ایران: قانوني افغان کډوالو ته د اربعین زیارت د سفر اجازه ورکول کیږي

د بېلګې په توګه:

۱. دا استدلال چې که ښځې زده‌کړه وکړي، نو په ټولنه کې به د ښځینه ناروغانو لپاره ښځینه ډاکترانې وروزل شي.
۲. یا دا چې عصري پوهنه دې د جګړه‌ییزې پیاوړتیا او دفاعي سیالۍ لپاره وشي، نو ځکه مهمه ده چې پر عصري علومو محدودیتونه باید له منځه لاړ شي.

دا استدلالونه ولې کمزوري او خطرناک دي؟

۱. که مخاطب حاکمه استبدادي ډله وي؛

دغسې استدلالونه تر ډېره د استبدادي رژیم په قانع کولو تمرکز لري او دا دلایل د یوه خوشباوره ذهنیت انعکاس دی، چې پر یوه کاذب باور ولاړ دی؛ دا چې ګواکې دغه ډله به له خپلو ټولو فکري تنګ‌نظریو سره - سره، بالاخره د همدې کمزورو او محدوده دلایلو پر بنسټ قانع شي او د نجونو د زده‌کړو او عصري تعلیم دروازې به پرانیزي؛ دا یوه سهوه ده، ځکه:

• طالبان خپله واکمني د ناپوهۍ پر پراخېدو او فکري کنټرول ولاړه ساتي؛
• د دوی دیني تعبیر، فرهنګي لید او سیاسي ګټو د زده کړو پر وړاندې دښمني رامنځته کړې؛
• دوی به هیڅکله خپله هغه وسله (ناپوهي) پر ځمکه کېنږدي؛ پر کومې چې دوی واک چلوي.

ښایي د طالبانو ځینې ټیټ پوړي چارواکي د دغو دلایلو اورېدو ته زړه ښه کړي، خو هغوی نه د تصمیم نیولو واک لري او نه هم د تصمیم نیوونکو په کړۍ کې شامل دي.

۲. که مخاطب ولس وي؛

که دا دلایل ولس ته وړاندې کیږي، نو دا په لوی لاس یوه خطرناکه هڅه ده چې له مخې یې د ولس ته مغشوش او ګمراه کوونکي پیغامونه ورکول کیږي، ځکه:

• دا استدالال ولس ته یوازې دا پیغام ورکوي چې زده‌کړې یوازې هغه وخت مشروع دي، چې د روغتیا یا جګړې اړتیاوې پوره کړي؛
• داسې محدود تعبیر د زده کړو ریښتیني، ټولنیز، فرهنګي، فکري، اخلاقي او انساني ارزښتونه له پامه غورځوي؛
• دا ډول دلایل د ظالمانه بندیزونو سره د نیمه خوا او محافظه کارانه توافق یوه بله بڼه ده.

واقعیت دا دی چې د زدکړو روان کړکیچ او فاجعه پر کاذبو باورونو، مذبذبه او خوشباوره دلایلو هېڅ له منځه نه ځي؛ نه حاکمه ډله پرې قانع کېږي او نه هم ولس کې فکري ویښتیا راځي. ولس کې داسې افراد شته چې پوهېږي د عصري تعلیم اړتیا یوازې دفاعي او اقتصادي بُعد نه لري؛ بلکې دا د فکري، فرهنګي او ټولنیز پرمختګ یوه بنسټیزه اړتیا ده او . د عصري علومو د څومره والي او څرنګوالی لپاره باید هیڅ ډول خنډ نه وي. نو د ټولنې دغه منور افراد په دې پوهیږي چې د مدني فعالینو او یو شمیر سیاسیونو ضعیفې او مذبذبې موقفګیرۍ د سیاسي قشر او مدني ټولنو د فعالینو په ګنګسیت او فکري خلا دلالت کوي.

راپېښ مسوولیت

د فکري او ټولنیز بدلون لپاره مهمه ده چې مدني فعالان، لیکوالان، ښوونکي او سیاستوال خپل دریځونه روښانه، بې‌خوفه، هدفمن او د انساني ارزښتونو پر اساس جوړ کړي. هغه مبهم، احتیاطي او خنثی دریځونه نه یوازې فایده نه لري؛ بلکې په ولس کې د فکري انحراف، نااُمېدۍ او شک سبب ګرځي.

