د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نور الدین عزیزي په کابل کې د قرغیزستان له سفیر تورداکن سیدیکوف سره په لیدنه کې د بېشکک اقتصادي فورم ته د طالبانو د جګپوړي پلاوي د سفر په اړه خبرې کړې دي.
د طالبانو د سوداګرۍ وزارت د چهارشنبې په ورځ وویل، چې په دې لېدنه کې دواړو لوریو د قرغیزستان په اقتصادي فورم کې د طالبانو د لوړپوړي پلاوي د سفر، له لوړوپوړو چارواکو سره د لېدنو، د ګډې ډلې د جوړولو، سوداګرۍ د ودې، د ترانزیټي لارو په تړاو د لازیاتې همکارۍ په اړه مفصلې خبرې کړې دي.
یاد وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې په دې لېدنه کې نورالدین عزیزي د افغانستان او قرغیزستان ترڅنګ د سیمې د هېوادونو ترمنځ له اقتصادي او سوداګریزو فرصتونو څخه د ګټې اخیستنې، د سوداګرۍ، ترانزیټ او پانګونې د تړونونو لاسلیکولو، د افغانستان، قرغیزستان او تاجکستان ترمنځ د درې اړخیز تړون لاسلیکولو او د افغانستان او قیرغزستان ترمنځ د لارې نقشې په اړه د ترسره شویو فعالیتونو په تړاو هم خبرې کړې دي.
طالبانو ویلي، چې د قرغیزستان سفیر د دغه هېواد د اقتصادي فورم په اړه معلومات شریک کړي دي او له افغانستان سره یې د سوداګرۍ په برخه کې د ګډ کار کولو لپاره لیوالتیا ښودلې ده.
د ایران د کورنیو چارو وزارت د امنیت او قانون پلي کولو مرستیال مجید پورجمشیدیان ویلي، چې په ایران کې مېشتو قانوني افغان کډوالو ته د ایرانیانو په څېر د اربعین زیارت په مراسمو کې د ګډون اجازه ورکوي.
نوموړي د چهارشنبې په ورځ د ایران د اربعین مرکزي کمیټې په غونډه کې ویلي، چې د اربعین زیارت لپاره یوازې هغو افغان کډوالو ته عراق ته د سفر کولو اجازه ورکوي، چې په ایران کې د اوسېدو قانوني سند ولري.
نوموړي زیاته کړه:«قانوني کډوال په ځانګړي ډول زموږ افغان ورونه کولای شي د ایرانیانو په څېر د اربعین زیارت وکړي، خو باید د قوانینو پابندي وکړي. موږ به غیرقانوني کسانو ته هېڅ ډول خدمات وړاندې نه کړو.»
نوموړي ویلي، چې د ځمکي او هوا له لارې د اربعین زیارت کوونکو د سفر لپاره یې ځانګړي تدابیر نیولي.
پورجمشیدیان ویلي:« هغه کسان چې د هوا له لارې سرحدي ښارونو لکه ابادان او اهواز ته ځي، باید د بهرنیو چارو وزارت، استخباراتو ادارې، د کورنیو چارو وزارت د کډوالو ادارې دفتر، د پولیسو قوماندانۍ او د اربعین مرکزي کمیټې له لوري ټاکل شوي اصول تعقیب کړي.»
په ورته مهال د ایران د کورنیو چارو وزارت د امنیت او قانون پلي کولو مرستیال مجید پورجمشیدیان د ایران مرکزي بانک ته سپارښتنه کړې، چې د اربعین زیارت کوونکو د نوملیکنې بهیر کې د خنډونو مخنیوي لپاره د بهرنۍ کرنسۍ په برابرولو کې له مراجعانو سره همکاري وکړي.
یو شمېر مدني فعالان، خبریالان او پخواني سیاستوال هڅه کوي چې د تعلیم اهمیت په داسې ضعیفو او جزوي دلایلو ولاړ وښيي چې نه یوازې قانع کوونکي نه دي؛ بلکې پر یو کاذب او تخیلي تحلیل ولاړ دي.
د بېلګې په توګه:
۱. دا استدلال چې که ښځې زدهکړه وکړي، نو په ټولنه کې به د ښځینه ناروغانو لپاره ښځینه ډاکترانې وروزل شي.
