امریکا د کډوالو د څارنې لپاره د«جي پي ایس» پښه بندونو کارول پراخ کړي

د اسراییل لومړي وزير بنیامین نتنیاهو وویل، چې اسراییل اوس د بدیلو لارو چارو په اړه فکر کوي تر څو خپلې موخې تر لاسه کړي.

نوموړي ویلي، هڅه کوي له غزې خپل یرغمل شوي کسان راولي او د حماس واکني پای ته ورسوي.

په ورته وخت کې د غزې په تړانګه کې لوږه زياته شوې، ډېری خلک بې کوره شوي او په سیمه کې پراخه ویجاړي رامنځ ته شوې.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د حماس مشرانو د «تعقیب او نیولو» ته په اشارې په سپينه ماڼۍ کې خبريالانو ته وویل: « حماس رښتیا هم نه غوښتل کومه هوکړه وشي. زه فکر کوم دوی غواړي مړه شي او دا ډېره بده ده او دا کار تر هغه حده رسېدلی چې باید دغه موضوع بشپړه حل شي.»

د ټرمپ له څرګندونو داسي ښکاري، چې د لنډ مهالي جګړې د بندېدو یا اوربند د خبرو د بیا پيل لپاره وخت نه شته، په داسي حال کې، چې د نړيوالو په اندېښنه په غزه کې د جګړه ځپلې سيمې د لوږې خرابېدونکی حالت ورځ تر بلې زیاتیږي.

د فرانسې ولسمشر ایمانویل میکرون په غزه کې د بشري وضعیت خرابوالي ته په غبرګون کط ویلي، چې پاريس به د لوېديځو قدرتونو له ډلې لومړۍ هېواد وي، چې فلسطین دولت به په رسميت وپېژنې.

د تهران د ودانیزو چارو کارګرانو ټولنې مشر ایرج رهبر د جمعه په ورځ (د زمري ۳مه) وویل، چې په تهران کې د ساختماني کارګرانو ۵۰ سلنه افغان کډوال وو او د ایران او اسراییل د جګړې له پیل او د دغه کډوالو له ایستلو سره ودانیز صنعت د کارګرو له کمښت سره مخ شوی دی.

نوموړي ویلي، چې افغان کډوالو زياتره په ساختماني کارونو کې کار کاوه او د هغوی شړل د دې صنعت لپاره ستونزې جوړې کړې دی.

ښاغلي رهبر زیاته کړې، چې د دې کارګرو له ایستلو وروسته د ساختماني چارو توليدي کچه راټيټه شوې او ځينې پروژې له ځنډ سره مخ شوې دي.

هغه ټینګار وکړ چې د افغان کارګرو پر ځای د ایراني کارګرو ځای پر ځای کول وخت ته اړتیا لري او هم ډېر لګښټ لري.

ایرج رهبر ټینګار وکړ، چې د ټیټ معاش له امله ایراني کارګر په ساده ودانیزو چارو کې خوښ ندي او افغان کارګر په ټيټ معاش او بيمې پرته له دوی سره کار کوی.

هغه زیاته کړې: «د ایراني کارګر معاش د افغان کارګر په پرتله دوه برابره دی. دا طبیعي ده چې کار ورکوونکی غوره ګڼي چې افغان کارګران وګماري. اوس د دې کارګرانو ځای په ځای کول به وخت ونیسي.»

د راپورونو له مخې، ایران سږکال د افغان کارګرو په ګډون نږدې یو ملیون کډوال ایستلي دي.

تر دې وړاندې د تهران بس شرکت د کارګرو ټولنې د اندېښنې په ښودلو سره خبردارۍ ورکړی و، چې د کډوالو د ایستلو بهیر ورځ تر بلې زياتېږي.

د جبري ایستلو ترڅنګ د کډوالو سره د پولیسو د ناوړه چلند، د ترافیکي لارو په اوږدو کې د امنیتي ځواکونو لخوا زور زیاتي او د ایراني کار ورکوونکو لخوا د کډوالو کارګرو د معاشونو نه ورکولو ډیری راپورونه هم ورکول شوي.

د بهرنیو چارو وزارت ویاند، شفقت علي خان، د پنجشنبې په ورځ په اونیزې خبري غونډه کې خبریالانو ته وویل:«یوه مهمه ستونزه دا ده چې هلته ترهګرو ته پټن‌ځایونه ورکړل شوي. دواړه خواوې په فعالو خبرو بوختې دي، او افغان لوري ته زموږ د اندېښنو د رسولو په اړه مثبته فضا لیدل کېږي.»

ټي ټي پي او افغانستان: دوامداره اختلاف

له ۲۰۲۱ کال راهیسې چې طالبان کابل ته بېرته ور وګرځېدل، پاکستان پر افغان طالبانو تور لګوي چې زرګونه ټي ټي پي جنګیالي یې ځای پر ځای کړي او دغه جنګیالي په پاکستان، په ځانګړي ډول په خیبر پښتونخوا او بلوچستان کې، د بریدونو کچه لوړه کړې ده.

د نومبر ۲۰۲۲ کال راهیسې، له ټي ټي پي سره د یوه اوربند له ناکامېدو وروسته، تاوتریخوالی لا پسې زیات شوی.

پاکستاني چارواکي اټکل کوي چې شاوخوا ۳،۰۰۰تر ۴،۰۰۰ پورې د «ټي ټي پي» جنګیالي له افغانستانه فعالیت کوي. خو افغان طالبانو بیا دا ادعاوې تل رد کړي دي.

له کړکېچه تر تفاهمه

که څه هم وروستیو کلونو کې د دواړو لوریو اړیکې ترینګلې وې، خو د اپرېل په ۱۹مه د پاکستان د مرستیال لومړي وزیر او د بهرنیو چارو وزیر، اسحاق ډار، د کابل له سفر وروسته اړیکې یو څه نرمې شوې.

