اسحاق ډار او سراج‌الدین حقاني د امنیت او اقتصادي همکاریو په اړه خبرې کړي

د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور احمد پښتین پر خپله فېسبوک پاڼه په یوه خبرتيا کې لیکلي، چې سبا ( د جمعه ورځې تر لمانځه وروسته) په کرمه، مومندو، شمالي وزیرستان او جنوبي وزیرستان کې به پښتانه د سولې پراخ لاریونونه تر سره کړي.

نوموړي ویلي، چې د سولې دغه لاریونونه د هغو کورنیو د حق غوښتلو لپاره دي، چې په تېرو څو اونیو کې «د ریاستي تګلارو له کبله د ډالري جګړې قرباني شوي دي.»

پښتین پر خپله فېسبوک پاڼه په ټولو سيمو کې د لاریونونو د پېلېدو وخت او ځای هم مشخص کړی دی.

د نوموړي په خبره، چې په سویلي وزیرستان کې به سبا د سولې د پرلت نهمه ورځ وي، چې لا هم روان دی.

منظور پر ټولو ولسونو غږ کړی، چې په پراخه ډول د سولې په دې لاریونونو کې برخه واخلي او خپلې ټولنیزې رسنۍ په همدې ملاتړ وکاروي.

تر دې وړاندې د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور احمد پښتین ویلي، چې د خېبرپښتونخوا حکومت، پولیس او انتظامیه نه یوازې د پښتنو پر وړاندې ظلمونو ته چوپ پاتې دي، بلکې د قربانیانو پر ځای له هغو کسانو سره بد چلند کوي، چې د حق غږ پورته کوي.

له کلونو راهيسې پښتونخوا له سختې ناامنۍ سره مخ ده او پښتانه یو شمېر سیاسیون زيات مهال پر پاکستاني حکومت نیوکه کوي، چې په خپل سري ډول عملیات تر سره کوي، چې زياته مرګه ژوبله يې ملکي وګړي دي.

د دې سفر پر مهال«اینارا ټیم » د خپلو سترګو لیدلي حالت له مخې ویلي، چې په سلګونه کورنۍ، پکې ښځې، ماشومان، زاړه او ناروغان شامل دي، له هر ډول انساني شرایطو پرته په سرحدي سیمو کې ژوند کوي.

دا ډله زیاتوي، دوی په بې‌سرپناه خیمو، زرغونو پلاسټیکي شیټونو، او د خټو جوړو خونو کې هستوګنه لري. دا خلک نه پاکې اوبه لري، نه کافي خواړه، نه درمل، او نه هم کومه پاملرنه چې د دوی د ژوند ژغورنې لپاره اړینه ده.

افغانستان چې دمګړۍ د پراخو اقتصادي، سیاسي او ټولنیزو ستونزو له امله له نړیوالې انزوا سره مخ دی، د شړل شویو خلکو د منلو هیڅ ډول ظرفیت نه لري، روغتیايي خدمات د سقوط له پولې تېر شوي، تعلیمي نظام تر ډېره فلج شوی، کاري فرصتونه کم یا ‌شتون نهلري، او د حکومت موجود جوړښت دومره کمزوری دی چې نشي کولای د خلکو بنسټیزې اړتیاوې هم پوره کړي.

نړیوالو سازمانونو، لکه« ډبلیو ایچ او » او« یونېسف »، راپورونه خپاره کړي چې وایي په سیمه کې د کولرا، اسهال، تنفسي ناروغیو، او نورو ساري ناروغیو پېښې مخ په ډېرېدو دي.

راپورونه وایي چې په ماشومانو کې د سو تغذیې کچه لوړه شوې او شیدې خوړونکي ماشومان له سختې تندې او لوږې سره مخ دي. دا وضعیت نه یوازې یو بشري ناورین دی، بلکې د راتلونکي نسل پر فزیکي او ذهني روغتیا به ژور اغېز وکړي.

د معلوماتو له مخې اینارا ډلې د دغه بحران د دقیقې ارزونې لپاره خپل کار روان ساتلی دی، او هڅه کوي چې نړیوالې مرستندویه ادارې، حکومتونه، او شخصي خیریه بنسټونه راوبولي چې دا حالت له نور خرابېدو وژغوري.

دا ډله وایي، چې دا بحران یوې همغږۍ، چټکې او دوامداره نړیوالې هڅې ته اړتیا لري. که چیرې پاملرنه ورته و نه شي، ښايي زرګونه نور ژوندونونه له منځه ولاړ شي او دا سیمه د یوه بشري ناورین د مرکز په توګه ثبت شي.

اینارا زیاتوی، « موږ له نړیوالې ټولنې، ملګرو ملتونو، سیمه‌ییزو حکومتونو او ټولو خیریه بنسټونو غوښتنه کوو چې بې له ځنډه لاس په کار شي، ځکه دا هغه وضعیت دی چې هره شېبه د ژوند او مرګ تر منځ د انتخاب معنی لري.»

