د افغان ښځینه فعالانو د همغږۍ ټولنې غړو د جرمني په برلین ښار کې د افغانستان لپاره د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ سره په ناسته کې ویلي، ګاونډیو هېوادونو کې افغان مېرمنې له تبعیض، امنیتي ستونزو او د اېستل کېدو له ګواښ سره مخ دي.
دغه ښځینهوو فعالانو د ملګرو ملتونو له ځانګړي راپور ورکوونکي څخه مننه کړې، چې د افغان ښځو د حقونو دفاع لپاره دوامداره هڅې کوي.
د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان ملي ټلویزیون راپور ورکړی، چې د دې ډلې د څلورو وزارتونو استازو د «بې لارې کوونکو کتابونو» په نوم د ارزونې له پاره غونډه کړې ده. د دې غونډې مشري د طالبانو د ارشاد، حج او اوقافو وزیر نور محمد ثاقب کوله.
دا راپور چې د یکشنبې په ورځ (د چنګاښ مياشتې په ۲۲مه نېټه) خپور شوی په کې راغلي، چې دا کار د طالبانو د مشر په لارښوونه شوی دی.
د راپور له مخې دا څلور وزارتونه مکلف دي، چې د کتابتونونو، تعلیمي مرکزونو او عامه ځایونو ټول مشکوک کتابونه وارزوي او په دې اړه خلکو ته عامه پوهاوی ورکړي.
په دې غونډه کې د لوړو زدهکړو، پوهنې، اطلاعاتو او کلتور او د حج او اوقافو وزارتونو استازو ګډون لاره.
د طالبانو د حج او اوقافو وزیر نور محمد ثاقب ویلي، چې د «بې لارې کوونکو کتابونو» د ارزونې بهیر به د علماوو لهخوا له شرعي اصولو سره سم پر مخ لاړ شي.
هغه زیاته کړې: «د دغه څلورو وزارتونو استازي به یوه ګډه کمیټه جوړوي، چې لومړی کار به یې د یوه لارښود چمتو کول وي او په دې ډول به د بې لارې کوونکو کتابونو د مخنيوي له پاره زمینه برابره شي.»
د طالبانو تر دویمې واکمنۍ وروسته د هغوی د اطلاعاتو او کلتور وزارت څو ځله هغه کتابونه منع اعلان کړي او له کتابتونونو، کتاب پلورنځيو او ښوونیزو مرکزونو څخه یې ټول کړي، چې د دوی له نظریاتو سره ټکر لري.
طالبان هر هغه کتاب چې د دوی له نظر سره برابر نه وي او یا د دوی د نظر ملاتړ نه کوي بې لارې کوونکی بولي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي وجهي صندوق د یوه ویډیویي پیغام په خپرولو سره ویلي، چې په ۲۰۲۴ کال کې د افغانستان په لوېدیځ کې ۹۰ زره کسان چې نږدې ۳۰ زره یې ښځې او نجونې دي؛ د ملګرو ملتونو ادارو له بېلابېلو مرستو برخمن شوي دي.
دغه صندوق نن دوشنبه د ( چنګاښ ۲۳مه) پر اېکس پاڼه په خپور شوي ویډیويي پیغام کې ویلي، چې په مرستو کې د بنسټیزو خدمتونو پراختیا، د معیشت بدیل فرصتونه، د اقلیمي بدلون په اړه عامه پوهای او د مېرمنو د پیاوړتیا پروګرامونه شامل دي.
د صندوق د معلوماتو له مخې؛ یادو مرستو د سیمهییزو خلکو په ژوند مثبت اغېز کړی دی.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي وجهي صندوق په افغانستان کې د طالبانو د بیا واکمنېدو وروسته جوړ شوی، چې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ادارو د مرستو د همغږۍ او مالي ستونزو د حل په برخو کې فعالیت کوي.
خو تازه واشنګټن پوسټ ورځپاڼې راپور ورکړی، چې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ تر پرېکړې وړاندې له افغانستان سره د بهرنیو مرستو تر ۴۰ سلنه ډېرې بشري مرستې امریکا کولې؛ خو اوس مرستندویه بنسټونه خبرداری ورکوي، چې د دغه مرستو بندېدل به پر افغانستان ناوړه اغېزې ولري.
له بل پلوه له افغانستان سره د مرستو د څار بنسټ یا سيګار د راپور له مخې؛ د ټرمپ له بیا ولسمشر کېدو سره په افغانستان کې د ۵۰۰ مېلیون ډالرو په ارزښت پروژې بندې شوې دي.
د سوریې د کورنیو چارو وزارت خبر ورکړی، چې د دغه هېواد په سوېدا ښار کې د دروزي مذهبي لږکیو د وسلهوالو نښتو له امله د وژل شویو کسانو شمېر ۳۰ ته رسېدلی او شاوخوا ۱۰۰تنه نور بیا ټپیان دي. دغه وزارت د دوشنبې په سهار په همدې تړاو یوه اعلامیه هم خپره کړې.
