ډیلي ټېلګراف په یوه پرتلییز راپور کې ویلي، چې د ډونالډ ټرمپ د ولسمشرۍ د دویمې دورې له پیل راهیسې د امریکا د هوايي بریدونو شمېر د جو بایډن د ټولې ولسمشرۍ دورې له شمېر سره برابر شوی او دا عملیات د پخوا په پرتله په ډېرې چټکۍ او شدت سره روان دي.
ټېلګراف ورځپاڼې د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۵مه) د وسله والو شخړو د ځای او پېښو ډېټابېس (ACLED) څخه د معلوماتو پر بنسټ راپور ورکړی، چې ډونالډ ټرمپ په خپلو کمپايني ژمنو کې ویلي و، چې د امریکا نظامي لاسوهنو ته به د پای ټکی اېږدی؛ خو بیا يې هم د هېواد هوايي کماينونه په ښکاره توګه زيات کړي دي.
د راپور له مخې، له هغه راهیسې چې د ټرمپ نوی حکومت پيل شوی، ۵۲۹ هوايي بريدونه ترسره شوي په داسې حال کې چې د بایډن د ټولې څلور کلنې دورې پر مهال ۵۵۵ بریدونه ثبت شوي دي.
راپور زیاته کړې، چې د ټرمپ اداره په ځینو جبهو کې تر پخوا ډېر مخکې تللې او د امریکا عملیاتو ته یې پراختیا ورکړې لکه د ایران پروړاندي عملیات، د یمن پر حوثیانو، د سومالیا پر اسلامپالو او د عراق او سوريې پر خاوره د بمبارۍ امرونه.
ټرمپ ټینګار کوي، چې د ده دا برید کوونکی دریځ د «قدرت له لارې سوله» تضمینوي، هغه جمله چې ډېری وخت پخواني ولسمشر رونالډ رېګن ته منسوب کېږي.
هغه په یوه وینا کې وویل: «موږ خپله بریا نه یوازې د هغو جګړو له مخې نه سنجوو چې ګټو یې، بلکې د هغو جګړو له مخې يې هم سنجوو چې پای ته یې رسوو او ښايي دا تر ټولو مهمه وي، هغه جګړې چې هېڅکله ور ننوتلي نه يو. دې ته د ځواک له لارې سوله ویل کېږي.»
ټرمپ لا تر اوسه په لیبیا او افغانستان کې برید نه دی کړی او د هغه هوایی بریدونه ډېری وختونه د امریکا ځمکنیو سرتېرو لېږلو لپاره د ډېر دقیق او لږ لګښت لرونکي بدیل په توګه لیدل کېږي، لکه څنګه چې بارک اوباما وکړل.
د ټرمپ ادارې د بهرنیو عملیاتو په اړه د امریکا لومړۍ ملاتړو نظر
د ټکر کارلسن په ګډون د امریکا لویه ډله ماګا (MAGA) مشهورو شخصیتونو تېره میاشت د ایران پر خاوره برید باندې نیوکه وکړه او دا یې د ټرمپ د انزوا کونکي «امریکا لومړۍ» ژمنو سره په ټکر کې وبلله.
د ماګا غورځنګ ته وفاداره مشهوره څېره مارجوري ټېلر ګرین چې د پوځي مداخلې مخالفت کوي، وویل چې د ټرمپ د ملاتړو ترمنځ د دې مسلې په اړه «ژور اختلاف» رامنځته شوی دی.
هغې مخکې ویلي وو: «موږ ژمنه کړې وه چې نور به بهرنیو جګړو ته نه داخلېږو، نور به د نظامونو بدلون نه راولو.»
په ورته وخت کې د بریدونو په اړه ترسره شوې نظر پوښتنې وښودله، چې د ټرمپ ملاتړي بنسټ په حقیقت کې د هغه په کلکه ملاتړ کوي.
د نظر پوښتنو له مخې، د ماګا ۸۴ سلنه ملاتړي له بریدونو سره موافق و او ۷۰ سلنې یې ویل، چې دوی یې په بشپړ ډول ملاتړ کوي.
