شهباز شریف: موږ د اسراييل له‌خوا د اقصی جومات وروستۍ بې احترامي غندو

هغه دارنګه د پاکستان په خلکو غږ کړی، چې (د اګست پر۵مه نېټه) دې د ريښتنې خپلواکۍ لپاره پاڅون وکړي.

عمران خان د پاکستان اوسنی سیاسي وضعیت د «استعمار» تر دورې بد ګڼلی او زیاته کړې یې ده، چې دغه پاڅون به (د اګست د ۱۴مې) په شان اړین وي.

هغه دارنګه د خیبر پښتونخوا له سر وزیر علي امین ګنډاپور هم غوښتي، چې د پښتونخوا د قبایلي سیمو په ګډون باید په هیڅ یوې سیمه کې پوځي عملیات ونه شي.

د ټرمپ د سلاکار د دفتر مشر سټیفن مېلر وویل: «دا د منلو وړ نه ده، چې هند له روسیې څخه تېل پېري. هغه زیاته کړه، چې هند له روسیې څخه ساوخوا د چین په اندازه تېل پېري.

هندي چارواکو له دې خبرداري سره، سره ويلي، چې دوی به له روسیې څخه تېلو اخیستلو ته دوام ورکړي.

امریکا د جمعې په ورځ پر هندي محصولاتو ۲۵ سلنه تعرفې ولګولې. ټرمپ ګواښ کړی، که روسیه له اوکراین سره سوله و نه کړي؛ پر هغو هېوادونو به ۱۰۰ سلنه تعرفې لوړې کړي، چې له روسیې څخه تېل پېري.

د سکندر خان په نوم یو افغان سوداګر د دغه ناستې پر مهال ویلي، چې پاکستان کې د ملګرو ملتونو سره ثبت «پي او ار» کارت لرونکو کډوالو د اېستلو په څپه کې د اېستل کېدو له ګواښ سره مخ دي او غواړي د خپلو پانګونو اړوند وسایل او ماشینرۍ افغانستان ته ولېږدوي.

هغه زیاته کړې، چې ۵۵۰ افغان پانګه‌والو د پاکستان په بېلابېلو اقتصادي برخو کې پانګونې کړې دي.

هغه له طالبانو غوښتي، چې د دوی د شتمنیو او ملکیتونو د خوندیتوب په تړاو دې اقدامات وکړي.

په اسلام کې د طالبانو د کډوالو چارو اتشې له دغو افغان پانګه‌والو او سوداګرو څخه غوښتي،‌ چې د خپلو شتمنیو او پانګونو اړوند اسناد له دوی سره شریک کړي.

هغه ویلي، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت سره په ګډه په ټول پاکستان کې د مېشتو افغانانو د منقولو او غیر منقولو شتمنیو په تړاو یوه مېکانیزم رامنځته کوي.

دغه اندېښنې داسې مهال دي، چې د ۲۰۲۳کال راهیسې د کډوالو د لومړۍ څپې او د روان زېږدیز کال د اپرېل له لومړۍ میاشتې د دوېیمې څپې د اېستل کېدو پر مهال یو شمېر افغانانو نیوکې کړې دي، چې پاکستاني پولیسو ان د خپلو کورونو سامانونو ته نه دې پرېښي او اېستلي یې دي. په پاکستان کې له ډېری افغانانو څخه کورونه، جایدادونه او شتمنۍ پاتې شوې دي، چې اوس د درېیم پړاو په پیلېدونکي بهیر کې هم دغه اندېښنې په جدي توګه مطرح کېږي.

د پاکستان په یو شمېر ښارونو کې ان خلکو د افغان کډوالو د کورونو توکي لوټ کړي او یا هم مجبوره شوي دي، چې په ناڅیزو بیو خپل ملکیتونه یا د کورونو توکي وپلوري. که څه هم کابل ته د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار د لومړي سفر پر مهال ژمنه شوې وه، چې اسلام‌اباد به د افغان کډوالو د شتمنیو خوندیتوب په تړاو اقدام کوي؛ خو لا هم په دې برخه کې بشپړ ډاډ نشته.

تازه د پاکستان حکومت د «پي او ار کارت لرونکو او بې اسناده افغان کډوالو» د اېستلو بهیر هم پیل کړی او اټکل کېږي، چې په نږدې راتلونکي کې به دغه څپه د پولیسو له لوري په لا جدیت او شدت سره پیل شي. یونسیار هم د اسلام اباد پر دغه اقدام خواشیني ښودلې او د افغانانو پر باعزته اېستل کېدو یې ټینګار کړی دی.

افغانستان هم‌مهاله له ایران څخه هم د افغان کډوالو د اېستل کېدو له لویو څپو سره مخ دی او یوازې تهران نږدې ۹۰۰زره کډوال په ۴۵ورځو کې اېستلي دي.

د افغانستان پخواني ولسمشر محمد اشرف غني خبرداری ورکړی، چې ګاونډي هېوادونه پلان لري تر ۶مېلیونه پورې افغانان خپل هېواد ته واستوي او دې سره په هېواد کې د بشري ناورین د پراخېدو اټکل هم شته.

