بزنس ریکارډر وېب‌پاڼه: پاکستان او طالبان ترجیحي سوداګرۍ تړون لاسلیک ته چمتو شوي

په کندهار کې د طالبانو د کرنې ریاست هم امربالمعروف ریاست ته د دولتي ځمکې د ورکړې پروسه تایيد کړې او دا یې د همکارۍ تخنيکې بڼه ياده کړې.

د دغه ریاست یوې سرچينې افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې د دې پروسې قانوني اسناد هم چمتو شوي دي.

د سرچينې د معلوماتو له مخې، په کندهار کې د طالبانو د کرنې رییس عبدالرشید منیب چې مخکې د کندوز د استخباراتو مشر پاتې شوی، په دې وروستیو کې د امربالمعروف له رییس کریم‌الله فقیر سره په ناسته کې د دې ځمکو د سپارلو لړۍ پیل کړې ده.

د معلوماتو له مخې، په هره ولسوالۍ کې د امربالمعروف ریاست ته زر- زر متره ځمکه سپارل شوې او پلان دا دی، چې په دې ولایت کې به د امربالمعروف مجهزې ودانۍ، د کارکوونکو دفترونه، استوګنځي او کوچني توقیف خونې یا زندانونه هم جوړ شي.

سرچينې وايي، دغه توقیف خونې به د هغو کسانو لپاره وي چې د امربالمعروف له لوري د سرغړونو په تور نیول کېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې دې اقدام د خلکو ترمنځ اندېښنې هم رامنځته کړې دي.

بلخوا، له ګاونډیو هېوادونو راستانه شوي کډوال بیا وايي، دوی ته سل متره ځمکه هم نه ده ورکړل شوې؛ خو د طالبانو د ودانیو لپاره بیا له اړتیا پرته ځمکې وېشل کېږي.

له پاکستانه تازه راستون شوی افغان کډوال عبدالواسع وایي: «زه له خپلې کورنۍ سره له پاکستانه راغلی یم، دلته بې‌کوره پراته یو، ډېرې ژمنې وشوې، خو تر اوسه یو متر ځمکه هم نه ده راکړل شوې او دا بیا اورو چې امربالمعروف ته ځمکې او د طالبانو کورنیو ته لویې لویې نمرې ورکول کېږي، دوی اوس د ځمکو کاروبار کوي.»

د ده په وینا، نه وس لري چې ځمکه واخلي، نه کار شته، نه سرپناه. «دا زموږ وطن دی، خو داسې احساس کېږي چې دلته زموږ حق ته درناوی نه کېږي.»

د طالبانو د ځمکو د بیا وېش پروسه: عام خلک له پامه غورځول شوي

د معلوماتو له مخې، تر اوسه د طالبانو له خوا تر ۱۵۰ زره جریبه دولتي، کرنیزه او اباده شوې ځمکه بېرته راګرځول شوې، خو ځایي خلک وایي چې دغه ځمکې یې له کلونو راهیسې ابادې کړې وې؛ خو اوس بیا د طالبانو له خوا ترې اخیستل شوي او د طالبانو د غړو یا د دوی د کورنیو ترمنځ وېشل شوې دي.

یو کروندګر چې د کندهار له شاه‌ولي‌کوټ ولسوالۍ څخه شړل شوی، وایي: «ما له ۲۲ کلونو راهیسې پر دې ځمکه کرنه کړې، اباده کړې مې وه، د انځرو ونې مې پرې کېنولې وې، خو طالبانو راڅخه واخیسته او ویې ویل، چې دا دې غصب کړې ده. اوس دا ځمکه د یوه قوماندان په لاس کې ده، چې هېڅوک هم څه نه ورته وایي.»

د امربالمعروف او نهی‌عن‌المنکر اداره چې د طالبانو له دویم ځل واکمنۍ وروسته یې فعالیتونه بیا پیل کړل، اوس په پراخ ډول فزیکي حضور ته داخلېږي.

دغې ادارې له پیل څخه د خلکو پر جامو، ږیرې، د ښځو پر تګ‌راتګ، بازارونو، تفریحي ځایونو، ښوونځیو او رسنیو محدودیتونه زیات کړي دي.

د ټولنیزو چارو فعالان وایي، طالبانو حکومت نه، بلکه شخصي امارت جوړ کړی او هر څه له وسلو، وسایطو او تر ځمکو پورې د دوی ترمنځ وېشل کېږي.