دا په داسې حال کې ده، چې د دودیزو جمهوري غوښتونکو په منځ کې ۷۲ سلنه د بریدونو سره موافق او یوازې ۴۹ يې په کلکه ملاتړ وکړ.
د ایران پر اټومي تاسیساتو برید، د ټرمپ په بهرنۍ پالیسۍ کې یو مهم ټکی
د دې معلوماتي مرکز مشر ټينګار کړی، چې د ایران پر اټومي تاسیساتو وروستي بریدونه د امریکا په بهرنۍ پالیسۍ کې د یو مهم بدلون په توګه بلل کېږي؛ خو که لږ شاته وکتل شي دا بریدونه کوم نوی بدلون نه دی، بلکې د پخوانیو تګلارو دوام دی.
د دې معلوماتي مرکز مشر پروفیسور کلیوناد رالي وايي، ټرمپ یوازې په پنځو میاشتو کې نږدې دومره هوايي بریدونه تر سره کړي، لکه څومره چې پخواني حکومت په څلورو کلونو کې کړي وو.
نوموړی زیاتوي: «اوس د امريکا پوځ ډېر چټک عمل کوي، شدید بریدونه کوي او دا کار له لږو محدودیتونو سره ترسره کوي. سوریه، عراق، افغانستان، یمن، سومالیا او اوس ایران، دا ټول هغه میدانونه دي، چې له پخوا پېژندل شوي دي. خو خبره د جغرافیې نه ده؛ خبره د شدت او تکرار ده.»
د راپور له مخې، د ټرمپ ډېری بریدونه په یمن کې ترسره شوي دي، چېرې چې نوموړي د مارچ په میاشت کې د ایران لهخوا د ملاتړ حوثي ځواکونو پر وړاندي د امریکا هوايي کمپاین سخت پراخ کړ، چې دا ډلې په سور سمندرګي کې د بېړیو د هدف ګواښ کوي.
د دې معلوماتي مرکز د راپور له مخې، سره له دې چې له جنوري راهیسې یې ۴۷۰ بریدونه کړي دي، وسله وال د امریکا د ډزو پروړاندې مقاومت لري او تېره اوونۍ یې دوه بېړۍ ډوبې کړې دي.
ویل شوي، چې د امریکا پځ پر دغو عملیاتو تراوسه د یو میلیارد ډالرو لګښت کړی دی.
ټرمپ همدارنګه په سومالیا کې بریدونه زیات کړي دي، چېرې چې امریکایي ځواکونو د داعش سیمهییزې ډلې او د الشباب پر مرکزونو بریدونه کړي دي.
سپینې ماڼۍ د مارچ په میاشت کې اعلان وکړ، چې په سومالیا کې د داعش یو مهم برید پلان جوړونکی وژل شوی دی.
ټرمپ د خوښۍ په انداز کې وویل: «زموږ پوځ له کلنو راهيسي د داعش د دغه بریدګر د پيداکولو هڅه کول؛ خو بایډن او د هغه ډلې دومره ورو عمل وکړ، چې کار هېڅ مخکې نه و تللی خو ما دا کار تر سره کړ.»
نوموړی زیاتوي: «زموږ پیغام داعش ته او هر هغه څوک چې غواړي امریکایانو ته زیان ورسوي دا دی: موږ به مو پیدا کړو او تاسو به ووژنو.»
امریکا شاتګ نه دی کړی، بلکې بریدونه یې ګړندي او شدید شوي دي.
پروفيسور رالي وویل: «که څه هم ټرمپ په وار-وار د امریکا د بې پایه جګړو د پای ته رسولو ژمنه کړې، خو هغه لږ دا روښانه کړې، چې دا کار به څنګه تر سره کوي.»
هغه زياتوي: «د لومړیو میاشتو تجربه ښيي، چې ښايي د ټرمپ پلان دا وي، چې د قوي او ویجاړونکي ځواک په کارولو سره جګړې تر پيل مخکې یا له اوږدېدو مخکې ختمې کړي.»
سپینې ماڼۍ ټینګار کړی، چې ټرمپ د «ځواک له لارې سوله» ستراتیژي پلي کوي.
