څلورو مدني بنسټونو د افغان ښځو لپاره د یوې «ولسي محکمې» بنسټ کېښود

سرچینو د پنجشنبې په ورځ، د زمري پر نهمه، افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په دغو تلاشیو کې، چې تېره اونۍ پیل شوې دي، د پخوانۍ ملي اردو، امنیت او پولیسو پخواني چارواکي، د هغوی کورونه او استوګنځایونه هدف ګرځول شوي دي.

طالبانو د پنجشنبې په ورځ د ترینکوټ ښار په خیرو کاریز سیمه کې د تېر نظام د یوه چارواکي پر کور عملیات وکړل او ادعا یې کړې، چې له کور نه یې یوه اندازه وسلې ترلاسه کړې دي.

طالبانو ددغو د وسلو په تړاو یو کس هم نیولی دی.

د طالبانو کورنیو چارو وزارت وايي، چې په دغو عملیاتو کې یې ۷ کلاشنکوفونه، یو M-16ټوپک، یوه تومانچه، شپږ مخابرې، یو د شپې دوربین او نور نظامي تجهیزات نیولي دي.

طالبانو ویلي، چې نیول شوی کس به له څېړنو وروسته عدلي او قضايي ادارو ته وسپاري.

طالبانو درې ورځې وړاندې هم د تېر نظام د یوه چارواکي پر کور عملیات کړي وو او ادعا یې کړې، چې له کور نه یې وسلې او نور تجهیزات ترلاسه کړي دي.

په ارزګان کې ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې طالبانو له تېرې اونۍ راهیسې په ترینکوټ ښار کې د پخوانیو سرتېرو د کورونو د تلاشیو په ترڅ کې د نظامي تهجیزاتو د موندلو په تور تردې مهاله اته تنه پخواني نظامیان نیولي او بندیان کړي هم دي.

کاتیا تروان بوګر تورن دی چې عبدالرحمان وزیري یې د پارکینګ ځای پر سر د لفظي شخړې پر مهال په ډزو وژلی دی.

هغه له پېښې وروسته خپله د پولیسو دفتر ته تللی و، د پېښې جزئیات یې ورکړل او حتا خپله وسله یې هم تسلیم کړې ده، خو لاهم نه دی نیول شوی او پولیسو خوشی کړی و.

په تازه اقدام کې د هوسټن محکمې بوګر ته احضاریه صادره کړې چې راتلونکې سې شنبه، د اګست پر پنځمه، محکمې ته حاضر شي.

په احضاریه کې لیکل شوي: «که حاضر نه شئ، د نیولو حکم به مو صادر شي».

د وزیري د کورنۍ وکیل عمر خواجه ویلي چې دا اقدام د عدالت لپاره لومړی ګام دی، خو نوموړي له دې سره مخالفت ښودلی چې تورن ته یوازې د احضاریې له لارې محکمې ته د حاضرېدو ویل شوي.

هغه ویلي، « دا د منلو وړ نه ده چې یو څوک د قتل په تور تورن وي، خو بیا هم نه نیول کېږي، نه زولنې ور اچول کېږي، نه هم د خطرناک مجرم په څېر چلند ورسره کېږي».

د هوسټن د څارنوالۍ ویاند ویلي چې د سیمې د منصفه پلاوي له خوا د حکم له صادرېدو وروسته محکمې احضاریه ورکړې او تورن باید محکمې ته حاضر شي.

دا په داسې حال کې ده چې په تېره می میاشت کې د څارنوالۍ دفتر ویلي وو چې د پولیسو د څېړنو بشپړولو ته منتظر دي، چې د تور لګولو پرېکړه وکړي.

د هوسټن پوهنتون د حقوقو استاد دیوېډ کوک وایي، د ایالتي قوانینو له مخې، حتا د وژنې او نورو سختو جرمونو په تور د تورنو لپاره محکمې کولای شي د نیولو پر ځای احضاریه هم صادره کړي.

د وزیري ورور عبدالله خان ویلي چې د منصفه پلاوي له پرېکړې خوښ دی، خو نه پوهېږي ولې دا چاره دومره وځنډېده.

هغه ویلي: « دا ډېره حیرانوونکې ده، چې له دومره شواهدو سره سره دا کار ولې مخکې نه دی شوی؟».

په دې لیک کې چې یوه کاپي یې افغانستان انټرنیشنل ته رسېدلې لیکل شوي: «ږیره د انبیاوو سنت دی، چې خرېیل او مخالفت ورسره عذاب لري».