اړتیا ده چې خپل موخې واضح او په زغرده ووایو:

• زده‌کړه د انسان حق دی، نه یوه تجارتي اړتیا یا سیاسي ضرورت؛
• موږ د نجونو ټولبُعديزده کړې د انسانیت، کرامت، ازادۍ او برابرۍ پر بنسټ غواړو؛
• عصري علوم زموږ د تمدني، فرهنګي، ساینسي، اقتصادي او ټولنیز پرمختګ لپاره حیاتي اړتیا ده، نه یوازې د جګړې لپاره.

کاواکه دریځ زموږ هېڅ رنځ نه دوا کوي.

عبدالله ریحان د چارشنبې په ورځ پر خپل اېکس لیکلي، چې طالبان باید په وړو کارونو کې ښکیل نه شي او خلک پریږدي چې خپله قضاوت وکړي.

هغه د ملي بیرغ د ورځې په تړاو یادونه کړې، چې له نورو بیرغونو سره د خلکو مینه په دې معنا نه ده، چې هغوی خاینان دي، بلکې ښايي لامل یې دا وي، چې طالبانو لا هم خلکو ته خپله رښتینولي، قرباني او کار هغسې نه وي ثابت کړي، چې څه ډول د خلکو او هېواد حق دی.

د طالبانو د کابل امنیه قوماندانۍ ویاند خالد ځدراڼ په خپل کتاب ۱۵ دقیقې کې د نوموړي په اړه ویلي، چې « عبدالله ریحان د خلیفه صاحب [سراج الدین حقاني] فدايي ملګری او د منبع الجهاد سټوډیو مسوول دی. د ریحان په لاس جوړ شوي جهادي فلمونه خصوصا «د غازیانو کاروان» او «بدري لښکر» به د رسنیو سرخط ګرځېدلي وو».

عبدالله ریحان په خپل یادښت کې ویلي، چې « دلته له تیرې یوې پیړی راهیسې خلکو کار کړی، زیار یې ایستلی او کلونه کلونه یې خواري کړې اودا هر څه په څلورو کلونو کې نه مدریت کیږي».

د حقاني شبکې دغه ملاتړی او تبلیغاتي مسوول، چې اوس ددې ډلې له جلال بنسټ سره نږدې اړیکې لري، وايي، ده ته دا مهمه نه ده چې څوک د کوم بیرغ او ولې پلوی دی.

هغه د پوښتنې په ډول ویلي، « زه څنګه کولای شم د سپین بیرغ معنا او د حق او انصاف پیغام د هر انسان زړه ته ورسوم، څنګه کولی شم چې ددې بیرغ ترسیوري لاندې ټوک ټوک ملت او لویدلی افغانستان راپورته کړم. دا یواځې د شعار خبره نه ده، دا د عمل، قرباني، زغم او ویښ فکر تقاضا ده».

نوموړی وايي، چې کله طالبان خپله ګروهه د عمل په ډګر کې ثابته کړي او ملت پخلا کړي، افغانستان به بیا نه لویږي او ولس به نه ویشل کیږي.

عبدالله ریحان طالبان هڅولي، چې له هرې ورځې، هرې تیروتنې او هرې تجربې زده کړه وکړي.

راشد نن چهار شنبه د زمري پر اتمه، په کابل کې د خپل وزارت د یو کلنو لاسته‌راوړنو په غونډه کې وویل، چې دا مهال شاوخوا شپږ میلیونه افغانان د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې کډوال دي او تر دوه میلیونه زیات نور په هېواد کې دننه بې‌ځایه شوي دي.

نوموړي ټینګار وکړ، چې د دغو کډوالو د بیرته ستنېدو او ځای پر ځای کېدو لپاره یې وزارت هڅې کوي چې هم د کورنیو امکاناتو له لارې او هم د نړیوالو ادارو په همکارۍ، لازم خدمات برابر کړي.

شیخ عبدالرحمن راشد له پاکستان او ایران دواړو څخه وغوښتل چې له افغان کډوالو سره د مجرمینو په څېر چلند پر ځای، د انساني کرامت پر بنسټ چلند وکړي.

نوموړي ټینګار وکړ:«افغان کډوال اجباري مهاجر دي، نه مجرمین».

هغه زیاته کړه چې د هغو کډوالو د ځای په ځای کېدو لپاره، چې تازه له ایران او پاکستان نه راستانه شوي، د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې ښارګوټي ځانګړي شوي دي.

راشد د افغان کډوالو جبري ایستل د نړیوالو قوانینو خلاف وبلل او یادونه یې وکړه، چې د کډوالو د مسالې یوازینی حل سیاسي فشار نه، بلکې د همکارۍ، درناوي او انسانیت له لارې ممکن دی.