دغه نښتې وروسته له هغې پیل شوې، چې یو دروزي سوداګر د دمشق او سوېدا پر لاره وتښتول شو.
دا لومړی ځل دی، چې د سوېدا په مرکزي ښار کې مذهبي نښتې کېږي او تر دې دمخه په اپرېل میاشت کې هم د دمشق سوېل ختیځ په جرامانه سیمه کې د سني وسلهوالو دروزي جنګیالیو ترمنځ دغه ډول نښتې رامنځته شوې وې.
د سوريې د کورنيو چارو وزارت ويلي، چې دوی به ډېر ژر د سوېدا ښار د وضعیت د کنټرول لپاره مستقيمه مداخله پيل کړي.
یاد وزارت له دروزي سيمهييزو ډلو غوښتي، چې له امنيتي ځواکونو سره همکاري وکړي؛ ترڅو وضعيت بېرته عادي حالت ته وګرځي.
په افغانستان او بیا په ځانګړې توګه په کابل کې د هوا له ګرمېدو سره هممهاله، د برېښنا دوامداره پرچاویو کابل مېشتي اندېښمن کړي دي.
د کابل د شاه شهید سیمې اوسېدونکې فوزیه وايي، د هوا په ګرمېدو دوی په شپه او ورځ کې یوازې له ۴ تر ۶ ساعتونو پورې برېښنا لري.
هغه وایي:« پخوا به د شپې برق و؛ خو اوس د شپې لهخوا هم ځي. هوا هم ډېره ګرمه شوې له پکي پرته نه کېږي او دا حالت ځورونکی دی.»
خو د کابل مېشتو ستونزه یوازې د برېښنا پرچاوي نهده؛ بلکې دوی د برېښنا له لوړو بېلونو هم شکایت لري.
یو بل تن چې د کابل په قصبې بلاکونو کې اوسېږي او نه غواړي نوم یې په راپور کې یاد شي؛ د ورته ستونزې په شریکولو سره وايي، که څه هم د برېښنا پرچاوۍ ډېرې دي؛ خو بېلونه یې بیا زیات راځي.
هغه وایي:« زموږ تېر بېل شاوخوا درې زره افغانۍ راغلی و، چې برق نه وي دا ډېرې پیسې دي. په کور کې د رڼا وسایل او له پکي پرته بل څه نه لرو.»
له بل پلوه د کابل ښار یوه بله اوسېدونکې فرشته چې د دوو ماشومان مور ده؛ وايي د برېښنا پرچاوۍ یې د ماشومانو روغتیا له ګواښ سره مخ کړې ده.
هغه وایي:« زما یوه لور اوه کلنه او بله څلور کلنه ده. بدمرغي دا ده، چې د سختې ګرمۍ پرمهال برېښنا ځي، د دوی روغتیا ته ډېره اندېښمنه یم.»
که څه هم د طالبانو حکومت په وار، وار ویلي، هڅه کوي چې د برېښنا ستونزه او په ځانګړي ډول د دوبي په رارسېدو د کابل ښار د برېښنا د کمښت ستونزه حل کړي؛ خو د کابل اوسېدونکي وايي، چې سږ دوبی یې د برېښنا د دوامداره پرچاوۍ له کبله له کړاوه ډک تېرېږي.
افغانستان نږدې ۸۰ سلنه برېښنا له ازبکستان، تاجکستان، ترکمنستان او ایرانه واردوي، چې په یادو هېوادونو کې د اړتیا پرمهال افغانستان ته د برېښنا په کچه کې د پام وړ کموالی راځي.
تر دې وړاندې د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام او نړۍوال بانک راپور ورکړی و، چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته په افغانستان کې سیاسي کړکېچ د انرژۍ په برخه کې پانګونه په پراخه کچه کمه کړې او په پایله کې یې په افغانستان کې د برېښنا د برابرولو ستونزې نورې هم ډېرې شوې دي.
د طالبانو تر واک لاندې د برېښنا شرکت رییس عبدالباري عمر سره په ناسته کې قزاقستاني او ازبک پانګهوالو لېوالتیا ښوولې، چې د برېښنا د تولید او ظرفیتونو د روزنې په برخو کې له دغه ډلې سره همکارۍ پیل کړي. طالبانو د دغه پانګهوالو طرحې اورېدلې او هرکلی یې ترې کړی.
د یکشنبې په ورځ د (چنګاښ ۲۲مه) د دغه ادارې خبرپاڼه کې زیاته شوې، چې عبدالباري عمر قزاقستاني او ازبک پانګهوالو ته د بشپړې همکارۍ ډاډ ورکړی او افغانستان کې یې د برېښنا تولید برخه کې شته فرصتونه مهم بللي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې افغانستان له ازبکستان او ترکمنستان سره هم د برېښنا په برخو کې تړونونه لري.
افغانستان لا تر اوسه هم د برېښنا په برخه کې یادو هېوادونو ته اړ دی او ترې رالېږدول شوې وارداتي برېښنا په کور دننه په لویه بیه تمامېږي.