د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن المنکر قانون له مخې؛ د ږیرې خرېیل یا لنډول منعه دي. په تېرو څلورو کلونو کې طالبانو د دولتي ادارو کارکوونکي اړ کړي، چې دا امر عملي کړي او له دې امله د یو شمېر خلکو د نیول کېدو راپورونه هم خپاره شوي دي.

په ۱۴۰۰ هجري لمریز کال کې د طالبانو د امر بالمعروف وزارت یوه رسمي لارښوونه د دغه وزارت ټولو ۳۴ ولایتي ریاستونو ته واستوله. په دغه مکتوب کې ویل شوي و، چې ږیره پرېښودل د «پېغمبر سنت» دی او ولایتي ریاستونه باید د دغه سنت په اړه خلکو ته سپارښتنې وکړي.

په یاد لیک کې دا هم راغلي وو چې: « تر یو موټي ډېر د ږیرې لنډول حرام دي».

په تازه مواردو کې د طالبانو د امر بالمعروف وزارت یو ځل بیا پر دې ټینګار کړی، چې استادان او زده‌کړیالان باید ږیره ولري او لونګۍ په سر کړي.

دغه وزارت په یوه بل مکتوب کې خبرداری ورکړی، که استادان او زده‌کړیالان د دوی له لارښوونو سرغړونه وکړي؛ نو د سزا تر څنګ له پوهنتونه هم اېستل کېږی.

له بل پلوه طالبانو په کابل،‌ ننګرهار او خوست ولایتونو کې یو شمېر نایان له دې کبله نیولي او ډبولي، چې د خلکو ږیرې یې خرېیلې یا هم ورته ډولي وېښتان جوړول.

نوموړي دغه څرګندونې د پنج‌شنبې په ورځ د (زمري ۹مه) په لوګر کې د ۳۷۳مېلیونه ډالرو په ارزښت د برېښنا یوې پروژې په پرانېست غونډه کې کړې دي.

هغه زیاته کړې، چې په افغانستان کې د برېښنا په برخه کې د پانګونې لپاره وړ اسانتیاوې او فرصتونه هم برابر دي.

هغه وویل: «برېښنا د ژوند اساسي اړتیا ده، د اقتصادي پرمختګ په برخه کې د نړۍ له کاروانه د شاته پاتې کېدو لوی لامل د کافي برېښنا نشتوالی دی».

طالبانو د برېښنا شرکت مشر ډاکټر عبدالباري عمر په دغو مراستو کې د خپلې وینا پر مهال ادعا کړې، چې افغانستان کې یې د ۶۹مېلیونه ډالرو په ارزښت د تولیدي برېښنا پروژې روانې دي.

د هغه په خبره؛ په هېواد کې د بې روزګارۍ مساله پخوانۍ ریښې لري او طالبان د کاري فرصتونو رامنځته کېدو ته ژمن دي.

نوموړی داسې مهال دغه خبره کوي، چې د طالبانو په واکمنېدو سره سلګونه زره افغانانو دندې او روزګارونه له لاسه ورکړي یا هم همدې ډلې له دندو ګوښه کړي دي. په تېرو څلورو کلونو کې مېلیونونه افغانان ایران او پاکستان ته د مزدورۍ لپاره تللي او په هېواد کې د بې روزګارۍ پراخېدو له امله هره ورځ خلک کډوالۍ ته اړ کېږي.

تازه د قطر له لوري د ۲زره کارګرو د منلو له اعلان سره سم د نوم‌لیکنې په مرکزونو لسګونه زره کسانو ګڼه ګوڼه جوړه کړې. له دې دا ښکاري، چې خلک په افغانستان کې د روزګار د نشتوالي له امله چمتو دي؛ څو بهرنیو هېوادونو ته سفرونه وکړي.

د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو هم خبرداری ورکړی، چې په افغانستان کې د کاري فرصتونو د نشتوالي له امله لوږه، بې وزلي، اقتصادي ستونزې او له هېواده وتل ډېر شوي دي.

ښاغلي عثماني د طالبانو له لوري د نشه‌يي توکو پر خلاف مبارزه، د امنیت ټینګښت، د کرنیزو پروګرامونو پلي‌ کول او د بزګرانو ملاتړ مهم بللي او له نړۍوالې ټولنې یې د بدیل معیشت په برخه کې د عملي مرستو غوښتنه کړې ده.

هغه همداراز اندونیزیا ته د افغاني مېوو د صادراتو د اسانتیا او د اندونیزیایي پانګه‌والو د جذب غوښتنه هم کړې ده.

په کابل کې د اندونیزیا شارژدافیر نندا ایوالیست ژمنه کړې، چې د افغانستان د کرنیزو محصولاتو د صادراتو لپاره به له خپل حکومت او پانګه‌والو سره همغږي وکړي.