د اسراییل دفاع وزیر یسراییل کاتز د حماس پر مشرانو د نیوکې ترڅنګ وايي، چې د دغې ډلې مشران د غزې د ویجاړۍ مسوول دي. هغه پرون (چهارشنبه) په یوې خبري غوڼده کې زیاته کړې، چې د «سنوار وروڼو» غزه ویجاړه کړې ده.
د اسراییل د دفاع وزیر په وینا؛ د یادې ډلې قوماندان عزالدین الحداد غزه پر کنډوالې بدله کړې ده.
هغه وویل: «د حماس مشران په بهر کې په لوکسو ماڼیو او هوټلونو کې ژوند کوي او په داسې حال کې چې دوی جشن لمانځي، د یرغملشویو کسانو له خوشېکېدو نه انکار کوي.»
هغه خبرداری ورکړی، چې د یرغملشویو د نهخوشېکېدو په صورت کې به د «دوزخ دروازې» خلاصې او ډېرې ناوړه پایلې ولري.
د ملګرو ملتونو د بشري چارو همغږۍ دفتر«اوچا» په خپله تازه خپره کړې څېړنه کې ویلي، افغانستان لا هم د څلوېښت کلنې جګړې، بېثباتۍ او طبیعي پېښو له ناوړو اغېزو ندی راوتلی. راپور خبرداری ورکوي چې د هېواد اوسنی وضعیت د خلکو پر ژوند، اقتصاد، خدماتو، او ټولنیز ثبات خورا ژور اغېز کړی دی.
اوچا لیکي، چې د خوندیتوب د فضا تنګېدو، د اقتصاد د کمزورۍ، اساسي خدماتو د محدود لاسرسي، طبیعي افتونو او د اقلیمي بدلون له امله رامنځته شویو شوکونو، او د سیمې د سیاسي بدلونونو دوامداره اغېزې، د افغانانو د بیا رغونې ظرفیت کمزوری کړی دی.
په راپور کې راغلي چې تمه ده په ۲۰۲۵ کال کې نږدې ۲۲.۹میلیونه کسان، چې د افغانستان نږدې نیمايي نفوس جوړوي، د بقا لپاره بېړنیو بشري مرستو ته اړتیا ولري. دا وضعیت د نړیوالو مرستندویه ادارو لپاره یوه لویه ننګونه ګڼل شوې ده.
اوچا وايي، چې د طالبانو له خوا د بشري حقونو د محدودولو دوام، په ځانګړي ډول د ښځو، نجونو، هلکانو، ځوانانو او نورو زیان منونکو ټولنو پر وړاندې، یې د محافظتي ګواښونو کچه لوړه کړې ده. دغه محدودیتونه د خلکو لاسرسی د ژوند ژغورونکو خدمتونو لکه روغتیا، زدهکړو، خوندیتوب او کاري فرصتونو له منځه وړي، او هغوی یې د لا ډېرو بشري اړتیاوو لور ته سوق کړي دي.
راپور کې راغلي، ښځې او نجونې له عامه ژوند، زدهکړو، کار او بنسټیزو خدماتو څخه محرومې شوي، چې دا چاره نه یوازې فردي، بلکې ټولنیز، اقتصادي او سیاسي تاوانونه هم لرلي. د ناوړه وضعیت له امله، میلیونونه افغانان د خوړو، پاکو اوبو، سرپناه، روغتیايي خدمتونو، تعلیم او رواني ملاتړ له جدي کمښت سره مخ دي.
اوچا ټینګار کوي، چې د وضعیت د لا خرابېدو مخنیوي لپاره، نړیواله ټولنه باید له افغانستان سره بېړنۍ، همغږې او دوامداره مرستې وکړي، څو نه یوازې خلک ژغورل شي، بلکې د اوږدمهاله ثبات لپاره هم زمینه برابره شي.
راپور دغه راز یادونه کوي چې د افغانستان بشري اړتیاوې یوازې د طبیعي افتونو یا جګړې له امله نه، بلکې د سیاسي فشارونو، ناسمې اقتصادي پالیسۍ، او نړیوالې انزوا له امله هم ژورې شوې دي.