• ایران د ۲۰۲۳ کال راهیسې د طالبانو د حکومت تر واکمنۍ وروسته، یو کمپاین پیل کړ چې “غیرقانوني” افغان کډوال باید ووځي، حتی که سند هم ولري، اسناد ختمول، یا په کورونو کې ردېدل عملي شوي .
• په مارچ ۲۰۲۵ کې حکومت یو وروستۍ مهلت اعلان کړ: ټول ناقانونه افغانان باید د جولای تر ۶مې بشپړ هیواد پرېږدي، کنه حکومتي ادارې یې نېغ په نېغ د دوی په ویستنه پېل وکړي .
• د ۲۰۲۵ کال په لومړۍ نیمايي کې، تر ۱.۱ میلیون زیات افغانان جبري ویستل شوي .
• په وروستیو ورځو کې د ایران-اسراییل کړکیچ د دې تشدد کچه نوره هم زیاته کړه: یوازې د جون ۲۴–جولای ۹ په ۱۶ ورځو کې تقریبا ۵۰۰,۰۰۰ افغانان جبری له ایران ووستل شول .
• ایران هدف لري چې ټول ۴ میلیون افغانان اخراج کړي.

د بریټانیا په دفاع وزارت کې سرچینو برېټانیايي رسنیو ته ویلي، چې په دغو افشا شویو اسنادو کې د بریټانیا د څه باندې سلو جاسوسانو یا د ایم ای ۶ د کارکوونکو، د ځانګړو ځواکونو د غړو او نورو نظامیانو معلومات هم شامل دي.

د رویټرز د رپوټ له مخې، د معلوماتو دا افشا کېدل د پخواني محافظه‌کار حکومت له لوري د انتقال د یوه پټ پروګرام د پیل لامل شو، چې لګښت یې نږدې دوه میلیارده پونډه اټکل شوی.

هدف دا و چې هم افغانان وژغوري، هم د هغو بریتانیايي چارواکو امنیت وساتل شي چې نومونه یې افشا شوي وو.

د برېټانیا دفاع وزیر جان هیلي د سې شنبې په ورځ بښنه وغوښته او ویې منله چې په دې پېښه کې نه یوازې د افغان همکارانو، بلکې د بریتانیايي لوړپوړو ملاتړکوونکو شخصیتونو معلومات هم شامل وو.

دې مسالې دا وېره خپره کړه، چې ګنې طالبان به د دغو معلوماتو په وسیله د بریټانیايي ځواکونو افغان همکاران تر موندنې وروسته ووژني.

یو شمېر رسنیو رپوټونه ورکړل، چې طالبانو ۲۰۰ پخواني افغان سرتېري وژلي، خو طالبانو دا رپوټونه رد کړل.

د طالبانو د ریاست الوزرا دفتر د پنجشنبې په ورځ وویل، چې ملا محمد حسن اخوند په دې ناسته کې هیله ښودلې، چې د پاکستاني پلاوي سفر به د افغانستان او پاکستان ترمنځ د اړیکو د لازیاتې پراختیا په برخه کې اغېزناک تمام شي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار د طالبانو رییس الوزرا ته د پاکستان د لومړي وزیر شهباز شریف نېکې هیلې او سلامونه رسولي او نوموړي ته یې پاکستان ته د سفر بلنه ورکړې ده.

د طالبانو په اعلامیه کې د ډار له قوله ویل شوي، چې له چین نه یې غوښتي، چې د ټرانس-افغان پروژې ملاتړ وکړي.

اعلامیه وايي، چې د طالبانو رییس الوزرا دغه راز د افغان کډوالو په ستنولو کې د دواړو لوریو د هڅو د اغیزناکتیا هیله ښودلې ده.

هغه دغه راز ویلي، چې «د زور او تهدید په ژبه هیڅ ستونزه نه حل کېږي او باید ستونزې او ننګونې په حسن نیت، تفاهم، همکاري، وروري او ښه ګاونډیتوب حل شي».

په ورته وخت کې د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق پر خپل اېکس ولیکل، چې د دواړو لوریو ترمنځ هوکړه شوې چې د دوه اړخیزو اړیکو د پراختیا لپاره به په لوړه کچه اړیکې وپالي.

د ملا حسن اخوند او ډار ترمنځ وروستۍ لیدنه د روان کال د اپریل پر ۱۹مه شوې وه.

امیرخان متقي د پنجشنبې په ورځ د ټرانس - افغان رېل پټلۍ د شونتیا سنجونې هوکړې د لاسلیکولو په غونډه کې وویل، چې افغانستان د سیمی د وصل ټکی دی او باید په همدې محور تعریف شي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د معلوماتو له مخې، متقي په خپلو خبرو کې ټينګار وکړ، چې هڅې کوي د سیمې په اتصال کې خپل مثبت نقش ترسره کړي.

متقي د ټرانس- افغان رېل پټلۍ په پروژه کې ښکېلو هېوادونو ته په خطاب کې ویلي، چې اعتماد او خپلمنځي باور د اړیکو بنسټ دی او د طالبانو په بهرني سیاست کې د توازن اصل تر څنګ اقتصاد محوري هم یو مهم اصل دی.

د متقي په وینا، «کابل په سیمه کې د افغانستان په جغرافیه کې د جیوپولیټیکو لوبو پر ځای په اقتصادي اتصال کار کوي».

دغه د شنوتیا سنجۍ هوکړه نن د طالبانو، پاکستان او ازبکستان د بهرنیو چارو وزیرانو په حضور کې لاسلیک شوه.