لېوال: په افغانستان کې د «قانوني» او «ناقانونه» نیونو اصطلاحات خندونکي او مبهم دي

یو پخواني وکیل جعفر مهدوی د پنجشنبه په ورځ (د زمري ۲مه) پر خپله اېکس پاڼه ولیکل، چې له خالد حنفي سره یې دوه ساعته غونډه کړې او په کابل کې د ښځو د نیونو اړوند يې د خلکو اندېښنې ورسره شريکې کړې.

د ښاغلي مهدوي په وینا، له خالد حنفي څخه يې وغوښتل تر څو «د نن ورځې شرایطو او د نوي نسل پیچلتیاوې درک کړي.»

په ورته وخت کې خالد حنفي د امربالمعروف وزارت د محتسبانو او د ښځو د نیونو دفاع کړې؛ خو ژمنه یې کړې، چې د محتسبانو له خوا د فريکي او تاوتريخوالي چلند مستند شکایتونه» به وڅېړي.

طالب وزیر حنفي وویل چې نیول شوي کسان «د قانون سره سم او د څارونکو څانګو تر څارنې لاندې ترسره شوي دي.»

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي وه، چې په کابل کې د ښځو او نجونو د نیولو کمپاین د ملا هبت الله په مستقیم امر او په کندهار کې د طالبانو د والي په لارښوونه پیل شوی دی.

د سرچینو په وینا محمد علي حنفي مشهور په ملا شيرين، ۱۲ ورځې دمخه کابل ته تللی و، ترڅو د امر بالمعروف قانون پلي کولو څارنه وکړي.

ملګرو ملتونو د امر بالمعروف قانون تاوتریخجن بللی دی. د ملګرو ملتونو کارپوهانو خبرداری ورکړی، چې د امر بالمعروف قانون کولی شي د بشریت پر وړاندې جرمونو ته لاره هواره کړي.

په کابل کې د سعودي سفارت پر ایکس خواله رسنۍ لیکلي: «دا ګام هغه دوام دی، چې د پاچا سلمان مرکز د افغان وروڼو لپاره بشري مرستې او هڅې وړاندې کوي.»

د سفارت په وینا، د دغو جنراتورونو نصب موخه دا ده چې په هغو روغتونونو کې، چې له دوامداره برېښنایي ستونزې سره مخ دي، د خدماتو د ځنډ مخه ونیول شي.

د دوی په وینا پرلپسې برېښنايي ستونزې د ناروغانو ژوند له جدي ګواښ سره مخ کوي.

سفارت ټینګار کړی چې د سعودي عربستان پاچاهي د شاه سلمان د مرستو مرکز له لارې ژمنه ده چې په افغانستان کې د روغتیا او تعلیم په ګډون، بنسټیز سکتورونو ملاتړ وکړي.

دوی زیاتوي، دا پروژه د هغو ګڼو پراختیايي او بشري پروژو یوه برخه ده، چې یاد مرکز یې په افغانستان کې پلې کوي.

یادونه باید وشي چې د شاه سلمان مرکز په تېرو کلونو کې په افغانستان کې لسګونه بشري پروژې پلې کړې دي، چې پکې خوراکي، روغتیايي مرستې، او د بې‌ځایه شویو کسانو او جګړه‌ ځپلو ټولنو ملاتړ شامل دی.

د منځنۍ ختيځ لپاره د ملګرو ملتونو مرستیال خالد خیاري امنیت شورا ته د پنجنشبه په ورځ (د زمري ۲مه) وویل، چې د اسلامي همکاريو سازمان د سولې د هڅو، د نړۍوال قانون د ملاتړ او د تلپاتې سیاسي حل لارو د برابرولو په برخه کې یو لازمي ملګری پاتې شوی دی.

د اسلامي همکاریو سازمان، چې مرکز يې د سعودي عربستان په جده کې دی، ۵۷ غړي هېوادونه او ۵ څارونکي لري، چې د سیاسي، اقتصادي او مذهبي مهمو برخو استازیتوب کوي.

ښاغلي خیاري وویل: «د دې سازمان غږ په هغو سيمو کې چې له شخړو سره مخ دي ډېر ارزښت لري.»

هغه زياته کړې: «ملګري ملتونه دا ملګرتیا نه یوازې د ادارو ترمنځ د همکارۍ په توګه ارزښتمنه بولي، بلکي دا یې د دوامدارې سولې، ټولګډونه حکومتولۍ، د نړۍوالو او بشري حقونو د قوانینو د درناوي لپاره د خپلو هڅو یو مهم عنصر ګڼي.»

نوموړي ټينګار کړی، چې دا همکاري د ملګرو ملتونو د منشور د اتم فصل سره سمون لري، چې له سیمه یيزو سازمانونو سره د سولې د ساتلو لپاره د همکاري هڅه ده.

د ناورینونو په حل کې مرسته

خالد خياري د ملګرو ملتونو او اسلامي همکاريو سازمان ترمنځ ګډو فعالیتونو ته په اشارې ویلي؛ دواړو په غزه کې د بیارغونې طرحه تایید کړې، د عربي لیګ ملاتړ يې کړی او د سينیګال په پلازمېنه ډاکار په کلنۍ غونډه کې يې د بیت المقدس د مسلې په اړه همکاري کړې ده.

