بریتانیا د طالبانو د مشر او قاضي‌القضات د نیولو په اړه د جرمونو د نړیوالې محکمې حکم ستایلی

ډېپلوماټ مجلې په یوې نوې مقاله کې لیکلي، طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست کې پر افغانستان تر واکمنېدو راهیسې د ښځو او نجونو پر ژوند پراخ محدودیتونه لګولي؛ خو روسیې په غیرمستقیم ډول دغه سیاست له پامه غورځولی دی.

طالبانو له شپږم ټولګې پورته نجونې له زده‌کړو منع کړې، زرګونه ښځې یې له دولتي او نادولتي دندو نه و اېستې او ان د هغوی پر عامه ژوند یې هم سخت محدودیتونه لګولي دي. همداراز، د ښځو لاریونونه هم په تاوتریخوالي سره ځپل شوي دي.

د مقالې لیکوال زیاته کړې، د روسیې دغه پرېکړه داسې وخت مهال کېږي چې د طالبانو په سیاستونو کې د بدلون هېڅ نښه نه لیدل کېږي. د بشري حقونو ډېری سازمانونو او د ښځو د حقونو فعالینو ویلي، د روسیې دا اقدام هغه رژیم ته نړۍوال مشروعیت ورکوي چې په کور دننه هېڅ راز مشروعیت نه‌لري او د ازادۍ غوښتونکو غږ دب کوي.

د راپورونو پر بنسټ؛ د روسیې دا اقدام ښايي نور هېوادونه هم وهڅوي، چې د بشري او ښځو د حقونو په پام کې نیولو پرته طالبان په رسمیت وپېژني. که دا لړۍ دوام ومومي؛ پر طالبانو نړۍوال فشار کمېږي او د نجونو د ښوونځیو د پرانیستلو او د ښځو کار ته د هغوی د بېرته ستنېدو هیله به نوره هم کم‌رنګه شي.

د ډېپلوماټ مجلې په مقاله کې راغلي، چې د طالبانو رسمیت پېژندل کولای شي هغوی ته د مالي سرچینو او له روسیې او متحدینو سره یې د پراخو اقتصادي اړیکو زمینې برابرې کړي؛ خو څارونکو بنسټونو خبرداری ورکړی، چې دا سرچینې ښايي له خلکو سره د مرستې لپاره نه؛ بلکې د طالبانو د ځپونکو جوړښتونو د پیاوړتیا لپاره وکارول شي، ځکه چې د دې مرستو د کارونې څارنې لپاره کوم شفاف میکانیزم نشته.

دې سره جوخت امنیتي کارپوهانو خبرداری ورکړی، چې دغه اقدام ښایي نورې توندلاري ډلې هم وهڅوي چې د زور له لارې واک ته ورسېږي؛ ځکه هغوی اوس پوهېدلي چې کېدای شي د وخت په تېرېدو سره نړۍوال مشروعیت ترلاسه کړي.

کارپوهان ټینګار کوي، چې نړۍواله ټولنه باید د«طالبانو د نه‌ رسمیت پېژندنې» په سیاست کې یو موټی شي او د سیمې هېوادونه وهڅوي؛ څو د بشري حقونو، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو د حقونو د خوندیتوب لپاره پر طالبانو دوامداره فشارونه راوړي.

امریکایۍ ډېپلوماټ مجله داسې مهال دغه څرګندونې کوي، چې شاوخوا یوه اوونۍ مخکې مسکو د طالبانو رژیم په رسمیت وپېژانده. روسیې تر دې مخکې طالبان د ترهګرو ډلو له نوملړه هم اېستلي وو.

د یاد شرکت اجرایوي رییس غالیم نورزانوف وايي، چې افغانستان ته د خپلو سفرونو پرمهال یې داسې زیرمې لیدلي، چې خورا لوړ کیفیت یې درلود او په اسانۍ سره استخراج کېدای شي.

هغه له استانه ټایمز سره په مرکه کې زیاته کړه: «موږ د سرب او جست زېرمې ولیدې. دا مواد تقریباُ د پروسس لپاره چمتو دي او په مستقیم ډول فابریکې ته لېږل کېدای شي.»

هغه همدارازټینګار کړی، چې د افغانستان خلک د قزاقستان په تړاو مثبت نظر لري او د دواړو هېوادونو ترمنځ کلتوري او تاریخي اړیکې د راتلونکې همکارۍ لپاره ښه لار برابروي.

د هغه په ​​وینا: «موږ په افغاني بازارونو کې د قزاقستان د اوړو او غنمو په څېر خپل محصولات ولیدل. خلک موږ پېژني، درناوی مو کوي او ان موږ ته یې د چای بلنه راکوله.»

ورته مهال د قزاق‌مېز بارلاو شرکت رییس ټینګار کړی، چې له افغانستان سره راکړه ورکړه باید په احتیاط، ارزونې او متقابل درناوي سره ترسره شي؛ څو دواړه اقتصادي ګټې تضمین او د دواړو هېوادونو ترمنځ د دوامداره علمي او تخنیکي همکارۍ لپاره زمینه برابره شي.

