر یې د ټولنې د هوساینې لپاره کاراوه.
د طالبانو تر رسميت پېژندنې وروسته، روسي سیاحتي شرکتونه چمتووالی نیسي چې افغانستان ته سیاحتي سفرونه پیل کړي. د نیوز روسیه د رپوټ له مخې، لومړۍ ډله روسي سیلانیان، چې له مسکو، تاتارستان او نورو سیمو څخه لس تنه نارینه پکې شامل دي، په اګست میاشت کې کندهار ته ځي.
دا سفر د "طالبان ټور" په نوم یو خصوصي شرکت تنظیموي، چې بنسټ یې روسي سوداګر اناتولي ارونوف ایښی دی. نوموړي دغه نوم د تجارتي نښې په توګه ثبت کړی دی.
ارونوف وايي، د سفر هدف د افغانستان کلتور پېژندل دي.
هغه نیوز روسیه ته ویلي، « خلک لېواله دي، غواړي دا هېواد له نږدې وپېژني. دا یو له هغو ځایونو دی چې ډېر خلک یې یوازې له سرلیکونو یا جګړو پیژني، خو اوس غواړي کلتور، تاریخ او ژوندی حقیقت وویني».
د دوو اونیو دغه سفر شاوخوا ۱۵۰۰ امریکایي ډالر لګښت لري او هر ګډونوال تر دې دمه نږدې ۱۱۰۰ ډالر مخکې ورکړي دي.
نور شرکتونه هم ورته پلان لري
دوو نورو روسي سیاحتي شرکتونو هم تایید کړې چې افغانستان ته د سفر پروګرامونه جوړوي.
د دوی د معلوماتو له مخې، د دغو سفرونو لګښت به له ۳۰۰۰ څخه تر ۵۰۰۰ ډالرو پورې وي، چې علت یې د امنیتي تضمینونو برابرول دي. تمه ده چې رسمي خرڅلاو یې د مني په موسم کې پیل شي.
د روان کال په اپریل کې، د روسیې سترې محکمې طالبان پر ترهګرو ډلو د بندیزونو له نوملړه و اېستل او څو اونۍ وروسته کرملین د طالبانو اداره د افغانستان د حکومت په توګه رسمي وپېژندله.
دغه ګام د روسي پانګهوالو او سوداګرو پر وړاندې د افغانستان دروازې پرانېستې دي.
په روسي رسنیو کې د افغانستان د سفر لومړني اعلانونه خپاره شوي، لکه "SHOT" ټیلیګرام چینل چې کابل ته د اته ورځني سفر بیه له۲۸۴۰ څخه تر ۳۲۴۰ ډالرو پورې ښيي. په دې کې د ویزې، الوتنې، روغتیایي بیمې او امنیت لګښتونه شامل نه دي.
د روسیې او افغانستان ترمنځ سوداګریز تبادلات ښايي ۳ میلیارده ډالرو ته ورسېږي.
افغانستان له ۲۰۲۲ کال راهیسې روسیې ته د کندهار انار، ممیز، غالۍ، پنبې، وړۍ او ځینې محلي مشروبات صادر کړي دي.
خو امنیتي اندېښنې لا شته دي
سره له دې چې دا سفرونه د کلتوري- اقتصادي همکاریو یوه برخه ګڼل کیږي، امنیتي کارپوهان خبرداری ورکوي چې د افغانستان ځینې سیمې لا هم ناامنه دي.
د روسیې د بهرنیو چارو وزارت د کنسولي خدمت وېبپاڼه افغانستان د لوړ خطر زون په توګه ښيي او روسي وګړي له سفر نه منع کوي.
د سفر تنظیموونکي ژمنه کوي چې سیلانیان به د افغانستان کلتور، معمارۍ او دودونو سره اشنا کړي، خو تفصيلي پروګرامونه یې لا نه دي خپاره شوي.
