پاکستان د کورنیو چارو وزیر: افغان ناقانونه کډوال باید له دغه هېواده ووځي

د ۲۰۰۵ کال د اپرېل پر ۶مه نېټه په افغانستان کې د امریکایي پوځ یوه چینوک چورلکه«سي ایچ- ۴۷» چې د «وینډی ۲۵» په نوم پېژندل کېده، غزني ولایت ته نږدې د شګو په طوفان کې سقوط وکړ.

د چورلکې ټول ۱۸ امریکایي سپرلۍ، چې پکې ۱۴ پوځیان، یو د سمندري ځواک سرتېری او درې ملکي کارکوونکي شامل وو، ژوند له لاسه ورکړ.

د امریکایي پوځي « سټارز اینډ سټریپ » پر لیکه ورځپاڼې د راپور له مخې، دا پېښه، د طالبانو د لومړي ځل واک له نسکورېدو وروسته، د امریکایانو لپاره تر ټولو خونړۍ پېښه ګڼل شوې ده.

په راپور کې راغلي، چې شاوخوا ۲۰۰ کسان، د قربانیانو خپلوان، ملګري او پوځي چارواکي، د جمعې په ورځ د جرمني په انس‌باخ ښار کې د کټرباخ پوځي اډه کې راټول شوي وو، ترڅو د پېښې شلمه یادکلیزه ولمانځي او د قربانیانو یاد ژوندی وساتي.

په ګډون کوونکو کې په دغه پېښه کې د وژل شوي «چارلس چک» مېرمن ګوینډولین سانډرز او زوی یې ډریک هم شامل وو.

ګوینډولین وویل، چې د خاوند له مرګه وروسته یې داسې احساس کاوه لکه خپله پوځي کورنۍ یې هم له لاسه ورکړې وي، خو د ده د یاد ساتل یې د ژوند یوه اړتیا ګرځېدلې.

هغې له خندا سره وویل چې چک د «کینډر ایګز» مینه‌وال و، او دا یې په جرمني کې رانیول سوی لومړی توکی و.

راپور زیاتوي، ډریک، چې پلار یې د هغه د پنځه کلنۍ پر مهال مړ شوی و، اوس ۲۶ کلن دی. هغه د غونډې په ترڅ کې د لومړي ځل لپاره یوې چینوک چورلکې ته پورته شو او له هغو سرتېرو سره ولیدل چې پلار یې پېژندل.

هغه وویل: «کله چې موږ دا ډول مراسمو ته راځو، دا موږ ته دا پیغام راکوي چې قربانیان هېڅکله نه هېرېږي.»

ستارز اینډ سټریپ وځپاڼه لیکي، چې د پېښې پر مهال د« ایف ټولي » قوماندان کرېګ وېلهېلم هم د غونډې ګډونوال و. نوموړی چې په ۲۰۰۶ کال کې له پوځ څخه تقاعد شوی، پنځه کاله وروسته یې د Windy25 Memorial Fund په نوم یو بنسټ جوړ کړ څو د قربانیانو له کورنیو سره مرسته وکړي.

وېلهېلم وویل: « دا یو ډول کورنۍ ده. کېدای شي موږ دا کورنۍ نه غوښتله، خو اوس پرې ویاړو، ځکه پوهېږو چې یو بل څه حس کوي».

د چک سانډرز تر څنګ، په پېښه کې کلېنټ پرېټر، ډیوېډ ایالا، مایکل سپایوي او پینډلېټن سایکس هم وژل شوي وو.

ورځپاڼه لیکي، چې د مایکل سپایوي تره، شېلډن سپایوي، وویل چې له نورو خپلوانو سره د « وینډي – ۲۵ » له لارې نږدې اړیکې لري او دا ډول غونډې د روحیې لپاره ګټورې دي.

د هغه مېرمن، انجي، وویل: « موږ هر وخت یو بل ته لاسرسی لرو. دا زموږ تر منځ ژور انساني تړاو دی.»

د دغه مرسمو په پای کې د دې قطعې اوسني قوماندان، کپتان مېټ پاستینو، د قربانیانو نومونه ولوستل او ویې ویل: « یوه حقیقت دا دی، چې یو ځل که څوک د« بېګ وینډي » برخه شي، نو تل د هغې برخه پاتې کېږي.»

نوموړی وایي چې افغانستان لا هم خوندي نه دی او دغه هېواد ته،د کډوالو لپاره بېرته ستنېدل جدي ګواښونه لري.

د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي، رېچارډ بېنېټ، پر ایکس خواله رسنۍ لیکلي: « د متحده عرب اماراتو څخه د ګواښ سره مخ افغانانو د بېرته ستنولو په اړه راپورونه خورا اندېښمنونکي دي، او زه د دې هېواد حکومت ته یادونه کوم چې د دې پلانونو تطبیق دې سمدستي وځنډوي.»

بېنېټ،په خپلو خبرو کې ټینګار کړی، چې افغانستان لا هم خوندي نه دی او د هغو افغانانو چې مجبوره دي بیرته ستانه شي، ژوند ته جدي ګواښونه متوجه دي.

هغه زیاته کړې: «افغانستان خوندي نه دی، او هغه کسان چې مجبور دي بیرته واستول شي، د جدي تعقیب او تاوتریخوالي سره مخامخ کیدای شي.»

د ۲۰۲۱کال د اګست میاشتې په ترڅ کې، کله چې متحده ایالاتو د افغانستان څخه خپل عسکر او ډېپلوماټان بیرته وایستل، ګڼ شمېر افغانانو چې د امریکایي ځواکونو یا بهرنیو ادارو سره یې دندې ترسرهکړې وې، د ژوند د خوندي کولو لپاره یو شمېر هیوادونو ته ولېږدول شول. دغه افغانان چې د «ګواښونو»او «ځانګړو دندو»له امله په افغانستان کې د خطر سره مخ و، په لومړیو کې متحده عرب اماراتو ته وویستل شول ترڅو امریکا ته د لېږدلپاره چمتو شي.

