د ملګرو ملتونو د کډوالو اداره: له پاکستانه د افغانانو د اېستلو درېیم پړاو د اندېښنې وړ دی

د افغانستان د خبریالانو مرکز نن شنبه (د زمري ۱۱مه) په یوه خبرپاڼه کې ددې خبریال په حواله لیکلي، چې په غزني کې د «خوشحال» راډیو مسوول مدیر سلیمان راحل د طالبانو د غزني استخباراتو له خوا د خپلو وروستیو فیسبوکي پوستونو له امله نیول شوی و. په دغو پوستونو کې راحل د خلکو د ټولنیزو ستونزو او ننګونو، لکه د اقتصادي فقر د زیاتوالي په اړه لیکلي وو.

د خبریالانو مرکز ته نوموړي خبریال زیاته کړې، چې د غزني ولایت د استخباراتو مسوولین د خلکو د ستونزو انعکاس د عامه ذهنیتونو راپارونه او د حکومت پر ضد تبلیغات ګڼي.

تر دې دمه طالبانو او ددې ډلې د غزني استخباراتو ریاست د دې سیمه‌ییز خبریال د خوشې کېدو په اړه څه نه دي ویلي.

د افغانستان د خبریالانو مرکز د معلوماتو له مخې، لږ تر لږه ۱۰ خبریالان یا د رسنیو کارکوونکي اوس مهال په افغانستان کې بندیان دي یا د خپل بند موده تېروي.

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت نن (د زمري ۱۱مه) پر اېکس پاڼې لیکلي، چې په دې لیدنه کې ملا عبدالغني برادر په افغانستان کې د لس زره میګاواټه برېښنا د تولید په برخه کې د عزیزي انرژي ګروپ د لس میلیارد ډالره پانګونې هرکلی وکړ.

طالبانو د برادر په حواله لیکلي چې نوموړي میرویس عزیزي ته د دې ډلې له لورې د همکارۍ پوره ډاډ ورکړي او ورته یې ویلي چې اوسمهال په هېواد کې د پانګونې لپاره ښه زمینه برابره شوې ده.

میرویس عزیزي هم ویلي چې له دې لس زره میګاواټه برېښنا سره به د هېواد صنعت او کرنه وده وکړي او ډېر کاري فرصتونه به رامنځته کړي.

عزیزي دا هم ویلي‌ چې کابل کې د سرطاني ناروغیو د درملنې په موخه په ټولو معیارونو برابر د روغتون چارې به ژر پیل شي.

هادي رمضاني د شنبې په ورځ (د زمري ۱۱مه) ایرنا خبري اژانس ته ویلي:«یاد توکي په ۷۳۰ بستو کې د ناقانونه کډوالو کورنیو ته ورکړل شوي دي. په دې بستو کې صابون، شامپو، د غاښو کریم او برس، کاغذي دستمالونه، او نور توکي‌ شامل دي.»

نوموړي ویلي، چې په تېرو ۲۷ ورځو کې یې ۱۴۵۰ غیرقانوني کډوالو درملنه هم کړې ده.

رمضاني زیاتوي:«دا روغتیايي خدمات هره ورځ د ۸ نارینه او ښځینه روغتیايي کارکوونکو له لوري په ځانګړي ګرځنده مرکز کې وړاندې کېږي. دېر کډوال چې له ګرمۍ، غذايي مسمومیت، لوړ فشار او نورو بیړنیو ناروغیو سره مخ وه درمنله یې شوې ده.»

د راپورنو له مخې، ایراني چارواکي د دغه هېواد په ۱۱ ولایتونو کې ناقانونه افغان کډوال له نېولو وروسته د دوغارون له لارې بېرته افغانستان ته ستنوي.

دا په داسې حال کې ده، چې افغان کډوالو له ایران څخه د ستنېدو پرمهال ویلي، چې د دغه هېواد له خوايي یې ملکیتونه غصب شوي او افغانستان ته د دوی د وسایلو او توکو د انتقال اجازه نه ورکول کېږي.

د ۱۰ مېلیارده ډالرو په ارزښت دا پروژه به تر راتلونکو پنځو کالو بشپړه شي چې تمرکز به د برېښنا او په ټوله کې د انرژۍ پر تولید وي. د عزیري ګروپ مشر همداراز هیله‌مندي ښودلې د دغې پروژې د چارو په پېلیدو سره سم به ګڼو کسانو ته د کار زمینه برابره شي.

د طالبانو ځینو لوړپوړو چارواکو چې د هوکړې د لاسلیکولو پرمهال حاضر وو، یاده پروژه د افغانستان د اقتصادي ودې او د انرژۍ په برخه کې یوه لویه لاسته‌راوړنه بللې ده.

د انرژۍ او په ځانګړي توګه د برېښنا د تولید په برخه کې دغه هوکړه په داسې حال کې لاسلیکېږي چې دمګړۍ افغانان او په ځانګړي توګه د کابل ښار اوسېدونکي د برېښنا له جدي کمښته شکایت لري.

د طالبانو مالیې وزارت له د موټرو له مالکینو غوښتي چې له دغه فرصت څخه په ګټه اخیستنې سره خپل وسایط ثبت او محصول کړي. په خبرپاڼه کې راغلي له ۱۹۹۰ ماډل څخه تر ۲۰۰۴ پورې ۳۰ سلنه تخفیف او ۲۰۰۵ څخه بیا تر ۲۰۲۵ پورې موټرو ته بیا ۴۰سلنه تخفیف ورکړل شوی دی.

د هېواد‌ په یو شمېر سرحدي ولایتونو کې تر بل هر ځایه بې اسنادو لرونکي موټرونه خورا ډېر دي او څو څو ځله ورته د محصول فرصتونه برابر شوي دي. نیوکې دا دي چې طالبان خپله د بهرني شټرېنګ لرونکې موټرې پرته له قانوني اسنادو کاروي او د ثبت چندان پروا یې هم نه لري.

په افغانستان کې بې اسناده موټر د ګډوډۍ او ترافیکي نظم د خرابېدو مهم عامل ګڼل کېږي. هرات، کندهار، هلمند، خوست، ننګرهار او بلخ هغه ولایتونو دي چې تر بل هر ځایه په‌کې بې‌اسناده موټر ډېر کارول کېږي. طالبان د دغو موټرونو د ثبت او محصول له امله غواړي چې خپل عواید ډېر کړي.