یو شمېر کسان د ځانګړو تجربو په موخه، له قواعدو بهر سیاحت او ماجراجويي له امله افغانستان ته سفر کوي.
خطرناکو او غیرمعمولي ځایونو لکه سومالیا، عراق، سوریې او اوس افغانستان ته سفرونه د یوټیوب او ټیلیګرام په چینلونو کې ډېر شوي دي.
یو روسی فلم جوړوونکی د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د لومړي ځل لپاره د طالبانو په مرسته او همکارۍ سینمایي فلم جوړوي. د فلم قانوني چارې روسی وکیل الکساندر مولوخوف پر غاړه لري. هغه ویلي، طالبانو د فلم له سناریو خوښي ښودلې او د تولید اجازه یې ورکړې ده.
دغه فلم، چې د شوروي لیکوال ارکادي ګیدار د مشهور ناول « توده ډبره» پر بنسټ جوړیږي، د یوه پخواني روسي پوځي د شخصي تجربو او اروايي ستړیاوو داستان بیانوي، چې د جګړو له ډګره ستړی کور ته ستنیږي.
د فلم سناریو لیکنه او لارښوونه پوځي خبریال ویکتور خومینکو کوي چې نږدې اته کاله یې په افغانستان کې دنده ترسره کړې او له دې وړاندې یې پر افغانستان یو مستند هم جوړ کړی.
د روسیې د ماش رسنۍ د معلوماتو له مخې، فلم به په افغانستان کې د طالبانو په اجازه او همکاری جوړ شي.
خومینکو تر اوسه په رسمي توګه د دې فلم د جوړېدو په اړه څه نه دي ویلي، خو سرچینې وايي چې چمتووالی روان دی او فلمبرداري به سږ کال پیل شي.
د فلم تر شا قانوني شخړې
د فلم قانوني چارې روسی وکیل الکساندر مولوخوف پر غاړه لري چې له طالبانو سره د «حقوقي همکاریو» له امله له انتقادونو او قانوني تعقیب سره مخ دی. مولوخوف رسنیو ته ویلي، طالبانو د فلم له سناریو خوښي ښودلې او د تولید اجازه یې ورکړې ده.
مولوخوف د مسکو له تور نوملړه د طالبانو د نوم له اېستلو وړاندې ددې ډلې دفاع کړې وه.
دغه اقدام د روسیې د عدليې وزارت له خوا تر پوښتنې لاندې راغلی و او د جون په پای کې عدليې وزارت غوښتنه کړې چې له مولوخوف نه باید د وکالت جواز واخېستل شي.
په غبرګون کې، مولوخوف د قاضي نیفیودوف پر ضد د قضاوت کیفیت کمېټې ته شکایت کړی او ویلي یې دي چې له طالبانو سره قانوني اړیکې یې د موجودو مقرراتو له مخې سمې وې.
طالبان له ۲۰۰۳ کال راهیسې په روسیه کې تر بندیز لاندې ډله بلل کېده، خو د ۲۰۲۵ کال د اپرېل پر۱۷مه، د روسیې سترې محکمې دا بندیز موقتي وځنډاوه.
په داسې حال کې چې روسي فلم جوړوونکي وايي دا پروژه د فرهنګي تبادلې په نیت پیل شوې، منتقدین وايي دا کار د طالبانو چارو ته ، چې د ښځو او بیان پر ازادۍ یې بندیزونه لګولي، د مشروعیت ورکولو هڅې دي.
د روسي فلم جوړوونکي له خوا په افغانستان کې د سینمايي فلم جوړولو دا خبر داسې مهال دی، چې په کوردننه افغان سینمايي لوبغاړي د طالبانو تر سختو بندیزونو لاندې دي، افغان فلم تړل شوی او ګڼ هنرمندان له افغانستان نه بهرنیو هېوادونو ته تښتېدلي دي.