۲. یا دا چې عصري پوهنه دې د جګړهییزې پیاوړتیا او دفاعي سیالۍ لپاره وشي، نو ځکه مهمه ده چې پر عصري علومو محدودیتونه باید له منځه لاړ شي.
دا استدلالونه ولې کمزوري او خطرناک دي؟
۱. که مخاطب حاکمه استبدادي ډله وي؛
دغسې استدلالونه تر ډېره د استبدادي رژیم په قانع کولو تمرکز لري او دا دلایل د یوه خوشباوره ذهنیت انعکاس دی، چې پر یوه کاذب باور ولاړ دی؛ دا چې ګواکې دغه ډله به له خپلو ټولو فکري تنګنظریو سره - سره، بالاخره د همدې کمزورو او محدوده دلایلو پر بنسټ قانع شي او د نجونو د زدهکړو او عصري تعلیم دروازې به پرانیزي؛ دا یوه سهوه ده، ځکه:
ښایي د طالبانو ځینې ټیټ پوړي چارواکي د دغو دلایلو اورېدو ته زړه ښه کړي، خو هغوی نه د تصمیم نیولو واک لري او نه هم د تصمیم نیوونکو په کړۍ کې شامل دي.
۲. که مخاطب ولس وي؛
که دا دلایل ولس ته وړاندې کیږي، نو دا په لوی لاس یوه خطرناکه هڅه ده چې له مخې یې د ولس ته مغشوش او ګمراه کوونکي پیغامونه ورکول کیږي، ځکه:
واقعیت دا دی چې د زدکړو روان کړکیچ او فاجعه پر کاذبو باورونو، مذبذبه او خوشباوره دلایلو هېڅ له منځه نه ځي؛ نه حاکمه ډله پرې قانع کېږي او نه هم ولس کې فکري ویښتیا راځي. ولس کې داسې افراد شته چې پوهېږي د عصري تعلیم اړتیا یوازې دفاعي او اقتصادي بُعد نه لري؛ بلکې دا د فکري، فرهنګي او ټولنیز پرمختګ یوه بنسټیزه اړتیا ده او . د عصري علومو د څومره والي او څرنګوالی لپاره باید هیڅ ډول خنډ نه وي. نو د ټولنې دغه منور افراد په دې پوهیږي چې د مدني فعالینو او یو شمیر سیاسیونو ضعیفې او مذبذبې موقفګیرۍ د سیاسي قشر او مدني ټولنو د فعالینو په ګنګسیت او فکري خلا دلالت کوي.
راپېښ مسوولیت
د فکري او ټولنیز بدلون لپاره مهمه ده چې مدني فعالان، لیکوالان، ښوونکي او سیاستوال خپل دریځونه روښانه، بېخوفه، هدفمن او د انساني ارزښتونو پر اساس جوړ کړي. هغه مبهم، احتیاطي او خنثی دریځونه نه یوازې فایده نه لري؛ بلکې په ولس کې د فکري انحراف، نااُمېدۍ او شک سبب ګرځي.
اړتیا ده چې خپل موخې واضح او په زغرده ووایو:
کاواکه دریځ زموږ هېڅ رنځ نه دوا کوي.
د طالبانو د کورنیو چارو وزیر شل کلن همکار او د دې ډلې د منبع الـجـهاد سټوډیو مسوول عبدالله ریحان وايي، حکومت په زور نه کیږي او زړونه هم په زور نه خپلیږي. نوموړی وايي، چې پر نورو بیرغونو د خلکو مینېدل په دې معنا نه دي، چې هغوی خاینان دي.
عبدالله ریحان د چارشنبې په ورځ پر خپل اېکس لیکلي، چې طالبان باید په وړو کارونو کې ښکیل نه شي او خلک پریږدي چې خپله قضاوت وکړي.
هغه د ملي بیرغ د ورځې په تړاو یادونه کړې، چې له نورو بیرغونو سره د خلکو مینه په دې معنا نه ده، چې هغوی خاینان دي، بلکې ښايي لامل یې دا وي، چې طالبانو لا هم خلکو ته خپله رښتینولي، قرباني او کار هغسې نه وي ثابت کړي، چې څه ډول د خلکو او هېواد حق دی.