د هغه په خبره، چې په سوډان کې يې په تېره دوه کلنه جګړه کې چې ویجاړونکي بشري پايلي یې لرلې، د اسلامي همکاريو سازمان د منځګړیتوب هرکلی کړی.

هغه د افغانستان د ستونزو په اړه د دوحې په پروسه کې د اسلامي همکاريو سازمان د ونډې ساتنه کړې او د طالبانو د لوړو چارواکو سره یې د دغه سازمان د دوامداره اړیکو او د افغان ښځو د حقونو د ملاتړ یادونه کړې.

په نړۍوالو مسلو کې همکاري

د عمومي منشي مرستیال خیاري وايي، چې په ټاکنو، د ټاکنو روزنې او د ښځو د سیاسي ګډون په برخو کې د دواړو سازمانونو همکاري زياته شوې او د راتلونکو کارونو اړوند یې اړيکې پراخې شوي دي.

نوموړي ویلي، چې د ۲۰۲۴ کال د مارچ په میاشت کې د یوه تفاهم په لاسلیک سره د ترهګرۍ په وړاندې مبارزه لا پراخه شوې، چې په کې ګډ تخنیکي نوښتونه، له پارلمانونو سره تعامل او د حقونو پر بنسټ د ترهګرۍ د مخنيوي ستراتيژۍ شاملې دي.

خیاري زياته کړې، چې د راتلونکي تړون د عملي کولو لور ته روان دی، تر څو دواړه سازمانونه د تاوتريخوالي د کمولو، دوامداره سولې ته د رسېدو او د څو اړخيزو اصولو د پیاوړتيا لپاره ګټور تمام شي.

حلیم فدایي، چې د پخواني جمهوري نظام پر مهال په بېلابېلو ولایتونو کې والي په توګه پاتې شوی، د طالبانو د حکومت پر تعلیمي پالیسیو توند انتقاد کړی. نوموړي په ایکس خواله رسنۍ لیکلي، طالبان داسې "اسلامي نظام" تمثیلوي چې ښوونځي پکې تړل کېږي او د هغوی پر ضد غږ اوچتوونکي بندي کېږي.

فدایي په خپل پوسټ کې په طنز امېز ډول لیکلي: «ډېر ښه اسلامي نظام دی چې چا ښوونځي بند کړي دي، د هغه باید اطاعت وشي او وستایل شي، او چې څوک د ښوونځیو د پرانېستلو خبره کوي، هغه باید بندي شي.» نوموړي زیاته کړې، چې دا د طالبانو له لوري وړاندې شوی "اسلامي عدالت او اسلامي شریعت" دی.

د طالبانو حکومت له ۲۰۲۱ کال راوروسته، پر افغان نجونو تعلیمي محدودیتونه لګولي او له شپږم ټولګي پورته یې د نجونو د زده‌کړو مخه نیولې ده. دغه اقدام نړیوال غبرګونونه راپارولي، خو طالبان ټینګار کوي چې پالیسي یې د "اسلامي اصولو" سره سمون لري.

فدایي له دې وړاندې هم د طالبانو پر سخت دریځ انتقادونه کړي، خو دا ځل یې په څرګنده د هغوی د تعلیمي بندیزونو مشروعیت تر سوال لاندې راوستی.

یاد وزارت په یوه خپره کړې اعلامیه کې زیاته کړې، « د منل شویو افغان وګړو د ژوند ټولې اړینې اړتیاوې لکه روغتیايي خدمات، استوګنځای، خواړه، اړیکې، د سفري اسنادو اسانتیاوې او ډیپلوماتیک ملاتړ برابر شوي، تر څو دوی ته د انساني کرامت او هوسا ژوند شرایط برابر شي.»

په اعلامیه کې راغلي، دغه منل شوي افغانان د اماراتو په ابوظبي کې د «اماراتو بشر دوستانه ښارګوڼي» په نوم کمپ کې ځای پر ځای کړل شوي دي.

په بشر دوستانه ښارګوټي کې همداراز ۱۷ دفترونه د هغو هېوادونو سفارتونو لپاره پرانیستل شوي چې افغان کډوال غواړي ور وکوچېږي.

د دې ترڅنګ یادو افغانانو لپاره زده‌کړې، روزنیز پروګرامونه او د ښوونځیو ترانسپورت هم برابر شوی دی.

د راپور له مخې، نږدې ۲،۶۰۰ افغانانو د حرفوي او مسلکي زده‌کړو له ورکشاپونو ګټه اخیستې ده.

د اماراتو د بهرنیو چارو وزارت په اعلامیه کې ویلي: « اماراتو د افغان ولس د مرستې لپاره هېڅ ډول هڅه نه ده سپمولي. دغه هېواد له هغو لومړنیو هېوادونو څخه دی چې له افغانستان سره یې بشري ملاتړ پيل کړی.»

په اعلامیه کې ویل شوي، چې دا اقدامات د اماراتو د بشري مرستو له اصولو، زغم، ګډ ژوند او د انساني ارزښتونو له روحیې سرچینه اخلي.

وزارت زیاتوي: انساني کرامت ته پاملرنه د اماراتو د تاسیس له وخته یو بنسټیز اصل پاتې شوی، پرته له دې چې د افرادو قومي، مذهبي یا جغرافیایي شالید وکتل شي.