د کډوالو د نړۍوالې ورځې په مناسبت هند کې د یوې ځانګړې مشاعرې پر مهال افغان سندرغاړو هم د خپلې موسیقۍ هنر نندارې ته وړاندې کړی. اېنډین اېکسپرېس ورځپاڼې د افغان سندرغاړو په حواله لیکلي، چې افغانستان یوازې د جګړو، وینې تویېدنې او طالبانو نوم نه دی.
ورځپاڼه زیاتوي، که څه هم افغانستان لا هم له کلونو جګړو وروسته د سېلانیانو پام ځان ته اړولی؛ خو په زرګونه کیلومېټره لرې، د هند په پلازمېنې نوي ډیلي کې د افغان کډوالو ترمنځ د «وطن د مینې او یادونو» یو ګډ درد لیدل کېده.
د کډوالو د نړۍوالې ورځې په مناسبت د الیانس فرانسېز په کلتوري مرکز کې سلګونه کسان راټول شوي وو، چې یو ماښام یې د موسیقۍ او خاطرو سره ونمانځه.
په دې مشاعره کې د بېلابېلو هېوادونو هنرمندانو ګډون کړی و؛ خو د «سلام» په نوم د افغان کډوالو د موسیقۍ ډلې قوالۍ پر خلکو ژور اغېز وکړ او نندارچیان یې احساساتي کړل.
د فرهاد دریا ترانې، سوچه افغاني فولکلوریکې سندرې او د سولې پیغامونه د دغې ډلې له موسیقۍ سره یوځای شول.
د سلام ډلې غړو دغې ورځپاڼې سره په مرکه کې د خپل هنري سفر، د موسیقۍ د رول او د افغانستان د سولې او فرهنګ د استازیتوب په اړه خبرې وکړې.
د دغې ډلې بنسټ د احمد حیدر پردېس په نوم د یو کس له لوري په ۲۰۱۳ کال کې اېښودل شوی. حدیث چې د ځوانۍ له کلونو راهیسې یې په پاکستان کې هنري فعالیت لاره؛ له شاوخوا ۲۰ کلونو راهیسې په موسیقۍ بوخت دی او په ۲۰۰۹ کال کې هند ته کډوال شوی دی.
نوموړی د افغانستان له بېلابېلو ټلوېزیوني رسنیو سره کار کړی او د «نوا موسیقۍ» مشهورې ډلې غړیتوب یې هم لاره.
حدیث وایي: «په هند کې د کډوالو هنرمندانو لپاره هېڅ رسمي چوکاټ نه و، له همدې امله مو د سلام ډله جوړه کړه؛ تر څو د خپلې موسیقۍ، ژبې او کلتوري میراث ساتنه وکړو».
د سلام ډلې مشره اتنا وویل: «د پیل په ورځو کې ډېر کسان یوازې د طالبانو او جنګ پوښتنې کولې؛ خو دوی غوښتل دا پیغام ورکړي، چې افغانستان یوازې طالبان نه دي او موږ غواړو د خپل هېواد د خلکو ژوند، فرهنګ او مثبت ارزښتونه نړۍ ته وښایو».
اتنا زیاتوي، چې اکثره غړي یې د افغانستان له بېثباتۍ، تاوتریخوالي او هنري محدودیتونو له امله مهاجر شوي. ان د امریکايي ځواکونو پر وخت هم هنرمندان خوندي نه وو.
د دوی په خبره؛ هند یې ځکه غوره کړې چې له افغانستان سره یې دوستانه اړیکې دي او ویزې یې هم په اسانۍ ترلاسه کولې.
د سلام ډلې ګیتار غږوونکي مسیح جعفري هم د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان هنري محدویتونه بیان کړل: «په ځینو ځایونو کې موسیقي حلاله ګڼل کېږي؛ خو په ځینو کې یې بیا خلک حرامه بولي. دا د فرهنګي او مذهبي جوړښت پورې اړه لري».