د بېوزلۍ، بېکارۍ، او کډوالۍ د کچې زیاتوالی، او د خلکو ترمنځ روانې رواني او ټولنیزې ستونزې، د یو اوږدمهاله ناورین نښې دي.
اوچا له نړیوالو مرستندویه بنسټونو، حکومتونو او تمویلکوونکو هېوادونو غوښتي چې د افغانستان د خلکو ملاتړ ته پراخ لومړیتوب ورکړي، ځکه د ناورین دوام نه یوازې د افغانستان، بلکې د ټولې سیمې لپاره ګواښ پېښولی شي.
د طالبانو د بهرنیو چارو ویز امیر خان متقي د دغه وزارت د یو کلنې لاسته راوړنو په کنفرانس کې ویلي، چې د دوی په زندان کې د بريتانوۍ جوړې ټول بشري حقونه خوندي دي. نوموړي ویلي، چې دوی په دوامداره توګه له خپلې کورنۍ سره په اړیکه کې دي او روغتیا ته یې هم پاملرنه کېږي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د چهارشنبې په ورځ (د زمري لومړۍ نېټه) په دې جوړ شوي کنفرانس کې د دوی په زندان کې د برېتانوي خاوند او مېرمنې د وضعیت په اړه وویل: «برېتانوي جوړه وخت پر وخت د کورنيو سره په تماس کې ده، بشري حقونه يې په نظر کې نیول شوي، تماس، علاج او د استوګنې د ځای لپاره یې رسېدنه شوې.»
د متقي په خبره، د دې جوړې د خلاصون لپاره هڅې رواني دي خو د ده په خبره چې د ازادېدو یو شمېر پړاونه یې لا هم پاتې دي.
ګارډین ورځپاڼې دوه ورځې وړاندې راپور ورکړی و، چې په افغانستان کې د یوې زړې برېتانوۍ جوړې ماشومانو له طالبانو غوښتنه کړې وه، چې دوی مخکې له دې چې «په زندان کې مړه شي» خوشې کړي.
د برېتانوۍ جوړې ماشومانو اعلان وکړ، چې ملګري ملتونه به ډېر ژر په دې اړه یو بیان خپور کړي او د ۷۶ کلنې باربي رینالډز او د هغې د ۸۰ کلن مېړه پیټر د سمدستي خوشې کېدو غوښتنه به وکړي.
د دغې برېتانوۍ جوړې اولادونو ویلي، چې ملګري ملتونه به ډېر ژر د دې موضوع په اړه خبرپاڼه خپره کړي او د ۷۶ کلنې باربي رینولډز او د هغې د ۸۰ کلن مېړه پيټر د سمدستي خوشې کېدو غوښتنه به وکړي.
دغه خاوند او مېرمن له تېرو پنځو میاشتو راهيسې د طالبانو په زندان کې دي او تر اته اوونۍ مخکې دوی یو د بل څخه جلا ساتل کېدل، چې تر سخت امنيتي څار لاندې و.
امیرخان متقي په دې کنفرانس کې زياته کړې، چې دوی له زندانیانو څخه سیاسي استفاده نه کوي.
په ملګرو ملتونو کې د قطر هېواد استازې شېخ عالیه احمد بن سیف ال ثاني وایي، چې هېواد به یې له افغانستان سره د سولې او ثبات د راوستلو لپاره خپلو سیاسي او منځګړو هڅو ته دوام ورکړي.
هغې د ملګرو ملتونو په غونډه کې د خبرو پر مهال زیاته کړه، قطر ژمن دی چې افغانستان بېرته نړۍوالو اړیکو ته ورستون کړي.
د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې چې د "نړۍوالې سولې او امنیت د ټینګښت لپاره د څو اړخیزې همکارۍ او د شخړو سولهییز حل" تر سرلیک لاندې ترسره شوه، عالیه احمد بن سیف ال ثاني وویل، هېواد یې د افغانستان د ناورین د حل لپاره اوږدمهاله او فعاله هڅې کړي دي.
