کابل ښاروالۍ وایي، کابل مېشتي د څښاک اوبو له کمښت سره مخ دي

یاد وزارت د دوشنبې په ورځ د (چنګاښ ۳۰مه) په یوې خبرپاڼه کې لیکلي، په ځانګړې توګه یې له دغې هوکړې موخه په قانوني، خوندي او باعزته توګه له هېواده بهر د افغان کارګرانو اعزام او په راتلونکي کې د هغو له حقوقو څخه لازم ملاتړ دی.

طالبانو خبرتیا خپره کړې، چې په شرایطو برابر کسان کولای شي د دوی د یاد وزارت د ګارګرو د ګومارنې ریاست سره ځانونه ثبت کړي؛ خو شرایط یې نه دي روښانه کړي.

په خبرپاڼه کې دا هم نه دي ویل شوي، چې طالبانو دغه ۷سوه افغان کارګر په کومو برخو کې د کارونو لپاره قطر ته استوي.

طالبانو تر دې مخکې هم څو، څو ځله په بېلابېلو ناستو کې له عربي هېوادونو څخه د افغان کارګرو د منلو غوښتنه کړې وه.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو په واکمنېدو سره افغانستان کې سلګونه زره کسانو خپلې دندې او روزګارونه له لاسه ورکړي دي.

هم‌مهاله په ایران او پاکستان کې پر کار بوخت سلګونه زره افغانان بېرته افغانستان ته اېستل شوي او په کور دننه هم ورته کاري فرصتونه نشته. پر طالبانو تور دی، چې هر څه یې تر خپلې ډلې محدود کړي او ان په حکومتي چوکاټ کې هم د عادي کچې کارګرو ته چې له دغه ډلې سره اړیکې ونه لري دندې نه ورکوي.

طالبان که څه هم ادعا لري، چې د کانونو د کېندنو تر څنګ یې په بېلابېلو برخو کې کاري فرصتونه پراخ کړي؛ خو د بشري حقونو نړۍوالو بنسټونو اندېښنې ښوولې، چې په افغانستان کې ورځ تر بلې د بې روزګارۍ له امله لوږه مخ په ډېرېدو ده.

یوې سرچینې زیاته کړې، چې د طالبانو امربالمعروف ډلې د نانځکو او د ماشومانو وسایلو یو شمېر هټیو ته په جدي توګه سپارښتنه کړې، چې خپله شته توکي وپلوري او نور د ماشومانو دغه ډول وسایل هټۍ ته را نه وړي.

طالبان له مجسمو او بتانو څخه سخته کرکه لري. له همدې امله یې د خپلې واکمنۍ په تېره دوره کې د بودا مجسمه هم زیانمنه کړه او لا هم په بشپړه توګه نه ده رغول شوې.

دغه ډلې ان د ژوندیو موجوداتو وېډیو او انځورونه هم منعه اعلان کړي دي. د ملا هبت الله د امر له مخې؛ په ځینو ولایتونو کې ټلوېزیوني خپرونې بندې شوې دي او یوازې راډیوګانې فعالیتونه لري. د طالبانو مشر هم د ژوندیو موجوداتو د انځورونو خپرولو او مجسمو سخت خلاف دی.

طالبانو د علي مزاري په ګډون د افغانستان د یو شمېر نورو مشهورو څېرو مجسمې هم په خپله روانه واکمنۍ کې ویجاړې کړې دي.

طالب چارواکو په تېرو نږدې څلورو کلونو کې پر افغانانو د بېلابېلو لوبو، تفریحي فعالیتونو او فرهنګي دودونو محدودیتونه لګولي دي.

دغه محدودیتونه له وخت سره، سره لا زیات شوي دي. په دې وروستیو کې د طالبانو د امر بالمعروف وزارت سخت دریځي لا پسې زیاته شوې او د کابل په بېلابېلو سیمو کې یې لسګونه نجونې هم نیولې دي. تر دې دمه طالبانو د دغو ښځو د نیولو لاملونه نه‌دي روښانه کړي.

په دغه مکتوب کې راغلي، که افغان کډوال تر درېیو ورځو د پاکستان له خاورې ونه وځي؛ پر وړاندې به یې قانوني او جدي اقدام وشي.

په اسلام اباد کې رسمي سرچینو تراوسه په دې تړاو څه نه دي ویلي.

په پاکستان کې مېشت یو شمېر افغان کډوال وايي، چې د پاکستان د کورنیو چارو وزارت د افغان کډوالو لپاره د ویزو د تمدید لړۍ هم درولې ده.

تېره اوونۍ په اسلام اباد کې د ۱۵۰ هغو افغانانو د نیولو او افغانستان د ستنولو په اړه خبرونه هم خپاره شوي وو، چې د « پي او ار» کارتونه یې لرل.

په وروستیو څو اونیو کې دواړو پاکستان او ایران د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ چټکه کړې ده.