د هغه په خبره؛ د ایران محلي موسیقۍ، هرات ډلې او د فرهاد دریا له سندرو الهام اخلي او زیاتوي: «موږ نه یوازې د افغانستان لپاره؛ بلکې د ټولې نړۍ لپاره د سولې غوښتونکي یو».
د همدې ډلې یو بل ګیتار غږوونکې بدنشره د کډوالۍ د ژوند خاطرې شریکې کړې: «دا یوه داسې تجربه ده، چې زړه به دې ودردېږي. موسیقي مو د همدې احساساتو انعکاس دی. زموږ هنر د افغانستان او هند ترمنځ د دوستۍ اړیکې بیانوي».
د سلام ډلې مشرې سندرغاړې مدیحه حسیق وویل: «زموږ ټولې سندرې له وطن سره تړلې دي. موسیقي زموږ د افغانستان سره د تړاو لاره ده».
سلام ډله په تېرو کلونو کې د ملګرو ملتونو په غونډو، سفارتونو او د هند د کلتوري شورا (ICCR) په فسټیوالونو کې برخه اخیستې ده.
دوی موسیقي یوازې یوه هنري ننداره نه؛ بلکې د ژوند یوه وسیله، د احساساتو بیان او د خپلو تجربو روایت ګڼي.
د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزیر ملا خیرالله خیرخواه نن په کابل کې په یوه غونډه کې له افغان شاعرانو وغوښتل چې خپل شعرونه د طالبانو د مشر له خوا توشیح شوي نوي قانون سره سم ولیکي. نوموړی وايي، دغه قانون د شاعرانو په ګټه دی.
مولوي خیرخواه نن چهارشنبه « د چنګاښ۱۱مه» په کابل کې د مشاعرو د تنظیم په تړاو د طالبانو د مشر د توشیح شوي قانون په اړه جوړ شوي سیمینار ته ویلي چې دغه قانون د شاعرانو په ګټه دی او شاعران باید خپل شعرونه د دغه قانون مطابق ترتیب کړي.
نوموړي په دې غونډه کې وویل چې « شاعران باید د اسلامي نظام د پیاوړتیا، د هېواد د یووالي او د دښمن د سازشونو شنډولو لپاره د شعر له لارې خپل مسوولیت ادا کړي».
دغه غوښتنه وروسته له هغې کیږي چې د طالبانو مشر ملا هبت الله اخوندزاده د نارنج ګل په مشاعره کې د سختو نیوکو په غبرګون کې د مشاعرو د تنظیم لپاره ځانګړې کړنلاره جوړه کړه.
سږ کال د غبرګولي میاشت کې د ننګرهار په نارنج ګل مشاعره کې د شاعرانو له انتقادي شعرونو وروسته د طالبانو اطلاعاتو او کلتور وزارت د یوه شفاهي امر له لارې په ټول افغانستان کې مشاعرې وځنډولې او د ننګرهار د اطلاعاتو او کلتور رییس یې له دندې لرې کړ.
په یاده مشاعره کې یو تن شاعر د طالبانو پر مشر په غیر مستقیم ډول سختې نیوکې وکړې چې د طالبانو جدي غبرګون یې راوپاروه.
په کابل کې یوه شاعر چې دوه شعري ټولګې یې چاپ شوې، د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزیر د نوې غوښتنې په اړه افغانستان انټرنشنل ته له نومښودنې پرته وویل، چې « که رښتیا ووایم زه خو اول په دې نپوهیږم چې دوی په دې نوي قانون کې څه ویلي، له خبرو خو یې داسې ښکاري چې یوازې باید د دوی صفت وکړو».
نوموړې زیاتوي، « نوې غوښتنه هم خندوونکې ده، اوس موږ ته یو انتخاب راپاتی دی، یا به له سره شعر نه لیکو او که یې لیکو نو هرو مرو باید د دوی ستاینه پکې وکړو».