نوموړې وویل: «قطر ژمن دی چې له افغانستان سره د سولې، ثبات او نړۍوالې ټولنې سره د بیا یوځای کېدو لپاره د ملګرو ملتونو تر چتر لاندې د دوحې بهیر کوربهتوب ته دوام ورکړي.»
قطر له هغو هېوادونو څخه دی، چې له ډېر پخوا راهیسې په افغانستان کې د سیاسي کړکېچونو د حل لپاره منځګړی رول لوبوي. دوحه د طالبانو او امریکا ترمنځ د ۲۰۲۰ کال د سولې هوکړې کوربه و او همداراز یې د افغانانو ترمنځ د سیاسي خبرو او نړۍوالو همغږیو لپاره زمینه برابره کړې.
د قطر د بهرنیو چارو وزارت استازې ټینګار وکړ، چې افغانستان لا هم له لویو بشري، اقتصادي او امنیتي ننګونو سره مخ دی او د حل یوازینۍ لارهیې د سولې، پراخې مشورې او نړۍوالې همکارۍ دوام دی.
قطر د ملګرو ملتونو له امنیت شورا وغوښتل، چې افغانستان ته ځانګړې پاملرنه وکړي او ډاډ دې ورکړي، چې د دغه هېواد د خلکو حقونه په ځانګړي ډول د ښځو، ماشومانو او اقلیتونو حقوق باید خوندي پاتې شي.
قطر همداراز له نړۍوالو مرستندویه ادارو وغوښتل، چې د افغانانو د بېړنیو اړتیاوو پوره کولو ته دوام ورکړي، ځکه د شخړو، وچکالۍ، اقتصادي سقوط او نړۍوالې انزوا له امله د افغانستان بشري وضعیت ورځ تر بلې خرابېږي.
قطر یو ځل بیا څرګنده کړه، چې د خپل بهرني سیاست پر بنسټ د شخړو د سولهییز حل پر اصولو ولاړ دی او د افغانستان د ثبات لپاره به خپل سیاسي نفوذ، همکارۍ او د دوحې بهیر له لارې هڅې جاري ساتي.
په پاکستان کې مېشتو افغان کډوالو د امریکا له ولسمشر څخه غوښتي، چې د دوی د پي یو او پي دوه کډوالۍ دوسيو د څېړنې بهیر بيا پيل کړي. دوی لیکلي، د ډونالډ ټرمپ له خوا د دغو دوسیو د ځند له امر وروسته له میاشتو راهيسې په بې باورۍ، اندېښنه او ناڅرګند وضعیت کې ژوند کوي.
د افغان کډوالو یوې ډلې د چهارشنبې په ورځ (د زمري لومړۍ نېته) د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ته په یوه پرانیستي لیک کې لیکلي، چې د دوی د کډوالۍ قضیو د ځنډولو او د میاشتو انتظار وروسته د نه زغملو ستونزو سره مخ شوي دي.
دوی په پاکستان کې د افغان کډوالو نازک وضعیت ته په اشارې ټینګار کړی او ویلي يې دي، چې دوی د سختې بې وزلۍ، روغتیایی خدماتو ته د لاسرسي او د تعلیمي فرصتونو نشتوالي سره مخ دي .
دغو کډوالو د امریکا ولسمشر ته ویلي، چې دوی د امریکا د ملي ګټو د ساتنې لپاره د ډونالډ ټرمپ مسوولیتونه درک کوي؛ مګر په پاکستان کې د ژوند ستونزمنو شرایطو ته په پام سره، دوی د امریکا له مشرتابه غوښتنه کړې، چې د افغان کډوالو د پي یو او پي دوه پروسه بيا پيل کړي.
په دې لیک کې لیکل شوي: «له زموږ څخه ډېر کسان په افغانستان کې د امریکا د نظامي او ملکي هڅو تر څنګ ولاړ وو او د ازادۍ او سولې ګډو ارزښتونو ته ژمن پاتې شوي و. نن ورځ موږ د امریکا څخه د مرستې او شفقت تمه لرو، هغه هېواد چې له اوږدې مودې راهیسې د زیان منونکو لپاره پناه ځای دی.»