دواړو خواوو د سوداګرۍ او امنیتي همکارۍ په اړه خبرې وکړې، چې د چارواکو په وینا، دا لیدنه د چین د هڅو له برکته "تاکتیکي نرمښت" رامنځته کړ.

وروسته له دې، د ډېپلوماټیکو اړیکو کچه هم لوړه شوه؛ په دواړو هېوادونو کې اوس د شارزدافېر پر ځای سفیران چارې پرمخ وړي.

د همدې بهیر دوام په ترڅ کې، د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي د یکشنبې په ورځ کابل ته سفر وکړ، چې ورسره د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړی استازی محمد صادق هم ملګری و.

ښاغلي نقوي د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج‌الدین حقاني سره د «ټي ټي پي»، په ډېورنډ کرښه امنیت، د نشه‌یي توکو د قاچاق، او د کډوالو د بېرته ستنولو د بهیر په اړه خبرې وکړې.

پاکستاني چارواکو ویلي، افغان لوري په اصل کې هوکړه کړې چې د TTP جنګیالي به د ډېورنډ کرښې ته څېرمه سیمو څخه په تدریجي ډول نور سیمو انتقال شي. دا اقدام د دغه جنجالي مسلې پر موجودیت یو نادر اعتراف بلل کېږي.

د بهرنیو چارو ویاند شفقت علي خان وویل: «تخنیکي بحثونه دوام لري، دواړه خواوې مثبتې بوختې دي، او امنیتي همکاري باید د دواړو وروڼو ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د عمومي مثبت بدلون په چوکاټ کې وکتل شي.»

ښاغلي خان زیاته کړه چې له سوداګرۍ سره اړوند بېلابېل مسایل، لکه لوژستیک، ګمرکي او اجرایي ستونزې، اوس تر بحث لاندې دي:«تاسو لیدلی شئ چې پرمختګ روان دی، او سوداګرۍ کې مثبت حرکت رامنځته شوی.»

یاده دې وي چې تمه ده د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي به په راتلونکو اونیو کې اسلام‌اباد ته سفر وکړي، څو له پاکستاني چارواکو سره، پخوانیو تفاهماتو د تعقیب لپاره خبرې وکړي.

د رسنیو د معلوماتو له مخي، د تاجکستان حکومت تر دې مهال په رودکي او وحدت ښارونو کې چې ډیری افغانان په کې اوسيږي د نیولو لړۍ شروع کړې، چې له امله یې کډوال ځانونه پټ ساتي.

حکومت خبريالانو ته هم اجازه نه ده ورکړې، چې په دغو سيمو کې له افغان کډوالو سره مرکې وکړې.

یو افغان کډوال ویلي: «د جولای په ۱۵مه څو پوځي موټرې راغلې او په زيات شمېر افغان نارینه، ښځې او ماشومان يې له ځانونو سره بوتلل.»

دغه افغان کډوال زياته کړې: «افغانان اوس له خپلو کورونو نه وځي، ځکه د نیولو څخه ویريږي، پولیس د افغانانو اسناد اخلي او ورته نېټه ټاکي، چې د هېواده ووځي، موږ له نږدې ۲۰ ورځو راهيسي بهر نه یو وتلي.»

ځيي تاجکانو هم د افغانانو د نیولو خبره تایید کړې او وايي، چې اوس مهال کډوال هڅه کوي د خوندیتوب لپاره نوي ځایونه پيدا کړي.

تاجک چارواکو د جولای میاشتي تر ۱۹مې هيڅ نه وو ویلي؛ خو وروسته خاور دولتي اژانس د ملي امنیت د دولتي کمېټې د پوله ساتو مسولینو مطبوعاتي خبرپاڼه نشر کړه، چې په کې لیکل شوي وو: «یو شمېر بهرني وګړي، چې غیري قانوني تاجکستان ته راغلي او د نشه يي توکو قاچاق، د سخت دريځو خوځښتونو د مفکورو خپرول، د جعلي اسنادو په وسیله د کډوالۍ اسناد اخیستل او نور غيري قانوني فعالیتونه تر سره کول نیول شوي دي.»

د ملګرو ملتونو د کډوالۍ عالی کمېشنرۍ ویلي، چې د ۲۰۲۴ کال تر پایه په تاجکستان کې ۹ زره ۹۰۲ افغان کډوال ثبت شوي، چې یو شمېر يې له پخوا څخه دغه هېواد ته راغلي.

دغه سازمان د یوه اټکل له مخي ویلي، چې ممکن دغه شمېره ۱۳ زرو ته رسېدلې وي.

تر اوسه لا هم دقیقه معلومه نه ده، چې دغه هېواد په دې وروستیو کې څومره افغانان نیولي او خپل هېواد ته لېږلي دي.

دغه لیدنه په داسې مهال ترسره کېږي چې د دواړو هېوادونو اړیکې، له یوې اوږدې بې‌باورۍ او سړښت وروسته، بېرته د ښوالي پر لور روانې دي.

څو ورځې وړاندې د پاکستان د پوځ مشر، جنرال عاصم منیر، امریکا ته په یوه ځانګړي سفر کې د دې هېواد له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره لیدنه ترسره کړې وه.

مارکو روبیو د ترهګرۍ ضد مبارزه کې د پاکستان د مهم رول ستاینه کړې.

همداراز اسحاق ډار د پاکستان او هند ترمنځ د تاوتریخوالي د کمولو لپاره د ولسمشر ټرمپ هڅې ستایلې دي.

دواړو لوریو یو ځل بیا پر دې ټینګار کړې چې د ګډو موخو د ترلاسه کولو لپاره به له یو او بل سره همکاري کوي.