د تهران د کارګرو ټولنه: افغانانو د ایستلو سره ودانیز صنعت د کارګرانو له کمښت سره مخ شوی

د بهرنیو چارو وزارت ویاند، شفقت علي خان، د پنجشنبې په ورځ په اونیزې خبري غونډه کې خبریالانو ته وویل:«یوه مهمه ستونزه دا ده چې هلته ترهګرو ته پټن‌ځایونه ورکړل شوي. دواړه خواوې په فعالو خبرو بوختې دي، او افغان لوري ته زموږ د اندېښنو د رسولو په اړه مثبته فضا لیدل کېږي.»

ټي ټي پي او افغانستان: دوامداره اختلاف

له ۲۰۲۱ کال راهیسې چې طالبان کابل ته بېرته ور وګرځېدل، پاکستان پر افغان طالبانو تور لګوي چې زرګونه ټي ټي پي جنګیالي یې ځای پر ځای کړي او دغه جنګیالي په پاکستان، په ځانګړي ډول په خیبر پښتونخوا او بلوچستان کې، د بریدونو کچه لوړه کړې ده.

د نومبر ۲۰۲۲ کال راهیسې، له ټي ټي پي سره د یوه اوربند له ناکامېدو وروسته، تاوتریخوالی لا پسې زیات شوی.

پاکستاني چارواکي اټکل کوي چې شاوخوا ۳،۰۰۰تر ۴،۰۰۰ پورې د «ټي ټي پي» جنګیالي له افغانستانه فعالیت کوي. خو افغان طالبانو بیا دا ادعاوې تل رد کړي دي.

له کړکېچه تر تفاهمه

که څه هم وروستیو کلونو کې د دواړو لوریو اړیکې ترینګلې وې، خو د اپرېل په ۱۹مه د پاکستان د مرستیال لومړي وزیر او د بهرنیو چارو وزیر، اسحاق ډار، د کابل له سفر وروسته اړیکې یو څه نرمې شوې.

دواړو خواوو د سوداګرۍ او امنیتي همکارۍ په اړه خبرې وکړې، چې د چارواکو په وینا، دا لیدنه د چین د هڅو له برکته "تاکتیکي نرمښت" رامنځته کړ.

وروسته له دې، د ډېپلوماټیکو اړیکو کچه هم لوړه شوه؛ په دواړو هېوادونو کې اوس د شارزدافېر پر ځای سفیران چارې پرمخ وړي.

د همدې بهیر دوام په ترڅ کې، د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي د یکشنبې په ورځ کابل ته سفر وکړ، چې ورسره د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړی استازی محمد صادق هم ملګری و.

ښاغلي نقوي د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج‌الدین حقاني سره د «ټي ټي پي»، په ډېورنډ کرښه امنیت، د نشه‌یي توکو د قاچاق، او د کډوالو د بېرته ستنولو د بهیر په اړه خبرې وکړې.

پاکستاني چارواکو ویلي، افغان لوري په اصل کې هوکړه کړې چې د TTP جنګیالي به د ډېورنډ کرښې ته څېرمه سیمو څخه په تدریجي ډول نور سیمو انتقال شي. دا اقدام د دغه جنجالي مسلې پر موجودیت یو نادر اعتراف بلل کېږي.

د بهرنیو چارو ویاند شفقت علي خان وویل: «تخنیکي بحثونه دوام لري، دواړه خواوې مثبتې بوختې دي، او امنیتي همکاري باید د دواړو وروڼو ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د عمومي مثبت بدلون په چوکاټ کې وکتل شي.»

ښاغلي خان زیاته کړه چې له سوداګرۍ سره اړوند بېلابېل مسایل، لکه لوژستیک، ګمرکي او اجرایي ستونزې، اوس تر بحث لاندې دي:«تاسو لیدلی شئ چې پرمختګ روان دی، او سوداګرۍ کې مثبت حرکت رامنځته شوی.»

یاده دې وي چې تمه ده د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي به په راتلونکو اونیو کې اسلام‌اباد ته سفر وکړي، څو له پاکستاني چارواکو سره، پخوانیو تفاهماتو د تعقیب لپاره خبرې وکړي.

د رسنیو د معلوماتو له مخي، د تاجکستان حکومت تر دې مهال په رودکي او وحدت ښارونو کې چې ډیری افغانان په کې اوسيږي د نیولو لړۍ شروع کړې، چې له امله یې کډوال ځانونه پټ ساتي.

حکومت خبريالانو ته هم اجازه نه ده ورکړې، چې په دغو سيمو کې له افغان کډوالو سره مرکې وکړې.

یو افغان کډوال ویلي: «د جولای په ۱۵مه څو پوځي موټرې راغلې او په زيات شمېر افغان نارینه، ښځې او ماشومان يې له ځانونو سره بوتلل.»

دغه افغان کډوال زياته کړې: «افغانان اوس له خپلو کورونو نه وځي، ځکه د نیولو څخه ویريږي، پولیس د افغانانو اسناد اخلي او ورته نېټه ټاکي، چې د هېواده ووځي، موږ له نږدې ۲۰ ورځو راهيسي بهر نه یو وتلي.»

ځيي تاجکانو هم د افغانانو د نیولو خبره تایید کړې او وايي، چې اوس مهال کډوال هڅه کوي د خوندیتوب لپاره نوي ځایونه پيدا کړي.

تاجک چارواکو د جولای میاشتي تر ۱۹مې هيڅ نه وو ویلي؛ خو وروسته خاور دولتي اژانس د ملي امنیت د دولتي کمېټې د پوله ساتو مسولینو مطبوعاتي خبرپاڼه نشر کړه، چې په کې لیکل شوي وو: «یو شمېر بهرني وګړي، چې غیري قانوني تاجکستان ته راغلي او د نشه يي توکو قاچاق، د سخت دريځو خوځښتونو د مفکورو خپرول، د جعلي اسنادو په وسیله د کډوالۍ اسناد اخیستل او نور غيري قانوني فعالیتونه تر سره کول نیول شوي دي.»