نوموړی وايي، چې د هرې ورځې په تیرېدو په افغانستان کې فرهنګي سانسور مخ پر پراخېدو دی چې دا نه یوازې د افغانستان له فرهنګ سره لویه جفا ده بلکې په ټوله کې د افغانستان فرهنګ، کتلور او هنري ارزښتونو ته جدي زیان رسولی شي.
طالبانو د ښځو پر زده کړو، کار او نورو بندیزونو سربېره، موسیقي، هنري فعالیتونه او د ګڼ شمېر شمېر کتابونو واردول، خرڅلاو، چاب او بیا خپراوی هم بندکړي دي.
سره له دې چې طالبانو د خپلې دویم ځل واکمنۍ له پیل راهیسې د چرګانو پر جنګولو بندیز اعلان کړی؛ خو د کابل لارې او کوڅې لا هم د دې وینه بهوونکې لوبې شاهدې دي. د اسوشیټېډ پرېس اژانس ویلي، چې لا هم خلک د چرګانو جنګولو لپاره راټولېږي او قمار پرې وهي.
کله چې د چرګانو جنګېدو سیالۍ پیلېږي، شاوخوا ناست نندارچیان په لوړو غږنو همدا وايي: «وهه! او ووژنه!». له دې سره چرګان پر یو بل مرګوني بریدونه کوي، د یو بل پر ضد هوا ته پورته کېږي او د وینو څاڅکي یې په بڼکو خپرېږي.
د چرګانو جګړه په افغانستان کې سلګونه کلونه پخوانی دود دی، چې پخوا به د ژمي د فصل یوه عامه ساتیري وه؛ خو اوس دا دود په ځانګړې توګه په کابل کې یوه دوامداره پدیده ګرځېدلې ده. فقر، بې روزګاري او اقتصادي فشارونه د دغه لوبې د ډېرېدو لاملونه بلل کېږي.
د راپور له مخې؛ جنګي چرګان په ځانګړې بڼه ساتل کېږي، تر سیالۍ مخکې یې پنجې تړل کېږي، اوبه پرې پاشل کېږي او کله ناکله د ځواک د زیاتوالي لپاره ځانګړې انرژۍ هم ورکول کېږي.
د چرګانو د جنګولو دا له وحشته ډکه سیالي څو پړاوونه لري او په هر یو کې یې دمه هم شته. بریا هغه وخت اعلانېږي، چې یو چرګ له پښو وغورځي او نور د جنګ توان بایلي.
د ډېرو لپاره د چرګانو جنګول یوازې یوه ساتېري نه ده؛ بلکې د عوایدو یوه سرچینه، د قمار میدان او کله ناکله یو خطرناک اعتیاد هم دی.
درانه شرطونه کېدای شي یوه کورنۍ شتمنه کړي، یا یې په بشپړ فقر کې ډوبه کړي.
د محمد په نوم یو ۶۳کلن سړی له لسیزو راهیسې د چرګانو په دې جنګي لوبه کې ښکېل دی. هغه اسوشیېټډ پرېس ته ویلي: «په دغو کلونو کې مې لیدلي، چې څه ډول د یو چا ژوند جوړ شوی یا خراب شوی دی. یو ځل د همدې لوبې پر سر زامنو خپل پلار وواژه».
دی زیاتوي: «ځینو بې وزلو کسانو په دې لوبو کې کورونه واخیستل؛ خو شتمنو کسانو بیا دې لوبه کې هر څه بایللي. مالکان د خپلو چرګانو سره دومره مینه لري، چې ان له خپلو کورنیو یې هم ښه ساتي. حتی د خپلو چرګانو لپاره د ډوډۍ او خوړو پیسې بېلوي».
د وینې تویېدنې دغه لوبه لا هم سره له بندیزونو روانه ده. دا د کابل ښار د تریخ ژوند یو له حقیقتونو ښکاره کیسه ده، چې ځیني کسان پرې بوخت دي.