د پي یو او پي دوه کډوالۍ دوسیو لرونکو لیکلي، چې د پاکستان حکومت په دې وروستیو کې د زیان منونکو او خطر سره مخ کډوالو د نیولو او شړلو پروسه بیا پیل کړې ده.
هغوی ویلي، چې د دغو دوسیو لرونکو افغانستان ته بیا استول خوندي نه دي.
دونالد ټرمپ د خپلې ولسمشرۍ د دویم پړاو د کار په لومړۍ ورځ یو فرمان لاسلیک کړ، چې له مخې یې د افغان کډوالو امریکا ته د انتقال بهیر وځنډول شو.
دغه فرمان یو شمېر دولتي چارواکي او ادارې دې ته اړ کړي، چې دغه کډوالۍ دوسیې بیا و ارزوي.
د امریکا د ولسمشر له خوا د دې کډوالۍ بهیر د ځنډ او بیا ارزونې له امر څخه تر اوسه شاوخوا شپږ میاشتې تېرې شوي، خو د امریکا حکومت تر اوسه د دغو پناه غوښتونکو په اړه کومه واضیح پرېکړه نه ده کړې.
افغان پناه غوښتونکو په خپل لیک کې لیکلي: «ښاغلی ولسمشر، زموږ کړاوونه واقعي دي او زموږ اړتیاوې بېړنۍ دي. تاسې کولای شئ یوازې په یوه انساني اقدام سره، سلګونه کورنیو ته بېرته هیلې ورکړئ. موږ امتیاز نه غواړو، موږ یوازې د هغه ژمنې پوره کېدل غواړو، چې موږ ته راکړل شوې او د یوه باعزته سوله ییز ژوند لپاره یوه موقع غواړو.»
دا په داسې حال کې ده، چې دونالد ټرمپ مخکې له دې افغان پناه غوښتونکو ته چې له اماراتو څخه د شړلو له خطر سره مخ دي، د مرستې ژمنه کړې وه.
هغه ویلي، د هغو افغانانو د ژغورنې لپاره به ژر اقدام وکړي، چې دا مهال په متحده عربي اماراتو کې امریکا ته د انتقال په تمه دي.
د برازیل د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې هېواد یې د سوېلي افریقا لهخوا د نړۍوالې محکمې (ICJ) سره د اسراییل پر ضد د نسلوژنې په قضیه کې د ملګرتیا لپاره چمتوالی نیسي.
دا قضیه په ۲۰۲۳ کال کې د سوېلي افریقا له خوا ثبت شوې وه، چې پکې اسراییل تورن شوی چې د ۱۹۴۸ د نسلوژنې کنوانسیون یې نقض کړی.
سوېلي افریقا ادعا کوي، چې اسراییلي پوځ د حماس پر ضد جګړه کې یوازې پر جنګیالیو نه، بلکې په قصدي ډول پر ملکي وګړو بریدونه کړي دي، چې ښوونځي، روغتونونه، کمپونه او پناهځایونه هم په نښه شوي دي.
برازیل د اسراییل دا کړنې د نړۍوالو قوانینو ښکاره سرغړونه بللې او د فلسطیني ولس پروړاندې تاوتریخوالي ته یې "ژوره اندېښنه" ښودلې ده.
برازیل د هغو هېوادونو په ډله کې دی، چې غواړي په دې قضیه کې د اسراییل پر ضد ګډون وکړي.
دا په داسې حال کې ده، چې له دې مخکې هسپانیا، ترکیې او کولمبیا هم ورته اقدام کړی و.
اسراییل دا تورونه رد کړي او وايي، موخه یې یوازې د حماس له منځه وړل دي، نه د ملکي وګړو وژنه.
د اسراییل وکیلان د سوېلي افریقا قضیه د نسلوژنې له کنوانسیونه ناوړه ګټه اخیستنه بولي.
د برازیل او امریکا ترمنځ هم دې پرېکړې نوی سیاسي وزن پیدا کړی، په داسې حال کې چې د دواړو اړیکې لا دمخه ترینګلې دي.
له دې سره سره، برازیلي چارواکي وايي چې دا پرېکړه به د واشنګټن سره د اړیکو پر خرابېدو اغېز ونه لري.