افغانستان چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې له جدي بشري ناورین سره مخ دی؛ یو شمېر نړۍوال سازمانونه وايي، د افغان کډوالو ورستنېدو دغه ناورین لا پراخ کړی او د بې روزګارۍ، لوږې، فقر او محرومیتونو کچه لا لوړه شوې ده.

دغه بنسټ تازه په دې اړه په یوه خپور کړي بیان کې ویلي، چې په پاکستان کې د پي او ار کارت لرونکو افغانانو په اړه د پاکستان حکومت وروستۍ پرېکړه د اندېښنې وړ ده.

په دغه بیان کې راغلي، چې د جبري ستنولو له کبله ځینې ستانه شوي افغانان او په ځانګړې توګه د بشري او ښځو حقونو فعالان، خبریالان او سیاسي فعالین له جدي ګواښونو سره مخ شوي دي.

په بیان کې د پاکستاني پولیسو له لوري وروستیو نیونو او د افغان کډوالو ځورونې ته هم اشاره شوې او ویل شوي، چې دغه چاره له ټولو نړۍوالو قوانیونو ښکاره سرغړونه ده.

دغه بنسټ د پاکستان پر حکومت غږ کړی، چې له ځنډ پرته دې د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ ودروي او له نړۍوالې ټولنې هم غوښتنه شوې چې په دې برخه کې خپل فشارونه لا زیات کړي.

له پاکستانه د افغان کډوالو د ستنولو په اړه اندېښنې داسې مهال څرګندېږي، چې تر دې وړاندې د افغانستان بل ګاونډي ایران هم په بې ساري ډول د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ چټکه کړې ده.

د راپورونو پر بنسټ؛ د روان زېږدیز کال له پیله له ایران او پاکستانه څه باندې دوه مېلیونه کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.

د ډيلي مېل د راپور له مخې، د دغې وژونکې مادې له امله چې په خرابو نظامي استوګنځایونو، بېړیو، اوبتلو، چورلکو او ټانکونو کې شته، هر کال په منځني ډول ۸۹ کسان د میسوتیلیوما (Mesothelioma) پر وژونکي سرطان اخته کېږي، دغه سرطان د اسبیسټوس له امله رامنځته کېږي.

په افغانستان کې په تېرو شلو کلونو کې له ۲۰۰۱ تر ۲۰۲۱ کال پورې له طالبانو سره په جګړه کې ۴۰۵ برېتانوي سرتېري وژل شوي، حال دا چې په دې موده کې د اسبسټوس اړوندو ناروغیو له امله ۳۵۶۰ کسان مړه شوي دي.

د اسبیسټوس اړوند ناروغۍ د برېتانیا تر ټولو ستره صنعتي وژونکې ناروغۍ دي، چې هر کال له ۵۰۰۰څخه زیات خلک وژني. له دې ډلې نیمایي یې د میسوتیلیوما له امله مري. د اسبیسټو له فایبرو سره تر تماس وروسته د دغې ناروغۍ نښې له ۲۰ تر ۶۰ کلونو وروسته څرګندېږي او له تشخیص وروسته اکثره ناروغان په یوه کال کې مري.

اسبېسټوس څه شی دی؟

«اسبیسټوس (Asbestos) یو طبيعي منرال دی، چې له څو ډوله فایبرو څخه جوړ شوی او دغه فایبرونه ډېر نري، قوي او د اور، تودوخې، کیمیاوي موادو او زنګ وهلو پر وړاندې مقاومت لري. دغه ماده په تېرو لسیزو کې له ودانیزو موادو سربېره په نظامي تجهیزاتو او نورو صنعتي توکو کې کارول کېده.

دغه منرالونه د زړو ودانیزو موادو د ماتېدو، د ودانیو د نړېدو او یا هم ترمیم پر مهال او زړو بېړیو او نورو نظامي تجهیزاتو د بیا کارونې پر مهال خپرېږي او کله چې دغه فایبرونه څوک تنفس کړي، نو بیا د میسوتیلیوما (Mesothelioma)د سږو یا معدې پر سرطان او ساه لنډۍ اخته کېږي. اسبیسټوس اوس په ډېریو هېوادونو کې بند دی، یعنې نه کارول کېږي.»

د برېتانیا د کاري حفظ الصحې ټولنه وایي، پخواني پوځیان تر عامو خلکو لس برابره زیات د اسبیسټوس اړوند ناروغیو له ګواښ سره مخ دي او ډېری مړه شوي کسان مسلکي نظامیان دي.

د ۲۰۱۶ کال راهیسې چې د پوځي میسوتیلیوما د تاوان ورکړې ځانګړې څانګه فعاله شوه، د برېتانیا د دفاع وزارت د شمېرو له مخې، تر اوسه پر یادو ناروغیو اخته ۸۰۳ کسانو ته ۱۱۲ اعشاریه ۵ میلیونه پونډه ورکړل شوي دي.

د روغتیا او خوندیتوب ادارې کلنۍ شمېرې ښيي، چې په ورته شمېر کسان د اسبیسټوس اړوند نورو ناروغیو له امله مړه شوي دي.