د ملګرو ملتونو د کډوالۍ عالی کمېشنرۍ ویلي، چې د ۲۰۲۴ کال تر پایه په تاجکستان کې ۹ زره ۹۰۲ افغان کډوال ثبت شوي، چې یو شمېر يې له پخوا څخه دغه هېواد ته راغلي.

دغه سازمان د یوه اټکل له مخي ویلي، چې ممکن دغه شمېره ۱۳ زرو ته رسېدلې وي.

تر اوسه لا هم دقیقه معلومه نه ده، چې دغه هېواد په دې وروستیو کې څومره افغانان نیولي او خپل هېواد ته لېږلي دي.

دغه لیدنه په داسې مهال ترسره کېږي چې د دواړو هېوادونو اړیکې، له یوې اوږدې بې‌باورۍ او سړښت وروسته، بېرته د ښوالي پر لور روانې دي.

څو ورځې وړاندې د پاکستان د پوځ مشر، جنرال عاصم منیر، امریکا ته په یوه ځانګړي سفر کې د دې هېواد له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره لیدنه ترسره کړې وه.

مارکو روبیو د ترهګرۍ ضد مبارزه کې د پاکستان د مهم رول ستاینه کړې.

همداراز اسحاق ډار د پاکستان او هند ترمنځ د تاوتریخوالي د کمولو لپاره د ولسمشر ټرمپ هڅې ستایلې دي.

دواړو لوریو یو ځل بیا پر دې ټینګار کړې چې د ګډو موخو د ترلاسه کولو لپاره به له یو او بل سره همکاري کوي.

محمد فرید حمیدي وویل، عبدالعلیم خاموش یوازې د عصري علومو ملاتړ او ستاینه کړې او په وینا یې له دې سره هېڅوک له اسلام څخه نه وځي، او په دې برخه کې یاد ښوونکی پر حقه دی.

حمیدی زیاته کړه: «تر اوسه لا هم پر خاموش لږېدلی تور روښانه نه دی ځکه تر دې مهاله کوم مدافع وکیل نه دی ګومارل شوی او محکمه هم علني نه وه.»

د حمیدي په وینا، که چېرې د طالبانو ادعا سمه وي چې یاد کس مقدساتو ته سپکاوی کړی نو د طالبانو مسوولیت جوړېږي چې بیا ځلي هغه ته د اسلام بلنه ورکړي، او که بیا هم هغه بلنه ونه مني نو تر درې ګونو محکمو وروسته حد چې لا هم دیني عالمان د دغه ډول قضایاو په برخه کې د نظر اختلاف لري، عملي کړي.

نوموړي همداراز په ډاګه وویل، چې افغانان مسلمانان دي او هېڅ څوک په اسانۍ سره له دین څخه نه وځي.

هغه زیاته کړه: «طالبان داسې فکر کوي چې اسلام له دوی سره راغلی په داسې حال کې چې افغانان له دوی ډېر مخکې هم مسلمانان وو.»

نوموړي وویل: «طالبانو ته د خلکو ژوند، عزت او کرامت ارزښت نه لري او خلک په ډېرې اسانۍ سره اعداموي.»

د یادونې وړ ده چې طالبانو د پکتیکا په جاني خېلو ولسوالۍ کې د روان کال د چنګاښ پر ۹مه د یوې لېسې ښوونکی «عبدالعلیم خاموش» د عصري علومو د ارزښت د بیانولو له امله بندي کړ او په لومړي سر کې ځايي محکمې بیا په دوه کاله بند محکوم کړ.

خو دغه موضوع ته له غبرګونونو وروسته طالبانو پر عبدالعلیم خاموش تور پورې کړ چې ګواکې د اسلام پیغمبر او اسلامي مقدساتو ته یې سپکاوی کړی او د پکتیکا ابتداییه محکمې هغه د یاد تورونو له امله په اعدام محکوم کړ.

تر اوسه لا روښانه نه ده چې عبدالعلیم خاموش اعدام شوی او که څنګه؟ ځکه د هغه کورنۍ ته دا اجازه نه ورکول کېږي چې له هغه سره په زندان کې وګوري.

د ډله ییز امنیت تړون سازمان له لوري د جمعې په ورځ په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د دغه سازمان سرپرست منشي والېري سېمرېکوف د تاجکستان او افغانستان ترمنځ د پولې د پیاوړتیا پروګرام د لومړۍ مرحلې د پلي کېدو په اړه معلومات وړاندې کړي او د تاجکستان ـ افغانستان ترمنځ د پولې امنیت ټینګول، د ترهګرۍ مخنیوی او د سیمه ییز ثبات پیاوړتیا یې اړینه بللي ده.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې په یاده ناسته کې د غړيو هېوادونو له خوا د وسلو، پوځي تجهیزاتو او تخنیکي وسایلو لیست وروستی شوی او غړي هېوادونه به د خپلو امکاناتو له مخې وسلې او تجهیزات تر چمتو کولو وروسته د تاجکستان سرحدي ځواکونو ته واستوي.

دا په داسې حال کې ده، چې څو وروځې وړاندې د اروپا د امنیت او همکارۍ سازمان د افغانستان له پولې سره نږدې د تاجکستان په پنج ولسوالۍ کې د دغه هېواد د امنیت د کمېټې اړوند سرحدي ځواکونو ته د څار لپاره څلور پرمختللې کامرې ورکړې وي.