د دوی په وینا، خلک د ژوند لومړنیو اړتیاوو ته هم لاس رسی نه لري، خو دوی د ودانیو، زندانونو او تشریفاتي دفترونو جوړولو ته لومړیتوب ورکړی.

دا ادعاوې، چې ګواکي ځمکې بېرته راګرځول کېږي، هره ورځ مطرح دي؛ خو دغه ځمکې نه بې‌ځایه شويو افغانانو ته ورکول کېږي، نه هم بې‌وزلو کروندګرو ته، بلکې زورواکو او واکمنو کورنیو ته وېشل کېږي.

عمران خان ویلي: «د پاکستان په تاریخ کې له هېڅ سیاسي شخصیت سره داسې سلوک نه دی شوی لکه څنګه چې له هغه سره روان دی.»

هغه زیاتوي: «په قانون کې بدلون د عدليې نظام لاسونه تړلي، ځکه خو تورې پرېکړې کوي. دا مو ټول ليدلي دي، نو له ازادې عدليې پرته د یوه ملت بقا ناشونې ده.»

خان وایي: «نواز شریف سره له دې چې پر فساد تورن و، خو په بندخونه کې ورته هر ډول اسانتیاوې برابرې شوې. خو زه بې‌ګناه یم او زما غېرسیاسي مېرمن بشری بېګم هم د قانون خلاف زندان ته اچول شوې ده.»

هغه د زندان دننه حالات ډېر خراب بللي او وایي، چې ان د اودس لپاره هم پاکې اوبه نه ورکول کېږي. «هغه اوبه چې راکول کېږي، ناپاکې وي او خاورې پکې وي، په کومو چې یو انسان اودس هم نشي کولای.»

نوموړي شکایت کړی، چې د کورنۍ له لوري ورته استول شوي کتابونه نه ورکول کېږي، اخبار او ټلوېزیون هم بند دي او له خپلو ماشومانو سره د تماس اجازه نه لري.

عمران خان د تحریک انصاف ګوند ټولو غړو ته په واضیح ټکو کې پیغام ورکړی دی، چې خپل ټول اختلافات یوې خوا ته پرېږدي او یوازې د "اګسټ د پنځمې تحریک" په اړه تمرکز وکړي.

هغه ویلي: «زه ۷۸ کلن زوړ نظام سره جګړه کوم. که د ګوند غړي دا وخت خپلمنځي اختلافاتو کې وخت ضایع کړي، نو دا به یو ډېر افسوسناک کار وي. څوک چې ګوندي ډلې جوړوي، زه به یې له ګوند څخه وباسم.»

هغه زیاته کړې، چې دا یوه قرباني ده چې د راتلونکو نسلونو لپاره یې ورکوي او هر ډول داخلی اختلافات د ده د لیدلوري او موخې خلاف دي.

عمران خان ویلي، چې د عدلیې سیسټم بې صلاحیته شوی او د پاکستان حکومت له خوا په ټاکنو کې د لاسوهنې او د عدلي واکونو محدودول یې غندلي دي.

د عمران خان پیغام یو واضیح خبرداری او غوښتنه ده، چې د تحریک انصاف ګوند ټول مشران او ملاتړي دې د سیاسي اختلافاتو پرځای د اساسي مبارزې پر لور ورمخکې شي.

نوموړی وایي، چې د ده قربانۍ باید بې‌موخې پاتې نه شي او د پاکستان راتلونکی یوازې د قانون، عدالت او ولسواکۍ پر بنسټ خوندي کېدای شي.

د کډوالو ستونزو ته د طالبانو د رسېدنې کمېټې غړي احمدالله وثیق د چهارشنبې په ورځ (د زمري لومړۍ نېټه) پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي، چې د کډوالو د کورنۍ هر غړي ته د ورځې دوه زره افغانۍ ورکول کېږي.

د هغه په خبره، ستنېدونکو کډوالو ته په ورځ کې ۳۰ میلیونه افغانۍ ځانګړې شوې دي.

د وثیق په خبره، له کډوالو سره د مرستې نوم لیکنه په وړیا ډول تر سره کېږي: «د کډوالو لپاره ټول خدمات لکه: خواړه، روغتيايي پالنه او نوم لیکنه په وړیا ډول تر سره کېږي.»

نوموړي له مرستندویه بنسټونو او سوداګرو څخه د لا همکارۍ هيله ښودلې.

وثیق دا نه دي ویلي، چې دغه مرستې د مرستندویه ادارو او سوداګرو له‌خوا برابرې شوې دي او که د طالبانو ادارې له لوري ورکړل شوې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې په وروستیو کې د افغانستان له ګاونډیو په ځانګړي ډول له ایران څخه د کډالو د ستنولو لړۍ چټکه شوې ده.