د طالبانو د کابل امنیه قوماندانۍ ویاند خالد ځدراڼ په خپل کتاب ۱۵ دقیقې کې د نوموړي په اړه ویلي، چې « عبدالله ریحان د خلیفه صاحب [سراج الدین حقاني] فدايي ملګری او د منبع الجهاد سټوډیو مسوول دی. د ریحان په لاس جوړ شوي جهادي فلمونه خصوصا «د غازیانو کاروان» او «بدري لښکر» به د رسنیو سرخط ګرځېدلي وو».
عبدالله ریحان په خپل یادښت کې ویلي، چې « دلته له تیرې یوې پیړی راهیسې خلکو کار کړی، زیار یې ایستلی او کلونه کلونه یې خواري کړې اودا هر څه په څلورو کلونو کې نه مدریت کیږي».
د حقاني شبکې دغه ملاتړی او تبلیغاتي مسوول، چې اوس ددې ډلې له جلال بنسټ سره نږدې اړیکې لري، وايي، ده ته دا مهمه نه ده چې څوک د کوم بیرغ او ولې پلوی دی.
هغه د پوښتنې په ډول ویلي، « زه څنګه کولای شم د سپین بیرغ معنا او د حق او انصاف پیغام د هر انسان زړه ته ورسوم، څنګه کولی شم چې ددې بیرغ ترسیوري لاندې ټوک ټوک ملت او لویدلی افغانستان راپورته کړم. دا یواځې د شعار خبره نه ده، دا د عمل، قرباني، زغم او ویښ فکر تقاضا ده».
نوموړی وايي، چې کله طالبان خپله ګروهه د عمل په ډګر کې ثابته کړي او ملت پخلا کړي، افغانستان به بیا نه لویږي او ولس به نه ویشل کیږي.
عبدالله ریحان طالبان هڅولي، چې له هرې ورځې، هرې تیروتنې او هرې تجربې زده کړه وکړي.
د طالبانو د کډوالو چارو وزارت مرستیال عبدالرحمن راشد وايي، په تېرو دریو میاشتو کې ۱،۸ میلیونه افغان کډوال له ایران نه په زور ایستل شوي او دا بهیر د بشري حقونو او نړیوالو اصولو ښکاره نقض دی. هغه له ایران او پاکستان وغوښتل، چې له افغان کډوالو سره دې د مجرمانو په څېر چلند نه کوي.
راشد نن چهار شنبه د زمري پر اتمه، په کابل کې د خپل وزارت د یو کلنو لاستهراوړنو په غونډه کې وویل، چې دا مهال شاوخوا شپږ میلیونه افغانان د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې کډوال دي او تر دوه میلیونه زیات نور په هېواد کې دننه بېځایه شوي دي.
نوموړي ټینګار وکړ، چې د دغو کډوالو د بیرته ستنېدو او ځای پر ځای کېدو لپاره یې وزارت هڅې کوي چې هم د کورنیو امکاناتو له لارې او هم د نړیوالو ادارو په همکارۍ، لازم خدمات برابر کړي.
شیخ عبدالرحمن راشد له پاکستان او ایران دواړو څخه وغوښتل چې له افغان کډوالو سره د مجرمینو په څېر چلند پر ځای، د انساني کرامت پر بنسټ چلند وکړي.
نوموړي ټینګار وکړ:«افغان کډوال اجباري مهاجر دي، نه مجرمین».
هغه زیاته کړه چې د هغو کډوالو د ځای په ځای کېدو لپاره، چې تازه له ایران او پاکستان نه راستانه شوي، د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې ښارګوټي ځانګړي شوي دي.
راشد د افغان کډوالو جبري ایستل د نړیوالو قوانینو خلاف وبلل او یادونه یې وکړه، چې د کډوالو د مسالې یوازینی حل سیاسي فشار نه، بلکې د همکارۍ، درناوي او انسانیت له لارې ممکن دی.
دغه څرګندونې داسې مهال کېږي، چې د بشري حقونو مدافع نړیوالو سازمانونو هم له ایران او پاکستان څخه د افغان کډوالو د جبري ایستلو په اړه ژورې اندېښنې څرګندې کړې دي.
په تېرو میاشتو کې پاکستان او ایران په لسګونو زره افغان کډوال له خپلو خاورو ایستلي دي.