د یادونې ده، که څه هم قزاقستان د طالبانو رژیم په رسمیت نه پېژني؛ خو پر افغانستان د دغې ډلې له واکمنېدو وروسته د دواړو خواوو ترمنځ اړیکې تر بل هر وخت ښې شوې دي.

دغه وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې دغې خبرې د قزاقستان د بهرنیو چارو له وزیر مرات نورتلیو سره په کتنه کې کړې دي.

د طالبانو په دویمه واکمنۍ کې دا لومړی ځل دی، چې د قزاقستان د بهرنیو چارو وزیر افغانستان ته سفر کوي.

د طالبانو په وینا؛ دوی د قزاقستان سره پر سياسي تفاهم بحث کړی دی. که څه هم په دې ملاقات کې د بېلابېلو اړیکو پر پراختیا د بحث یادونه شوې؛ خو سوداګریزې اړیکې او سياسي تفاهم یې مهم بحثونه بلل کېږي.

د افغانستان د تورغونډۍ له لارې له قزاقستان سره د اورګاډي د پټلۍ غځولو توافق مخکې لا شوی؛ خو اوس د دې تخنيکي کار پر دوام بحث شوی دی.

کله چې روسیې د طالبانو حکومت په رسمیت وپېژاند داسې ښکاري، چې طالبان په منځنۍ اسيا کې د نورو ملګرو په لټه کې دی؛ په تېره بیا هغه هېوادونه چې د روسیې تر نفوذ لاندې دي.

د یادونې وړ ده، چې طالبانو په خپله لومړۍ واکمنۍ کې هم له ترکمنستان او قزاقستان سره ښې سوداګریزې اړیکې لرلې.

د افغان روباټيک ټيم بنسټ اېښودونکې او د وګړو ډیجیټلي صندوق (DCF) مشره رویا محبوب وايي، په داسې حالت کې چې ښځې له کار، زده‌کړې او بانکي خدمتونو څخه بې برخې دي؛ بېټ‌کوېن په څېر ډیجیټل پیسې دوی ته اجازه ورکوي، چې د حکومت له څارنې پرته پیسې ترلاسه او اداره کړي.

د مېرمن محبوب بنسټ نجونو او ښځو ته انلاین او پټ مالي او ډیجیټل زده‌کړې ورکوي. د دې زده‌کړې یوه مهمه برخه د بېټ‌کوېن کارولو لارې چارې دي. هغه وايي: «د افغانستان په محدودو شرایطو کې د بېټ‌کوېن زده‌کول د ښځو لپاره اسانه دی؛ ځکه چې دا هغوی ته د مالي ازادۍ لپاره هیلي بخښي.»

که څه طالبانو له ۲۰۲۲ کال راهیسې د ډيجیټلي اسعارو کارول منع کړي او دا «حرام» ګڼي؛ خو په افغانستان کې د بېټ‌کوېن بازار په پټ ډول لا هم فعال دی او د (P2P) شبکې له لارې فعالیت ته دوام ورکوي.

د یادونې ده، چې دا مهال په افغانستان کې د پرمختللې ټېکنالوژۍ په ګډون د ډيجیټلي پیسو کاروبار د ورکېدو له ګواښ سره مخ دی. ورته مهال، رویا محبوب وايي چې هڅه کوي له دې لارې افغان مېرمنو ته روزنه ورکړي.

د ماشومانو وجهي صندوق پرون (پنجشنبه) په خپله وېب‌پاڼه لیکلي، چې د دغه پروګرام موخه په یو کال کې د هېواد په ۳۴ ولایتونو کې تر ۱۳ مېلیونو ډېرو ماشومانو ته پاملرنه ده. دا پروژه به ماشومانو ته د پولیو واکسین چمتو او د واکسین منظم پروګرام پیاوړی کړي.

یونېسف زیاته کړې، سره له دې چې د ماشومانو او مېندو د مړینې په کمښت کې پرمختګ شوی؛ خو روغتیايي خدماتو ته د خلکو لاس‌رسی لاهم په افغانستان کې یوه لویه او جدي ستونزه بلل کېږي. د پولیو په څېر خطرناکې؛ خو د مخنیوي وړ ناروغۍ لاهم ماشومان ګواښي.

په افغانستان کې د جاپان سفیر ویلي، چې د جاپان حکومت او خلک یې په افغانستان کې د پولیو له منځه‌وړلو په برخه کې همکاري کوي او هیله‌من دی چې دا نوې مرسته د افغان ماشومانو او کورنیو په ژوند کې ښه‌والی راولي.

یونېسف وايي، چې دا مرسته به په ۲۰۲۵ کال کې د ماشومانو واکسین پوره او په اړمنو سیمو کې د روغتیا پروګرامونو د ښه پلي کولو لپاره لاره هواره کړي. دغه سازمان د افغان ماشومانو لپاره د جاپان د دوامداره ملاتړ ستاینه کړې ده.

د یادونې ده، افغانستان او پاکستان یوازیني دوه هېوادونه دي چې پولیو په‌کې له‌منځه نه ده وړل شوې.