دغه کډوال د ګرمې هوا، سرپناه، بې‌وزلۍ او د کار و روزګار له نشتوالي شکایت کوي.

د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت د چهارشنبې په ورځ (د زمري لومړۍ نېټه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې قطر دولت د افغان کارګرو لپاره د کاري فرصتونو شمېر ۲ زره ته لوړ کړی دی.

د طالبانو په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د شرایطو پوره کوونکو کسانو لپاره به د نوم‌لیکنې او ثبت بهیر ډېر ژر څرګند شي.

دغه وزارت وايي، چې هڅه کوي افغان کاګرو ته د کاري فرصتونو د برابرولو شمېر نور هم زيات کړي.

طالبانو تر دې مخکې هم په ځلونو په بېلابېلو ناستو کې له عربي هېوادونو څخه د افغان کارګرو د منلو غوښتنه کړې وه.

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو له واکمنېدو راهیسې په افغانستان کې سلګونه زره کسان له خپلو دندو او روزګارونو بې‌برخې شوي دي.

هم‌مهاله په ایران او پاکستان کې پر کار بوخت سلګونه زره افغانان بېرته افغانستان ته شړل شوي او په کور دننه هم ورته کاري فرصتونه نشته.

پر طالبانو تور دی، چې هر څه یې تر خپلې ډلې محدود کړي او ان په حکومتي چوکاټ کې هم د عادي کچې کارګرو ته چې له دغه ډلې سره اړیکې ونه لري دندې نه ورکوي.

د بشري حقونو نړۍوالو بنسټونو اندېښنه څرګنده کړې، چې په افغانستان کې د وزګارۍ کچه ورځ تر بلې په ډېرېدو ده.

ډیلي مېل ورځپاڼې په خپل یوه ځانګړي راپور کې ویلي، چې د برېتانیا د بهرنیو چارو وزارت مرستیال فیلیپ بارټن چې کلنۍ تنخوا یې ۲۰۵ زره پونډه و، د روان کال په جنورۍ میاشت کې له دندې تقاعد شوی دی. نوموړي ته دا امتیازي پیسې د دولتي خدماتو د تقاعدي تادیاتو له مخې ورکړل شوي دي.

په راپور کې ویل شوي، چې په ۲۰۲۱ کال کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته فیلیپ بارټن د ۱۱ ورځو لپاره په فرانسه کې د رخصتیو لپاره پاتې شوی او د ملکي وګړو د تخلیې له پای ته رسېدو وروسته بېرته برېتانیا ته ستون شوی و، خو پر همدغه مهال د برېتانیا پخواني لومړي وزیر بوریس جانسن او د بهرنیو چارو وزیر هغه وخت خپلې رخصتۍ پرېښي وې او دندې ته ورګرځیدلي وو.

هغه مهال د برېتانیا د بهرنیو چارو وزارت پخوانی مرستیال له افغانستان څخه د تخلیې پرمهال د غیابت له امله له سختو نیوکو سره مخ شوی و.

د برېتانیا د پارلمان د بهرنیو چارو کمېټې د ۲۰۲۲ کال په راپور کې لیکلي وو، چې باید د بهرنیو چارو وزارت د یاد چارواکي دنده بیا و ارزول شي: «سخته ده چې دا درک شي چې ولې د وزارت یوه لوړپوړي چارواکي د دومره بحراني وضعیت پر مهال رخصتۍ ته دوام ورکړ.»

دا په داسې حال کې ده، چې په دې وخت کې د برېتانیا د مالیه ورکوونکو د اتحادیې مشر جان اوکانل د فیلیپ بارټن د تقاعدي امتیازي پیسو ورکولو غندنه کړې او وايي: «د بهرنیو چارو په وزارت کې د داسې ناکامۍ مسوول ته د دا ډول امنتیاز ورکول د مالیه ورکوونکو غوسه را پاروي.»

نوموړي ویلي، چې د دولتي چارواکو د تقاعد پیسي حداقل باید ۹۵ زره پونډه وټاکل شي.

په ورته مهال، د برېتانیا د بهرنیو چارو وزارت د فیلیپ بارټن له پخوانیو خدماتو مننه کړې او هغه یې د سیاسي انتقال پرمهال یو مهم شخصیت بللی، خو د نوموړي د تقاعدي امتیازاتو په اړه یې څه نه دي ویلي.