ایلن ماسک د روسیې له خوا پر اوکراین د حملې پر مهال د«سټارلېنک»انټرنېټ پوښښ بند کړی و

د دې هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو، چې د «ای درې» ډلې په چوګاټ کې همکاري کوي له اسراییل څخه غوښتنه کړې، چې د نړیوالو بشر دوستانه قوانینو له مخې دې خلکو ته اوبه، برېښنا، روغتيايي پاملرنه او د بېړني طبي تخلیو ته لاس رسۍ برابر کړي.

دغه اعلامیه، چې د جمعه په ورځ خپره شوې په کې ویل شوي: «موږ له اسراییل څخه غوښتنه کوو، چې د نړیوال بشري قانون سره سم د اوبو، برېښنا، روغتیايي پاملرنې او بيړني طبي تخليې په ګډون بشري لاسرسی بيرته فعاله کړي.»

دې درې اروپايي هېوادونو په جګړه کې د ملکي وګړو مرګ ژوبلې په اړه هم اندېښنه څرګنده کړې او دا يې «زړه دردونکې» بللې ده.

د اعلامیې په یوه برخه کې له حماس ډلې غوښتنه شوې، چې د اسراییل یرغمل شوي کسان خوشې کړي.

د دې هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو ټينګار کړی، چې روان کړکېچ پوځي حل نه لري او یو دوامداره اوربند یوازينۍ باوري لاره ده، چې سولې ته رسولی شي.

په اعلامیه کې ویل شوي، چې اروپايي حکومتونه د ملګرو ملتونو د پروژو د خدماتو دفتر په غزه کې د ودانۍ له پېښې سخت ماثره دي او دا پېښه يې «شدیده خواشینوونکې» بللې.

دوی د دې پېښې د یو خپلواک او ناپېيلي څېړنې غوښتنه کړې ده.

د واشنګټن پوسټ د راپور له مخې، د امریکا د کډوالۍ او ګمرکاتو قانون پلي کوونکې ادارې (ICE) خپلو افسرانو ته امر کړی چې د GPS بندونه (ankle monitors) په پراخه کچه وکاروي.

دا بندونه، چې له اوږدې مودې راهیسې د مدافع ډلو له لوري "ډیجیټلي زندانونه" بلل شوي، د هغو کډوالو د ۲۴ ساعته څارنې لپاره کارول کېږي چې د توقیف پر ځای ازاد پرېښودل شوي وي.

تمه ده چې دا نوې تګلاره به د ۱۸۰ زره کډوالو د دوامداره څارنې لامل شي، چې د د توقیف بدیل پروګرام (Alternatives to Detention) تر چتر لاندې ترسره کېږي.

دغه پروګرام د دې پر ځای چې کډوال د توقیف تر مرکزونو لاندې وساتي، هغوی د تخنیکي وسایلو له لارې څاري.

خو د کډوالو مدافعین وايي، دا ډول اقدامات د خلکو شخصي ازادۍ ته زیان رسوي، د هغوی د محرمیت حق تر پښو لاندې کوي، او کډوال د ټېکنالوژیکو بندونو لاندې په پټه توګه زنداني کوي.

هغوی خبرداری ورکوي چې دا بندونه یو ډول نوې څارنیزه بڼه لري چې د عدالت له اصولو سره په ټکر کې ده.

دغه پالېسي داسې مهال پلي کېږي چې د امریکا کډوالۍ سیستم له پراخو سیاسي او حقوقي نیوکو سره مخ دی.

څو ورځې وړاندې یو افغان ژباړن چې د امریکايي ځواکونو سره یې د افغانستان د جګړې پر مهال کار کړی و، د خپل ګرین‌کارډ د پروسې پر مهال د کډوالۍ قانون پلي کونکې ادارې افسرانو له خوا ونیول شو. دا پېښه په داسې وخت کې رامنځته شوې چې د امریکا د کډوالۍ او ګمرکاتو قانون پلي کوونکې ادارې د کډوالو پر ضد د څارنې فعالیتونو د پراخوالي خبر ورکړی.

دغه افغان، چې یوازې د "ضیا" په نوم یاد شوی، له خپلې کورنۍ سره له افغانستانه د طالبانو د بیا ځلې واک ته رسېدو وروسته وتښتېده. دوی ته په ۲۰۲۴ کال کې د بشر دوستانه پروګرام (humanitarian parole) اسناد ورکړل شوي وو.

ضیا له خپلو قانوني اسنادو سره د ګرین‌کارډ لپاره یوه ټاکل شوې مرکې ته ورغلی و، خو له ودانۍ د وتلو سره سم پټ مخو فدرالي افسرانو نیولی او نامعلوم لوري ته یې لېږدولی دی.

د اسراییل لومړي وزير بنیامین نتنیاهو وویل، چې اسراییل اوس د بدیلو لارو چارو په اړه فکر کوي تر څو خپلې موخې تر لاسه کړي.

نوموړي ویلي، هڅه کوي له غزې خپل یرغمل شوي کسان راولي او د حماس واکني پای ته ورسوي.

په ورته وخت کې د غزې په تړانګه کې لوږه زياته شوې، ډېری خلک بې کوره شوي او په سیمه کې پراخه ویجاړي رامنځ ته شوې.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د حماس مشرانو د «تعقیب او نیولو» ته په اشارې په سپينه ماڼۍ کې خبريالانو ته وویل: « حماس رښتیا هم نه غوښتل کومه هوکړه وشي. زه فکر کوم دوی غواړي مړه شي او دا ډېره بده ده او دا کار تر هغه حده رسېدلی چې باید دغه موضوع بشپړه حل شي.»