خو د ولسمشر ټرمپ د دویم ځل واکمنۍ په دوره کې، د کډوالو په اړه سختوقوانینو او پروسیجرونو له امله، دغه افغانان چې مخکې یې د امریکا د انتقال لپاره پلانونه درلودل، بې سرنویشته پاتې شول.

د ټرمپ ادارې د کډوالو د پروسې د پیچلتیاوو او محدودیتونو له امله، امریکا ته د دې افغانانو لیږد ځنډېدلی، او ګڼ شمېر یې په متحده عرب اماراتو کې د بې برخلیکۍژوند تیروي.

د دې حالت په پایله کې، اوس داسې راپورونه خپاره شوې چې د امریکا حکومت پرېکړه کړې چې دغه افغانان بېرته افغانستان واستول شي.

په جینوا کې د ملګرو ملتونو دفتر د جمعه په ورځ (د چنګاښ ۲۷مه) ویلي، چې یو شمېر افغان کډوال افغانستان ته په ستنېدو له نیونې، شکنجې او ځورونې سره مخ دي.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمېشنر «وولکر ترک» خبريالانو ته ویلي: «د ټولو افغان کډوالو او پناه غوښتونکو د جبري ایستلو د پروسې سمدستي بندول غواړو، په ځانګړې توګه هغه کسان چې د ستنېدو سره هم مهاله د ځورونې، خپل سرې نيونې یا شکنجې له ګواښ سره مخ دي.»

سږ کال د هغو افغان کډوالو په شمېر کې زیاتوالی راغلی، چې افغانستان ته په زور لېږدول شوي.

نړیوال بشري سازمانونو وايي، چې دا چاره څو اړخیز کړکیچ رامینځته کوي، چې د نړیوالې ټولنې بیړنۍ پاملرنې ته اړتیا لري.

اېډورډز ویلي، چې د معلوماتو دا افشا د دفاع وزارت له خوا د بې احتیاطۍ له امله رامنځته شوې او یاد وزارت د پېښې له اعلان وروسته د ورته پېښې د نه تکرار په موخه جدي ګامونه پورته کړي.

نوموړی زیاتوي:«موږ ډاډ ترلاسه کړی، چې د معلوماتو افشا کېدو لاملونه څرګند شوي، اصلاح شوي او وزارت ترې مهم درس زده کړی دی. اغېزمنو کسانو ته د پېښې زیان راکمولو لپاره هر ممکن اقدام ترسره شوی.»

خو نوموړي ویلي، چې د معلوماتو د افشا پېښه د ډېرو کسانو لپاره د اندېښنې لامل شوې او حکومت باید د خلکو د شخصي معلوماتو د خوندیتوب په برخه کې جدي مسولیت ولري.«موږ له دفاع وزارت سره له ۲۰۲۳ کال راهیسې کار کړی دی، سره له دې چې دا قضیه له پټو اسنادو سره تړاو لري او د محکمو له خوا بندیز پرې لګېدلی و.»

د اېډورډز په خبره د بریټانیادفاع وزارت له یادې پېښې وروسته اړین اصلاحات رامنځته کړې او د دا ډول پېښو د مخنیوي لپاره نوې تدابیر نیول شوي دي.

نوموړي ویلي، چې دا قضیه نوره پای ته رسېدلې، خو که په دې اړه نوي معلومات ترلاسه کړي، چمتو دې چې له نورو څارونکو ادارو سره همکاري وکړي.«دا پېښه پای ته رسېدلې، موږ باید باوري شو، چې ادارې داسې تېروتنې تکرار نه کړي. دا مهمه ده چې د خلکو ژوند ته زیان ونه رسیږي.»

پر همدغه مهال د بریټانیا د معلوماتو د خوندیتوب کمېشنر مرستیالي ویلي، چې د دفاع وزارت د ستونزې د اصلاح او ګواښونو په راکمولو کې پوره هڅه کړې ده.

نوموړې زیاتوي:«موږ درک کوو، چې دا پېښه ډېره جدي وه او ډېرو کسانو ته یې اندېښنه پېدا کړه. سره له دې چې موږ تر دې دمه په عامه توګه نظر نه شوای ورکولی، خو زموږ په کارپوهې ډلې د پردې تر شا د دفاع وزارت د داخلي څېړنو ملاتړ کړی او څارنه یې کړې.»

د راپورونو له مخې، د ۲۰۲۲ کال د فبرورۍ په میاشت کې د افغانستان لپاره د بریټانیا د ژغورنې پروګرام ته د غوښتنلیک ورکوونکو معلومات د بریټانیا له حکومتي سیستمونو بهر ته ایمیل شوې و او د دغو اسنادو یوه برخه د ۲۰۲۳ کال د اګسټ په ۱۴مه د لنډ مهال لپاره انلاین خپاره شول.

د جرمني د لومړي وزیر دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې دغه هېواد همدا نن ۸۱ افغانان چې د دوی په باور مجرمین دي افغانستان ته استولي دي.

واک ته مېرڅ له رسېدو وروسته دا د افغانانو لومړنۍ اېستنه ده چې ترسره کېږي.

فریدرېښ مېرڅ په دې تړاو وویل، له طالبانو سره یوازې تخنیکي اړیکې د قطر له لارې نیول شوي، څو له دغه هېواده د افغان پناه غوښتونکو اېستنې لپاره زمینه برابره شي او په وینا یې دغه اړیکې به د اوس لپاره دوام ومومي.