د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي د فرانسې ولسمشر امانوېل مکرون لهخوا هغه پرېکړه وستایله، چې غواړي فلسطین د خپلواک دولت په توګه په رسمیت وپېژني او دارنګه په غزه کې د اوربند او زندانیانو تبادله هم د سولې لپاره مهم اقدامات بولي.
نوموړي پر اېکس پاڼه کاږلي، چې د نړۍوالو قوانینو په چوکاټ کې د فلسطین په رسمیت پېژندل په منځني ختيځ کې د شخړو ختمولو او سولې راوستلو لپاره یوازینۍ لاره ده.
ښاغلي کرزي په غزه کې پر اوربند، د زندانیانو پر تبادلې او د مرستو پر رسولو هم ټینګار کړی دی.
د فرانسې ولسمشر امانوېل مکرون به په راتلونکې سپټمبر میاشت کې د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې د فلسطین په رسمیت پېژندل اعلان کړي.
په سریلانکا کې د افغانستان پخوانی سفیر او د بېځایه شویو نړۍوال سازمان مشر محمد اشرف حيدري ویلي، چې طالبان په مدرسو کې نوی نسل ځانمرګو بریدونو ته هڅوي.
ښاغلي حیدري پر اېکس پاڼه د خپلې مرکې یوې برخې په خپرولو سره کاږلي، د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان کې جنسیتي توپیر یوازې یو اخلاقي مسله نهده؛ بلکې دا یو امنیتي ګواښ دی، چې د سیمې او نړۍ پر سولې او ټیکاو پراخه اغېزه کوي.
نوموړي له نیو انډین اېکسپرېس شبکې سره په دغه مرکه کې ويلي، چې طالبانو د نجونو د زدهکړو مخه نیولې او له ښځو سره توپیري سره توپیري چلند کوي.
ښاغلي حیدري زیاته کړې،« زه د ملګرو ملتونو لهخوا د افغانستان لپاره د ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ د راپورونو پر بنسټ استدلال کوم، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې جنسيتي توپير له هیچا پټ نه دی.»
هغه وایي، طالبان په مدرسو کې د نوي نسل ذهن بدلوي او هغوی ځانمرګو بریدونو ته هڅوي. د نوموړي په وینا:« د دوی ذهنیت هیڅ نه دی بدل شوی، دوی یوازې د رسمیت پېژندنې لپاره ځينې مدني مانورې کوي.»
حیدري له افغانستان څخه د خلکو د تېښتې پړه هم پر طالبانو ور واچوله. هغه وویل، خلک اصلا د طالبانو د ناسم سیاست او بې عدالتۍ له امله وطن پرېږدي او کډوال کېږي.
نوموړي په دغه مرکه کې پر ایران او پاکستان نیوکه کړې، چې افغان کډوال په زور افغانستان ته ستنوي، دغه ډول هندوستان هم افغانانو ته وېزې نه ورکوي، ان دا چې هلته د افغان زدهکړیالانو زدهکړې هم نیمګړې پاتې شوې دي.
د امریکا د استخباراتو پخوانۍ ماموره او د طالبانو منتقده سارا اډمز یو وار بیا په افغانستان کې د القاعده فعالیتونو ته په اشارې د امریکا پر استخباراتي ادارې یا سيایاې توندې نیوکې کړې دي، چې ولې د دغې ډلې پر ورکړلشویو معلوماتو باور کوي.
نوموړې جمعه (د زمري ۲مه) پر اېکسپاڼه لیکلي: «استخباراتي ټولنه به څه وخت بالاخره دا ومني، چې له طالبانو نه ترلاسهشوي معلومات په بشپړ ډول ناپاک او د باور وړ نه دي.»
سارا اډمز زیاته کړې، د امریکا ولس فکر کوي چې د هغوی امنیتي ادارې د القاعدې په څېر ترهګرو ډلو د فعالیتونو د مخنیوي لپاره په میدان کې حضور لري؛ «خو دا حقیقت نه دی.»
هغه انځورونه چې د امریکا د استخباراتو یادې مامورې خپاره کړي، ظاهراً د طالبانو تر کنټرول لاندې د هلمند ولایت په یوې سیمه کې د القاعده د روزنیز او عملیاتي مرکز دننه اخیستل شوي دي.
اډمز وخت ناوخت د طالبانو په اړه څرګندونې او معلومات افشا کوي.
نوموړې څه موده مخکې ویلي و، چې د اسامه بن لادن زوی، حمزه بن لادن د محمودشاه حبیبي د نیولو امر ورکړی و او د هغه پر وړاندې عملیات د طالبانو د کورنیو چارو سرپرست سراجالدین حقاني په مشرۍ شوي وو.
د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس جمعه (د زمري ۳مه) لیکلي، چې د پاکستان او ایران له لارې ۱۷۲۹ کورنۍ افغانستان ته راستنې شوې دي.
په اعلامیه کې راغلي، چې پرون د ننګرهار د تورخم له لارې۵۷، د نيمروز د ورېښمو پله له لارې ۳۴۸ او د هرات اسلام کلا له لارې ۱۳۲۴ کورنۍ هېواد ته راستنې شوې دي.
اعلامیه زیاتوي، له دغه راستانه شویو کډوالو څخه ۶۴۸ کورنۍ خپلو سیمو ته استول شوي دي.
په تېرو وروستیو کې په پاکستان کې د افغان کډوالو نیونه او افغانستان ته یې د ستنولو لړۍ چټکه شوې ده.