دا لړۍ ډېری وخت د قانوني اسنادو، د محکمې پرېکړې یا د خوندیتوب له تضمین پرته ترسره شوې. په زرګونه کورنۍ له شپنیو چاپو، توقیف، او سپکاوي سره مخ شوي، چې د بشري حقونو بنسټونه یې اندېښمن کړي دي.
د طالبانو ویاند ددې ډلې د بهرنیو چارو وزارت د ډېپلوماسۍ انسټېټیوټ لهخوا د «مطبوعاتي مبارزې، تګلارې او ډیپلوماسۍ» تر سرلیک لاندې ناستې ته ویلي، چې رسنۍ یوازې د خبرونو رسولو وسیله نه ده، بلکې ډېپلوماټیک میدان دی. مجــاهد ادعا کوي، چې دوی خپل دښمن ته هم سپکه لهجه نه ده کارولې.
مجاهد په دې ناسته کې ویلي، چې هېڅ اعلامیه باید له دیني باورونو سره په ټکر کې نه وي او رسنۍ باید له توهین، تحقیر او سپکو الفاظو ډډه وکړي. هغه وویل: «موږ په یوه غیر معززه جګړه کې ښکېل وو، خو موږ هېڅکله دښمن ته سپکه لهجه نه ده کارولې».
مجاهد زیاته کړې: « موږ او تاسو شاهدان یو چې مختلف مظلومیتونه مو ولیدل، ښځې او ماشومان شهیدان شول خو طالبانو هېڅکله سپکه لهجه ونه کاروله».
نوموړي له بېځایه پارونو او داخلي ټکرونو د ډډې کولو سپارښتنه کړې او وايي، چې « د ملت د وحدت لپاره باید هلېځلې وشي».
مجاهد دغه راز ویلي، چې د طالبانو په اعلامیو کې هېڅکله د سني یا شیعه تفکیک نه دی شوی او تل د مسلمانانو پر وحدت ټینګار شوی دی.
هغه رسنۍ یوه مهمه ډیپلوماتیکه وسیله وبلله او ویې ویل چې رسنۍ د حکومت پر وړاندې د خلکو فشار کنټرولولی شي، د نړیوالو بحرانونو پر وړاندې توجه راجلبوي او د سولې یا جګړې د رامنځته کېدو سبب ګرځېدای شي.
مجاهد وایي، په ډېپلوماسۍ کې رسنۍ ډېر مهم رول لري، چې دا رول یا مستقیم د بهرنیو چارو وزارت له خوا د اعلامیو په خپرولو او یا له رسنیو سره د معلوماتو شریکولو له لارې غیر مستقیم وي.
مجاهد وویل: « رسنۍ یوازې د خبرونو رسولو وسیله نه ده، بلکې یو ډېپلوماټیک میدان دی. رسنۍ کولی شي سوله تامین یا هم جګړه رامنځته کړي. رسنۍ کولی شي ملتونه سره نږدې یا هم لرې کړي.»
مجاهد زیاته کړې ده، چې رسنۍ معلومات خپروي او هم یې کنټرولوي.
هغه وایي: «کله کله ډېپلوماټیک اعمال د رسنیو له لارې ښه څارل کیږي.»
هغه دغه راز د سیاست د تعریف په اړه وویل، چې علماوو سیاست داسې هم تعریف کړی چې سیاست نه لیدل کیږي، نه تعبیر کیږي او نه هم لمس کیږي، خو یوازې بوی کیږي.
مجاهد د خپلې وینا په پای کې د بهرنیو هېوادونو لپاره د افغانستان سفارتونو، ګونسلګریو او رسنیو همغږي مهمه وبلله او ټینګار یې وکړ چې له دې لارې بهرنیو هېوادونو ته خپل دین، عقاید او فرهنګ ور پېژندلای شي.
د طالبانو ویاند داسې مهال دا څرګندونې کوي، چې ددې ډلې غړو او مشرانو په بېلابېلو وختونو کې پخواني حکومت او کارکوونکو ته ترټونکي الفاظ کارول او ډېر وخت یې د دین له دایرې اېستل.
ددې ډلې یو شمېر مشرانو او غړو د جمهوري نظام له سقوط وروسته هم د ترټونکو اصطلاحاتو او ژبې له استعمال نه ډډه نه ده کړې.