د ټرمپ له څرګندونو داسي ښکاري، چې د لنډ مهالي جګړې د بندېدو یا اوربند د خبرو د بیا پيل لپاره وخت نه شته، په داسي حال کې، چې د نړيوالو په اندېښنه په غزه کې د جګړه ځپلې سيمې د لوږې خرابېدونکی حالت ورځ تر بلې زیاتیږي.

د فرانسې ولسمشر ایمانویل میکرون په غزه کې د بشري وضعیت خرابوالي ته په غبرګون کط ویلي، چې پاريس به د لوېديځو قدرتونو له ډلې لومړۍ هېواد وي، چې فلسطین دولت به په رسميت وپېژنې.

د تهران د ودانیزو چارو کارګرانو ټولنې مشر ایرج رهبر د جمعه په ورځ (د زمري ۳مه) وویل، چې په تهران کې د ساختماني کارګرانو ۵۰ سلنه افغان کډوال وو او د ایران او اسراییل د جګړې له پیل او د دغه کډوالو له ایستلو سره ودانیز صنعت د کارګرو له کمښت سره مخ شوی دی.

نوموړي ویلي، چې افغان کډوالو زياتره په ساختماني کارونو کې کار کاوه او د هغوی شړل د دې صنعت لپاره ستونزې جوړې کړې دی.

ښاغلي رهبر زیاته کړې، چې د دې کارګرو له ایستلو وروسته د ساختماني چارو توليدي کچه راټيټه شوې او ځينې پروژې له ځنډ سره مخ شوې دي.

هغه ټینګار وکړ چې د افغان کارګرو پر ځای د ایراني کارګرو ځای پر ځای کول وخت ته اړتیا لري او هم ډېر لګښټ لري.

ایرج رهبر ټینګار وکړ، چې د ټیټ معاش له امله ایراني کارګر په ساده ودانیزو چارو کې خوښ ندي او افغان کارګر په ټيټ معاش او بيمې پرته له دوی سره کار کوی.

هغه زیاته کړې: «د ایراني کارګر معاش د افغان کارګر په پرتله دوه برابره دی. دا طبیعي ده چې کار ورکوونکی غوره ګڼي چې افغان کارګران وګماري. اوس د دې کارګرانو ځای په ځای کول به وخت ونیسي.»

د راپورونو له مخې، ایران سږکال د افغان کارګرو په ګډون نږدې یو ملیون کډوال ایستلي دي.

تر دې وړاندې د تهران بس شرکت د کارګرو ټولنې د اندېښنې په ښودلو سره خبردارۍ ورکړی و، چې د کډوالو د ایستلو بهیر ورځ تر بلې زياتېږي.

د جبري ایستلو ترڅنګ د کډوالو سره د پولیسو د ناوړه چلند، د ترافیکي لارو په اوږدو کې د امنیتي ځواکونو لخوا زور زیاتي او د ایراني کار ورکوونکو لخوا د کډوالو کارګرو د معاشونو نه ورکولو ډیری راپورونه هم ورکول شوي.

د رسنیو د معلوماتو له مخي، د تاجکستان حکومت تر دې مهال په رودکي او وحدت ښارونو کې چې ډیری افغانان په کې اوسيږي د نیولو لړۍ شروع کړې، چې له امله یې کډوال ځانونه پټ ساتي.

حکومت خبريالانو ته هم اجازه نه ده ورکړې، چې په دغو سيمو کې له افغان کډوالو سره مرکې وکړې.

یو افغان کډوال ویلي: «د جولای په ۱۵مه څو پوځي موټرې راغلې او په زيات شمېر افغان نارینه، ښځې او ماشومان يې له ځانونو سره بوتلل.»

دغه افغان کډوال زياته کړې: «افغانان اوس له خپلو کورونو نه وځي، ځکه د نیولو څخه ویريږي، پولیس د افغانانو اسناد اخلي او ورته نېټه ټاکي، چې د هېواده ووځي، موږ له نږدې ۲۰ ورځو راهيسي بهر نه یو وتلي.»

ځيي تاجکانو هم د افغانانو د نیولو خبره تایید کړې او وايي، چې اوس مهال کډوال هڅه کوي د خوندیتوب لپاره نوي ځایونه پيدا کړي.

تاجک چارواکو د جولای میاشتي تر ۱۹مې هيڅ نه وو ویلي؛ خو وروسته خاور دولتي اژانس د ملي امنیت د دولتي کمېټې د پوله ساتو مسولینو مطبوعاتي خبرپاڼه نشر کړه، چې په کې لیکل شوي وو: «یو شمېر بهرني وګړي، چې غیري قانوني تاجکستان ته راغلي او د نشه يي توکو قاچاق، د سخت دريځو خوځښتونو د مفکورو خپرول، د جعلي اسنادو په وسیله د کډوالۍ اسناد اخیستل او نور غيري قانوني فعالیتونه تر سره کول نیول شوي دي.»

د ملګرو ملتونو د کډوالۍ عالی کمېشنرۍ ویلي، چې د ۲۰۲۴ کال تر پایه په تاجکستان کې ۹ زره ۹۰۲ افغان کډوال ثبت شوي، چې یو شمېر يې له پخوا څخه دغه هېواد ته راغلي.

دغه سازمان د یوه اټکل له مخي ویلي، چې ممکن دغه شمېره ۱۳ زرو ته رسېدلې وي.

تر اوسه لا هم دقیقه معلومه نه ده، چې دغه هېواد په دې وروستیو کې څومره افغانان نیولي او خپل هېواد ته لېږلي دي.