په پاکستان کې هغه افغان کډوال هم شکایت کوي، چې دغه هېواد ته په پاسپورټ او وېزه تللي دي. دوی وايي، له یوې میاشتې راهيسې د وېزو تمدید ځنډېدلی او د ځينو وېزو غوښتنلیکونه رد شوي چې دې وضعیت ډېری افغان کډوال وارخطا کړي هم دي.
له بل پلوه له ایرانه هره ورځ شاوخوا ۲۰زره افغان کډوال په جبري توګه افغانستان ته ستانه کېږي.
له ایرانه ستنېدونکي کډوال د ایراني پولیسو او خلکو له ناوړه چلند، د سرپناه نشتوالي او بېروزګارۍ شکایت لري.
د «ارغواني شنبو» په نوم د معترضو ښځو غورځنګ خبرداری ورکړی، چې طالبانو ته د مشروعیت ورکولو لپاره هر ډول تعامل، خبرېاترې یا هڅه په افغانستان کې د ظلم، جبر او پراخو بشري حقونو سرغړونو عادي کولو په مانا ده.
په اعلامیه کې راغلي، چې په ۲۰۲۱ کال کې پر افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو راهیسې د بشري حقونو وضعیت، په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو لپاره پر یوه ناورین بدل شوی دی. د معترضو ښځو په وینا؛ ښځې له عامه ژونده اېستل شوې، له شپږم ټولګي پورته زدهکړې نشته، په ډېری سکتورونو کې ښځو ته د کار کولو اجازه نه ورکول کېږي او له نارینه سرپرست پرته له کوره نهشي وتلی.
د ارغواني شنبو غورځنګ په اعلامیه کې ټینګار شوی، چې دا محدودیتونه ناڅاپي یا لنډمهالي نه دي؛ بلکې د طالبانو د اېډیالوژۍ یوه برخه ده، چې په سیستماتیک ډول د ښځو ازادي ځپي.
په بیان کې ویل شوي، چې د نړۍ ځینې هېوادونه هڅه کوي طالبان د بدلون لپاره مجبور کړي یا له دوی سره د پټ تعامل له لارې سیمهییز ثبات ډاډمن کړي؛ خو د دغه بنسټ په وینا، دا ډول چلند د اصلاحاتو پرځای یوازې د یوه استبدادي رژیم له مشروعیت سره مرسته کوي.
نوموړي غورځنګ خبرداری ورکړی، چې د افراطیت پر وړاندې نرمښت نه یوازې سوله نه راوړي؛ بلکې د ترهګرۍ، تاوتریخجنو افکارو خپرېدو او ځپلو ته لاره هواروي.
په اعلامیه کې راغلي، چې د طالبانو تر واک افغانستان یوه ملي فاجعه او نړۍواله اندېښنه ده.
تر دې مخکې د افغانستان د مقاومت په نوم د طالبانو مخالفې جبهې د ښځو شورا د جرمني حکومت لهخوا په برلین کې د افغانستان په سفارت کې د طالبانو د دوو استازو د منلو وروستۍ پرېکړه غندلې او هغه یې د «ډیموکراسۍ او بشري حقونو» له اصولو سرغړونه بللې ده.
د افغانستان د اطلاعاتو او فرهنګ پخوانی وزير عبدالکریم خُرم وایي، چې په معاصره نړۍ کې د هېوادونو ازادۍ، خپلواکۍ او باعزته ژوند لپاره یوازې شعاري دریځونه نه؛ بلکې علم، ټکنالوژي او دفاعي ځواک بنسټیز شرطونه دي.
ښاغلي خُرم نن جمعه (د زمري ۲مه) د اېکسپاڼې له لارې په یوه بیان کې زیاته کړې، چې د پخوانيو وختونو خلاف نننۍ جګړې د علم او ټکنالوژۍ پر بنسټ روانې دي.
د هغه په باور، هر هغه ملت چې علمي او تخنیکي بنسټونه ته وده ورکړي، نه یوازې به خپل عزت وساتي؛ بلکې خپل امنیت هم تضمینولای شي.
نوموړی د هوايي ځواک ارزښت ته په اشارې وايي، لوېدیځ ځواکونه هڅه کوي پر هغو هېوادونو واکمن شي چې د هوايي دفاع له ځواک بېبرخې وي.
نوموړي لبنان، سوریه او عراق د بېلګې په توګه یاد کړي او په وینا یې؛ د دغو هېوادونو دفاعي ځواکونه په قصدي ډول کمزوري کړل شوي دي.
هغه زیاته کړې، چې افغانستان اوس هېڅ ډول هوايي ځواک نهلري او هغه لږ امکانات هم چې موجود وو؛ له هېواده بهر لېږدول شوي. نوموړي له امریکا سره د پخواني ولسمشر حامد کرزي پر همدې موضوع ناندرۍ ته په اشارې لیکلي، کرزي به ویل: «بمبیرک مه راکوئ، پرمختللي جېټونه او رادارونه راکړئ.»
خُرم د هند ـ پاکستان او ایران ـ اسراییل ترمنځ وروستیو نښتو ته په اشارې لیکلي، چې د هوايي ځواک، راکټي سېسټمونو او سټلایټونو رول د نن ورځې په جګړو کې تر بل هر وخت ډېر مهم شوی دی.
هغه په پای کې ټینګار کړی، که یو ملت د خپل اسمان کنټرول ونهلري، د معاصرې نړۍ جګړې میدان ته د ورتګ چانس نهلري. ده لیکلي دي: «علم د نر، ښځې، هلک او نجلۍ لپاره حتمي دی، ځکه دا د ننني ژوند الفبا ده.»