د بشري حقونو او مدني ټولنو یو شمېر افغان خوځښتونو د طالبانو له رژيم سره د جرمني د سیاسي اړیکو د عادي کولو له لېوالتیا څخه هم ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده.

دغو اندېښمنو بنسټونو چې شمېر یې لږ تر لږه ۹۶ ته رسېږي، په کې مدني ټولنې، د ښځو اعتراضي غورځنګونه او د افغان مهاجرو ټولنې شاملې دي.

دغو بنسټونو د (چنګاښ ۲۹مه) په یو ګډ سرخلاصي لیک کې ویلي: «دا ډول اقدامات د بشري حقونو له بنسټیزو اصولو، د جرمني له نړۍوالو ژمنو او له تاوتریخوالي او ظلم څخه د قربانیانو پر وړاندې د دغه هېواد له اخلاقي مسوولیتونو سره ښکاره ټکر لري».

دا په داسې حال کې ده، چې د جرمني حکومت د جمعې په ورځ ۸۱ افغان پناه‌غوښتونکي له خپل هېواده کابل ته واېستل.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت ویلي، دا هغه کسان وو چې د هېواد پرېښودو ته مکلف وو او جرمي مخینې یې لرلې.

دا دویم ځل دی، چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته جرمني افغان پناه‌غوښتونکي بېرته افغانستان ته شړي.

طالبانو هم منلې، چې دا کسان د دوی په همغږۍ له جرمني شړل شوي دي. په لیک کې د بشري حقونو ادارو او مدني بنسټونو زیاته کړې، چې د طالبانو تر ولکې لاندې افغانستان ته د پناه‌غوښتونکو استول د ۱۹۵۱ میلادي کال د جېنوا کنوانسیون د «نه‌ شړلو اصل» ښکاره نقض دی.

په دغه لیک کې ویل شوي: «که دا پناه‌غوښتونکي بېرته افغانستان ته واستول شي، له ګواښ، شکنجې، خپلسرو نیونو یا اجباري ورکېدنې سره به مخ شي».

دغو بنسټونو د جرمني له حکومت څخه غوښتي؛ چې د افغان پناه‌غوښتونکو د اېستل کېدو پلان لغوه کړي، له طالبانو سره د اړیکو عادي کول ودروي او د طالبانو پر مشرانو د بشري ضد جنایتونو او د جنسیتي توپیر دوسیې نړۍوالو محکمو ته وړاندې کړي.

همداراز، دوی غوښتنه کړې، چې جرمني دې خپلې ټولې بشري او پرمختیایي مرستې د افغانستان له وضعیته مشروطې کړي او په اغېزمن ډول دې له ښځو، نجونو، قومي لږکیو او مدني ټولنو ملاتړ وکړي.

دغه بیان چې نن دوشنبه د (چنګاښ ۳۰مه) د امربالمعروف وزارت پر اېکس پاڼه خپور شوی پکې راغلي، چې «د ۱۴۰۴ په لومړیو درېیو میاشتو کې د غزني ولایت د امر بالمعروف محتسبینو د مېرمنو حقونو ته په ژمنتیا ۱۰۵ مېرمنې له ظلم او کورني تاوتریخوالي ژغورلې او له خپلو شرعي حقونو څخه برخمنې کړې دي.»

دا په داسې حال کې ده، چې یو شمېر افغان ښځینه فعالانې بیا وايي چې له مېرمنو سره تر ټولو لوی ظلم په خپله طالبان کوي.

په کابل کې د ښځو د حقونو یوه فعاله چې نه غواړي نوم یې په راپور کې خپور شي وايي، نږدې څلور کاله کېږي چې طالبانو افغان مېرمنې له خپلو شرعي حقونو له کوم دلیل پرته راګرځولې دي.

هغه وایي:« دا خبره ماته جالبه وي، چې دوی هره ورځ دا تبلیغات کوي چې موږ پر ښځو د ظلم مخه نیسو؛ لوی ظلم خو دا دی، چې ښځې او نجونې مو له زده‌کړو، کار، سپورټ او نورو داسې فعالیتونو چې په اسلام کې ورته اجازه ورکړل شوې راګرځولې دي.»

طالبانو په افغانستان کې له بیا واکمنېدو سره سم پر افغان مېرمنو او نجونو پراخ محدویتونه ولګول، چې په کور دننه او بهر یې ګڼ او توند غبرګونونه راوپارول.

که څه هم طالبانو ته د بشري حقونو د نقض او په ځانګړې توګه پر افغان مېرمنو د لګول شویو محدیتونو له کبله د ملامتۍ ګوته نیول کېږي؛ خو ویاندویانو یې بیا ویلي، چې په افغانستان کې د ټولو او په ځانګړې توګه د ښځو حقونه د دوی په ټکو د «اسلامي شریعت» په چوکاټ کې خوندي دي.