دغه څرګندونې داسې مهال کېږي، چې د بشري حقونو مدافع نړیوالو سازمانونو هم له ایران او پاکستان څخه د افغان کډوالو د جبري ایستلو په اړه ژورې اندېښنې څرګندې کړې دي.

په تېرو میاشتو کې پاکستان او ایران په لسګونو زره افغان کډوال له خپلو خاورو ایستلي دي.

دا لړۍ ډېری وخت د قانوني اسنادو، د محکمې پرېکړې یا د خوندیتوب له تضمین پرته ترسره شوې. په زرګونه کورنۍ له شپنیو چاپو، توقیف، او سپکاوي سره مخ شوي، چې د بشري حقونو بنسټونه یې اندېښمن کړي دي.

مجاهد په دې ناسته کې ویلي، چې هېڅ اعلامیه باید له دیني باورونو سره په ټکر کې نه وي او رسنۍ باید له توهین، تحقیر او سپکو الفاظو ډډه وکړي. هغه وویل: «موږ په یوه غیر معززه جګړه کې ښکېل وو، خو موږ هېڅکله دښمن ته سپکه لهجه نه ده کارولې».

مجاهد زیاته کړې: « موږ او تاسو شاهدان یو چې مختلف مظلومیتونه مو ولیدل، ښځې او ماشومان شهیدان شول خو طالبانو هېڅکله سپکه لهجه ونه کاروله».

نوموړي له بې‌ځایه پارونو او داخلي ټکرونو د ډډې کولو سپارښتنه کړې او وايي، چې « د ملت د وحدت لپاره باید هلې‌ځلې وشي».

مجاهد دغه راز ویلي، چې د طالبانو په اعلامیو کې هېڅکله د سني یا شیعه تفکیک نه دی شوی او تل د مسلمانانو پر وحدت ټینګار شوی دی.

هغه رسنۍ یوه مهمه ډیپلوماتیکه وسیله وبلله او ویې ویل چې رسنۍ د حکومت پر وړاندې د خلکو فشار کنټرولولی شي، د نړیوالو بحرانونو پر وړاندې توجه راجلبوي او د سولې یا جګړې د رامنځته کېدو سبب ګرځېدای شي.

مجاهد وایي، په ډېپلوماسۍ کې رسنۍ ډېر مهم رول لري، چې دا رول یا مستقیم د بهرنیو چارو وزارت له خوا د اعلامیو په خپرولو او یا له رسنیو سره د معلوماتو شریکولو له لارې غیر مستقیم وي.

مجاهد وویل: « رسنۍ یوازې د خبرونو رسولو وسیله نه ده، بلکې یو ډېپلوماټیک میدان دی. رسنۍ کولی شي سوله تامین یا هم جګړه رامنځته کړي. رسنۍ کولی شي ملتونه سره نږدې یا هم لرې کړي.»

مجاهد زیاته کړې ده، چې رسنۍ معلومات خپروي‌ او هم یې کنټرولوي.

هغه وایي: «کله کله ډېپلوماټیک اعمال د رسنیو له لارې ښه څارل کیږي.»

هغه دغه راز د سیاست د تعریف په اړه وویل، چې علماوو سیاست داسې هم تعریف کړی چې سیاست نه لیدل کیږي، نه تعبیر کیږي او نه هم لمس کیږي، خو یوازې بوی کیږي.

مجاهد د خپلې وینا په پای کې د بهرنیو هېوادونو لپاره د افغانستان سفارتونو، ګونسلګریو او رسنیو همغږي مهمه وبلله او ټینګار یې وکړ چې له دې لارې بهرنیو هېوادونو ته خپل دین، عقاید او فرهنګ ور پېژندلای شي.

د طالبانو ویاند داسې مهال دا څرګندونې کوي، چې ددې ډلې غړو او مشرانو په بېلابېلو وختونو کې پخواني حکومت او کارکوونکو ته ترټونکي الفاظ کارول او ډېر وخت یې د دین له دایرې اېستل.

ددې ډلې یو شمېر مشرانو او غړو د جمهوري نظام له سقوط وروسته هم د ترټونکو اصطلاحاتو او ژبې له استعمال نه ډډه نه ده کړې.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت د چهارشنبې په ورځ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د ایران د بهرنیو چارو وزیر په دوشنبه کې د تاجکستان له ولسمشر امام علي رحمان سره کتلي او دواړو لوریو د دوه اړخیزو اړیکو د پراختیا په اړه خبرې کړې دي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د دې لېدنې پرمهال امام علي رحمان او عباس عراقچي په افغانستان، مرکزي او سویلي اسیا کې د بدلونونو په اړه هم خبرې وکړې.